albemuth özgür basın

"nükleer dehşete karşı BK"

2008-05-22T07:41:00.000-07:00

Gerçi biraz geç oluyor ama, Rafet abi biraz da "Albemuth - nükleere karşı özel sayı" vesilesiyle "nükleer dehşete karşı BK" başlıklı bir film listesi göndermiş. Filmler hakkındaki küçük notlar da kendisine aittir, direk yapıştırıyorum;

* The Atomic Cafe (1982) / Yon: Jayne Loader, Kevin Rafferty / 86' / Dil: İngilizce & Altyazi: İngilizce / Yeditepe Multimedia'da var

* Dr. Strangelove or: How I Learned to Stop Worrying and Love the Bomb (1964) / Yon: Stanley Kubrick / 93' / Dil: İngilizce & Altyazi: İngilizce / Bogazici Multimedia'da var

* Silkwood (1983) / Yon: Mike Nichols / 131' / Dil: İngilizce & Altyazi: İngilizce

* On the Beach (1959) / Yon: Stanley Kramer / 133' / Dil: İngilizce & Altyazi: İngilizce / Mithat Alam'da var

* Dreams (1990) / Yon: Akira Kurosawa / 119' / Dil: İngilizce & Altyazi: Türkce / henuz bulamadim, ama bulacagim

* The China Syndrome (1979) / Yon: James Bridges / 122' / Dil: İngilizce & Altyazi: İngilizce / Mithat Alam'da var

* The War Game (1965) / Yon: Peter Watkins / 48' / Dil: İngilixce & Altyazi: İngilizce / Mithat Alam'da var

* The Day After (1983) / Yon: Nicolas Meyer / 127' / Dil: ?? / henuz bulamadim, aramaktayim

* Nature Unleashead: Earthquake (2004), Yön: Tibor Takacs

"herkes eklerse toplu bir nukleer hassasiyetli bk liste çıkar" demiş kendisi ama aklıma hiçbir şey gelmiyor. Biraz zorlasak Resident Evil serisi olur mu? Olmaz galiba. Yalnız oyun olarak şunlar konuyla alakalı ve çok iyi örnekler; efsane seri Fallout ve henüz oynama şerefine erişemediğim S.T.A.L.K.E.R.: Shadow of Chernobyl.

Olumlu ve Olumsuz Gelecek Tasarımları

2008-03-02T13:21:00.002-08:00

Şimdi, okuyan, ütopya ve distopia (veya anti-ütopya) kelimelerini tanıyacaktır. Ütopya sözcüğü Thomas More'dan kalan eski bir sözcüktür. Ben yeni bir tanımlama yaparak, yeni bir isim vereceğim. Gelecek tasarımları. Aslinda her KB eseri bir tasarimdir. Cogunlukla gelecegi tasarlarlar, yani gelecek KB'dir. Gecmisin tarihi varsa, gelecegin de Kurgu-Bilimi vardir.

KB ender olarak olumlu gelecek tasarimlari yapar. Olumsuz gelecek tasarimlari cogunlukta oldugundan, ben de onlarla baslayacagim. Bu yapitlar bize genelde tehlikelerden bahsederler ve bizlere, onlara karsi koyma bicimlerini ve yollarini ögretmeye kalkarlar. Ilginc olan ise (aslinda hic de ilginc degildir ama, böyle yazdigimda okuyanin ilgisi artmis oluyor) bu korkularin ve tehlikelerin kökünün zamanimizda yattigidir. (Zeitgeist ve KB demistim)

Bu yapitlarin bir ortak özelligi de, yapittaki kahramanin yerine gecmek istemeyesimizdir. Kahraman acinasidir ve ruhsal ve duygusal yönden yoksundur.

Bu KB türünde ilk dikkatimizi ceken yazar, Wells'dir. War of the Worlds'deki Invasion, The Island of Dr. Moreau'daki mutasyona ugramis insanlar, The Time Machine'deki gittikce kötülesen gelecege olan yolculuk (ilk cekilen filmi daha iyiydi), The World Set Free'deki atom enerjisi tehlikesi, ve The Star filmindeki carpisan uzay cisimleri (bunlardan birisi dünyamiz). Hepsi olumsuz gelecek tasarimi'dir. Bir nevi bir mazosist bir yazardir Wells.

Simdi tarihceden biraz ayrilip (tekrar dönecegim) bir diger anakonuya geleyim. Gelecekteki dünyamizda (dünyalarda) en cok korkulan, uniform-lasmadir. Tek forma girmek/giymek olarak cevirebilecegimiz bu kelime en cok korkulan, özgürlüge en cok ket vuran seydir. Bireysellesmenin hic hazetmedigi birseydir. Dünya ya komunistlesmis ve insanlar hissiyatsizlasmis köleler olarak yasamaktadirlar ya da nazi-lesmis (yine hissiyatsizlasmis) tektip insanlar diger tektip insanlara hükmetmektedirler. Son zamanlarda cevrilen Action icinde KB filmi olan The Island filminde de bu uniformlasma görülür. Eski filmleri pekiyi bilmeyenler, bu filmi örnek olarak alabilirler. Veya Slider dizisini taniyanlar, kötülerin nazilere benzedigini inkar edemeyeceklerdir. Veya en iyisi de simdi ismi aklima gelmeyen, Sly Stallone, Nürnberg dogumlu güzel Sandra ( Never mind the) Bullock(s) ve Blade'in ( bu isme de yakinda deginecegiz) karizmatik canlandiricisi Wesley Snipes'in oynadiklari gelecek tasarimidir. Bu filmde toplumu yönetenler uniforma icindedirler ve „gercek özgür“ -all-american- kahramanlari ( ki bu kahramanlar fare etinden hamburger yapip yiyecek derecede garibandirlar) yoketmek istemektedirler. Star Wars'daki uniformlasma da nazilesmeye karsidir. Kuzey Amerika ve Bati Avrupa kültürünün ana düsmanlari, naziler ve komunistler böylece seytanlastirilmislardir.

Bir diger olumsuz gelecek tasarimi da „doomsday“ dir. Yani kiyamet günüdür. En önemli temsilcileri de Terminatörler ve Mad Max'lerdir. Teminatörde Doomsday engellenmeye calisilsa da, Mad Max'de olan olmustur. Insanlar bir nevi tasdevri insalari gibi yasamaktadirlar. Arabalarinin benzini hic eksik olmasa da, Kevin Costner'in Waterworld'ünden daha gercekci bir kurgudur ve ondan 1000 kat daha iyidir. Mad Max dizisinde (sosyal) Darwinizm almis yürümüstür. Bu sosyal darwinizme de bir ara el atmak lazimdir.

Maymunlar Cehennemi olarak tanidigimiz (eski filmlerin ilki, son filmden cok daha iyiydi) Planet of the Apes de bu kategoride anilasi eserlerden biridir. Korkulan “uniforma”lasmis “diger” den korkudur. Ayaklar bas, baslar ayak olmustur ve bu da su anda yöneten sinif olan WASP in en büyükkorkularindan biridir. Korkunctur.

Bu kadar iyi filmden sonra tabiy ki John Carpenter Efendimizden bahsetmesem olmayacaktir. Olumsuzlugun, ana dokusu olan “ Escape from LA” ve “Escape from New York” filmlerinin karizmatik kahramani (aslinda gizliden gizliye anti-kahramandir) Snake Plissken hep istemedigi halde kahraman olacaktir. Aslinda cok domestik olan (anti) kahraman hep katakulliye gelerek, (kackere alaya alinip, tuzaga düstügünü saymayacagim) istemedigi maceralara atilacaktir. Simdiye kadar, basta da belirttigim üzere hic kaderine ortak olmak istedigimiz bir (anti)kahraman yoktur. Aslinda, John Carpenteri görsem soracagim soru, yilan Plissken'in niye tek gözlü oldugudur. Ama bunun su andaki yaziyla uzaktan yakindan bir ilgisi yoktur. Snake Plissken'in dis görünüsü aslinda önemlidir benim icin, cünkü sac stili, metin ali feyyaz zamanlarindan kalma, sag bek sac modelidir. Seksenleri sanki geri getirmek ister gibidir. Bu filmlerin ortak yani politik anlamda daha cok sola kaymasindadir. Bu Carpenter siyasi tercihinden kaynaklanir. They Live adli filminde (baska bir yazinin konusu) bunu daha acik ve secik sekilde söyler. Fakat burada amerikan halkinin politikadan nefret emesinin de yansilarini buluruz. Carpenter'in filmleri “herzaman oldugu gibi” bir harikadir. I love this game sözü bu filmlerin ikincisinde ayri bir anlam kazanir.

Bir diger olumsuz gelecek tasarimi ise insanin insanligini ve yarattigi kültürü ve medeniyeti unutmasidir. Buradaki en taninmis yapitlar, Fahrenheit 451 ve 1984'tür. Bunlara benzer bir tema olarak da – batinin bireysellesmesi – karsiti olan A Clockwork Orange'dir. Burada nazi sembolleriyle süslü bir karsi grup vardir kahramanlarimizin karsisinda. Kahramanimiz Alex yakip yikan, döven asagilayan, kural tanimaz bir kisilige sahiptir. Kendinin ve arkadaslarinin en büyük zevkleri orda burda hir cikarmaktir. Ama birgün yakalanir ve beyin yikanmasina maruz kalir. Beethoven müzigi esliginde yikanan beyin, Alex'in kendini yumusak bir narenciye gibi hissetmesine yol acar. (Narenc arapca bir kelimedir ve bati dillerindeki orange kelimesinin atasidir).

Bu arada film hristiyan ögretisini de sorgular. Bu kadar kötü olan Alex de sevilmeli midir, bu mümkün müdür ?

Fahrenheit 451 ise biraz daha sig bir eserdir. Kahramanimizin ismi bir Alman ismidir. Montag, haftanin baslangici olan Pazartesi'nin almancasidir. Montag birseylerin baslangici olmalidir. (Benim de ismim olan Adem, cogu filmde hep baslangic metaforu olarak kullanilmistir). Kitapyakan bir itfaiye-eri olan Montag, gizlice kitap okumaya baslar, kurallari yikar ve kendine yasayan kütüphanede bir yer bulur. Film Kitap yakan Nazilere tabiy ki en büyük göndermeyi yapar. Filmde benim dikkatimi ceken bir yer daha vardir ki, aslinda gittikce hizlanan dünyaya uyum olarak okunabilir. Bu kurmacada durmak yasaktir. Cünkü insan durarsa düsünebilmeye zamani olabilecektir. Bu da istenmeyen bir durumdur. Fakat bu yeni bir düsünce degildir. Türkler bu konuda zaten taninmis tezlerin yaraticilaridir. Bir türkün kafasi mutlaka durularak yapilmasi gereken yerde calismaktadir. Bunu atalarimiz coktan sezmislerdir.

Düsünceye vurulan/vurulacak gemleri konu alan Bradbury'nin tanimladigi bu vizyonlar gercek olmaya gittikce yaklasiyor. Büyük reklam panolari ve tek rayi olan hafif rayli sistemi öngören Bradbury'yi de burada saygiyla anmak gerekir kanaatindeyim. Hazir F harfindeyken, Fortress filmine kisa deginebiliriz. Bu film de bir olumsuz gelecek tasarimidir. Cin Halk Cumhuriyeindeki kuralin aynisi olan, bir cocuktan daha fazla cocuk yapamazsin kuralini isteyerek veya istemeyerek (bu acikliga kavusmaz) kirmak isteyen Brennick cifti sucüstü yakalanir. Sinema tarihine “en güzel gözlü erkek” oyuncu dalinda onlarca oskar alabilecek oyuncu olarak gececek(gesmis) olan Lambert Christopher ise öyle cabuk pes edecek gibi degildir. Ailesi icin sonuna kadar savasir ve tabiy ki esinin de yardimiyla, onlarin rüyalarini ve düsüncelerini kontrol eden sistemden kendini ve ailesini kurtarir. Yapit aslinda türdeki klasik örneklerden biridir. Sadece politik mesaj verme derdi vardir. Böyle bir gelecek istenmez. Insanin insanligini kaybetmesi istenmez. Sonucta iyiler kazansa da, gelecegin kötü olacagi gercegi degismez. Yanlis hatirlamiyorsam dogan cocuk-Brennick da Isa gibi bir ahir benzeri biryerde doguyordu.

1984 ise tamamen karamsar ve ne yaparsan yap, kurtulamazsin seni bekleyen kaderden, tadindadir. Big brother is watching you cümlesi de bu yapittan alinmadir ve en kalitesiz ve seviyesiz,geyik yapitlarin dogmasina sebebiyet verdiginden, üzerine yorum yapmayacagim.

Bu derinlikten sonra biraz daha siglasarak, Judge Dredd filmine gelebiliriz. Judge Dredd'in dünyasi cok sevimsizdir. Herkes herkesi öldürmek ister. Simdiki durumun eyleme gecirilmis seklidir. Bu filmden aklimda kalan tek sey Rico'nun (Armand Assante) biladeri Dredd'e (Sly Stallone) ölmeden kisa bir yüre önce söyledikleridir. Söyledigi hersey dogrudur. Simdi sizlere ne söyledigini tam olarak veremsem de, hayat üzerine yaptigi konusma, Blade Runner'daki hayat üzerine konusmalara benzer ama onlardan daha sigdir. Kahramanimiz her zamanki caresizdir ve prensip ugruna biladerinin ölümüne sebep olacaktir. Oysa ki, onu da biladerini de yaratan ayni sistemdir. Ama sistemi biraz olsun elestiren ve ona soru soranlarin sonu hic degismez.

Benim burada, beni duygusal yönden cok etkileyen bir filmden bahsetmem gerekecek. Logan's Run filmi, seyrettigim ilk KB filmlerindendir. 1976 senesinde yapilan film, bircok filme örnek olusturmustur. Filmde dünyanin geri kalanindan koparilmis, izole edilmis bir toplumdan bahsedilir. Sanirsam kaynak yetersizliginden, orada yasayan herkes 30 yasina geldiginde öldürülür. Buradaki herkes, ölünce tekrar dirilecegine inanmistir, bu yüzden güle güle ölüme giderler. Bazisi ise, bunun ardina yatan gercegi tahmin ettiginden, postu ucuza vermeye niyetli degildir. Iste bu “kacak”lari yakalayan Michael York da, kacinilmaz sondan kurtulamayacaktir. Bunun üzerine kendisi de bir kacak olur. Bu gibi olumsuz gelecek tasarimlarinda önemli olan, yeni toplum nasil olmalidir veya bu sistem nasil ayakta kalmalidir sorularidir. Harry Harrison'un Soylent Green'inde ise ölen insanlardan daha iyi yararlanilmistir. Ölenlerin etlerinden köfte yapilmaktadir. Filmde dikkati ceken ve beni yipratan sey bir domates ve et parcasina abartili ilgidir. Polis Thorn (Charlton Heston) din-siyaset-firmalar ücgeninde aradigi cevaplari öyle kolay bulamaz. Film aslinda bu yazida tanimladigimiz filmlerin hepsinden daha gercekci bir tasarimdir.

Blade Runner da bu kategoriye giren filmlerdendir ve benim en cok sevdigim filmlerden bir tanesidir. Kitabini da okudum, fakat söylemeliyim ki, film benim daha cok hosuma gitti. Yönetmen Ridley Scott (Alien) tabiyki ustaligini konusturmustur. Filme gelince: Harrison Ford hic de uzakta olmayan bir gelecekte, 2019 senesinde, yasakli androidleri (replikant, copy) avlar. Bladerunner'in anlami bicak-sirti veya göt-alti bir hayat süren anlamina gelebilir. Eski Britanya'da sanirsam polis memurlarina verilen isimdir. Judge Dredd'deki polis, yargic ve cellat üclemesi yerine burada polis, dedektiv ve kafa avcisi üclemesi yaratilir. 3 neden hep sihirli bir sayidir? Cünkü hristiyan kültüründe 3'lü olan hersey kutsaldir. Bu deyis, hristiyan ülkelerde taninan bir deyistir. Ücleme herseye, daha önce sahip olunmayan bir kutsallik verir. Film Noir (Kara film) türündeki bu filmde yagan yagmur ve karanlik, hastalik, (metusalem hastaligi denen, cabuk yaslanma hastaligi ve 3ncü erkegin suratindaki cicek bozugu, filme daha agir bir atmosfer kazandirir) filmin ana konusunu öylesine etkiler ki, kasvet filmi cok ciddiye almaniza sebep verir. Filmin en önemli özelliklerinden biri yasami laiklestirmesidir. Yani dinden ayirmasidir. Tanrisiz ve yeni tanrilarla bir yasam yaratma ve yoketme olasidir. Karakter Deckard tipik olarak özenilecek bir insan degildir. Hissiyatsiz, acimasiz ve soguk biridir. Bu onu gelecek nesillerin, kaybolmus neslinin bir nevi atasi yapar. 4 seneyle sinirli olan yasamlariyla androidlerin aslinda bizden cok az farki vardir. Bizim insanlarin da, sinirli bir hayati vardir ve bunu kimse degistiremez. Görüldügü üzere film hayatin anlami nedir geyigine girip, bir daha da cikamaz.

Burada kisaca X-Files dizisinden de bahsedebiliriz, tamamen KB olmasa da, bazen cok fantastiklesse de dizi benim cok severek izledigim bir dizidir. Sempatik Scully ve Mulder bize dünyamizin kac bucak oldugunu gösterirler. I want to believe cümlesi de hafizalara kazinmistir bu diziden sonra. Yakin gelecekte, uzaylilarla anlasan bir grubun kontrolü elden kacirmasi üzerine, dünyamiz cehenneme dönmeye baslamistir bile. Bunu durdurabilecek herhangi bir güc kalmamistir ve Invasion ( gecen yazimin konusu) baslamistir.

Bu kadar olumsuz gelecek tasarimlarindan sonra, biraz da Happy End olsun diye olumlu tasarimlara gelelim. Star Wars'in adi olumsuz olan Death Star gemisinden gelse de, film umut veren bir anlatiya sahiptir. Düsmanlarin her koldan üzerine geldigi Luke Skywalker ve arkadaslari Han Solo, Ben-Obi-wan-Kenobi ve hemsiresi Lea ve babasinin biraraya getirdigi iki robot (yani anlasilacagi üzere herseyden yararlanilarak olumsuzluga karsi koymak) amaclari olan ,herseyi olumlu yönde cevirmeye muvaffak olacaklardir. Burada politik olarak okunacak cok önemli bir nokta vardir. Filmi benim icin daha ilginc halegetiren nokta, (Nazilesmis) Imparatorlugun baskici rejimine karsi, demokrasinin temsilcisi Prenses Lea (Hem demokrasi hem prenses nasil olur demeyin, örnegin Hollanda'ya veya Danimarka'ya bakin) ve kural tanimaz Han Solo ile karsi cikan, bilmeden soylu Duke Luke'un savasidir. Kuraltanimaz Han Solo ile ahlakci Lea ayri dünyalarin insanlari olsalar da, birbirlerine saygilari sonsuzdur ve Han Solo erkelerin arasinda sansli olanidir. Luke o kocaman galakside bula bula kiz arkadas diye kizkardesini bularak, lotoda jackpotu kazanmanin bile milyarlarca kat daha zor olan bir isi basarir.

Olumlu gelecek tasarimlarinin ve yazimin son örnegi olan Star Trek'e gelmis bulunuyorum. Star Trek'i zamanlara ayirmadan inceleyecegim. Yani Kirk, Picard, Janeway komutanlari en azindan bu yazimda biraradaylarmis gibi yazacagim.

Star Trek ilk defa Eylül 1966'da tvlerde gösterime girdi. Uhura'nin, yani bir zenci'nin bu dizide oynamasi, güney eylatlerini protestosuna carpti. Güney Eyaletleri (The South will rise again) irkciligin yogun ve aktüel oldugu yerlerdir ve bu yüzden bu WASP lar ve WASC lar – white anglo-saxon catholics – bir zencinin bir beyazla ayni göz hizasinda bulunmasini istememislerdi. Ama James Tiberius Kirk bu tabuyu coktan kirmisti. Bir beyazin, bir siyahi öptügü ilk filmdir Star Trek. T. Kirk, Uhura'yi öperek, bu dizinin ana cizigisini vurgulamisti. Dizi cok önemlidir, cünkü bircok kültürü icinde barindirir, Rus'u, Japon'u ve hatta Afrika'lisi Beyaz Insanla ayni Stage'de at oynatabilmektedirler. Bu dizide kesinlikle en cok göze carpan, Amerikan toplumundaki seksüalitenin cok iyi bir sekilde izlenebilmesidir. Mini etekli -disi- Uhura yerini, pantolon giyen, erkek gibi davranan kadinlara birakmistir. 7 of 9 bile seksüelligini üniformasinin altinda gizler. Hep patlamaya hazirmis gibi olan cinselligi, hep kontrol altindandir. Riker biraz olsun cinsellikten haz alsa da, Janeway ve Chakotay'in asklari bir lise flörtünü animsatir. Gerci bu isin uzmani degilim ama, Amerikan toplumunun cinsel ve dinsel yönden hep daha cok kapanmaya basladigini düsünüyorum. Steril yerlerde, steril asklar yasayan halk, tabii ki kahramanlarini da böyle görmek isteyecektir. Önemli olan Gene Roddenberry'nin bu karakterleri yaratirken ki amacidir. Diger WASP ve WASC'larin tersine, Gene kültürler catismasini, kültürlerin beraber yasamasiyla birlestirebilmistir.

Bu her acidan cok önemlidir. Seyredenlerin dünyaya baska bir gözle bakmalari amac edilmemisse bile böyle bir etki yaratilmistir. Yine de tabiy ki Beyaz Adam üstündür, digerlerine cocuklarmis gibi davranarak, iyiyi dogruyu ögretmek istemistir. Ama en azindan irkcilik cok yumusatilmistir. Bu da az görünen bir olgudur. Sonucta gelecek o kadar da kötü degildir ama gecmis gibi tekerrürden ibarettir.

Ha bu arada Fransiz Picard'in emri altinda calisan, Geordi La Forge, 1977 yilinda Kunta Kinteyi oynamistir.

Yazan ve derleyen : Nam-i Diger Uzunbacak Adem Subat 2008

AKLIN YOLU

2008-03-02T13:21:00.001-08:00

Şu ışın kafesini neden kullanamıyormuşuz onu anlamadım. Sekizyüzbin yenilira ödenekle ışın kafesi yapmayacağız da ne yapacağız, pardon?

Bak kardeşim, bunlar eni konu teknik meseleler. Olmaz deyince anlamıyorsunuz, fotonikçiyi mi çağırıp anlattırayım şimdi, konuştuk olmuyormuş.

“Bilişimin parladığı anlar” da mis gibi olmuştu ama. Anti-katilin küçülerek sönen ışın kafesiyle sahnenin ücra uzay köşesine savruluşunda kopan çığlıklar, şahane bir şeydi. Ne sahneydi ama...

Halogram başka.. Halogram başka. Hani canlı oyun yapıyorduk, hani tiyatro tarihinin üç yüz yıldır bu anı bekleyen dondurulmuş ruhunu uyandırıyorduk. Capcanlı oyuna şimdi halogram mı sokalım.

Hayır canım, ucuz numaralardan bahseden kim, gerçeğini yapalım diyorum. O halogram parçası milleti telef etmişti, gerçeği kimbilir ne yankılar uyandırır. Değil mi ya?

Olmuyor güzel kardeşim. Gerçeği olamıyor. Işığı kaynağından salınca az gidip durmuyor işte. Bir sürü manyetik alanla karşı akımlar yaratmak falan lazımmış. Elektron bombardımanı altında rol kesecek kaç oyuncun var senin, şahsen bende bir tane bile yok.

Bende de yok. Tesla gibi bir tane adamım olsaydı şimdi, ne devrimler yapardık sahnede...

Geçelim efendim. Tesla yok, ışın kafesi yok. Biz uzaylıya dönelim. Merkezkaç fikri güzel, oyunun başından sonuna kadar adamımız tam merkezde duruyor, olaylar etrafında savruluyor.

Çok özgün. Harikulade.

Olay akışı belli, uzaylının gezegende ilk belirdiği an, savrulan olaylar, ele geçirilişi, savrulan olaylar, mahkeme ve idam.

İdam demek doğru mu? İdam edilemedi ki.

İdam edilemeyişi sırasında savrulan olaylar, nihayetinde uzaya döndürülüş, kısaca idam deyiverdim.

Ha, tamam. Nerden başlıyoruz? Şu idam kısmı çok zorlayacak. Olayları savurmak yani, adamın, pardon uzaylının, öldürülmeye çalışılıp öldürülemediği nasıl bir kareografiyle aktarılabilir seyirciye, kuramıyorum.

Kareografi daha sonraki iş. Zaten temada ciddi boşluklarımız var. Önce onları halletmemiz lazım.

Katılıyorum. En başta uzaylı var. Konseptimiz gereği bunu bir aktöre oynatmalıyız ama gerçeklere bağlı kalmak güç tabii bu durumda. Bir hayvana oynatsak? Boyutların gerçekliği açısından diyorum. Mesela bir şempanze.

Özel amaçlı hayvanlar koleksiyoncularından tam şempanze olmasa da benzer bir hayvan buluruz bulmasına da, sahneye sabitlemek konusunda sahibinden izin alabilir miyiz bilemiyorum? Zor iş. Belki bir çocuk. Ne dersin dostum, şöyle eciş bücüş bir şey bulabilir miyiz?

Kafes ne olacak kafes? Işın olmaz diyorsunuz, içi görünmeyen bir kafes olacaksa boşu boşuna uzaylı aramayalım. Sadece kafes. Kapalı kutu, yani muamma!

Ya kafes ya uzaylı diyorsan... Ama bize ikisi de lazım, ikisi de. Başta tabi uzaylı kafeste olmayacak. Sonra, kafese alınmasından sonra, kendisi nasıl görünecek? Görünmeyebilir, o da bir seçenek.

Olmaz, insanlar uzaylı görmeye gelecek. Kıyameti koparmak istiyorsan oyunun en canalıcı görüntüsünü gözden uzak tutamazsın. Şuna bir bak.

Gördüm. İğrenç.

Bu üzerindeki derisi mi, giysisi mi?

Bilinmiyor. Örnek alınamamış.

Bence giysi. Uzaydan çırçıplak gelmiş olamaz ya. Nasıl yapacağız? Bir insana bu kostüm giydirilebilir fakat görüntüsünü benzeteceksek, bir hayvanı bunun içinde tutamayız.

Maket kullanılamaz mı? Nasıl olsa kımıldamayacak ve konuşmayacak. Sadece duracak.

Olmaz. Başrol oyuncumuz canlı olmalı. Canlılığı olmazsa asla etkisi olmaz. Orada biri olmalı. Çünkü uzaylı oradaydı. O giysinin içinde yaşayan, istenci olan ve kendisine yaklaşan herkesi etkisi altına alan doğaüstü güçleri olan bir şey vardı. Seyirci varlığını hissetmeli.

Üzerinde göz olan giysi mi olur?

Gözler, tabii bu çok önemli. Gözleri seyirciye vermeliyiz.

Senin fotonikçi ne diyor?

Diyor ki, fotoğrafta böyle görünüyormuş çünkü bizim ışık spektrumunda böyle bir dalgaboyu yokmuş. Ama halledecek.

Nasıl?

Bize girdap hissi verecek şekilde dönen mor ve siyah bir ışıkoyunu hazırlayacak. Boşluk hissini, ürküntüyü yakalayacağız. Güzel, güzel, merak etme.

Halogram olmasın?

Değil. Üzerinde çalışıyor, gerçek olacak. Yani, aslına benzemeyecek tabii, ama zaten aslının neye benzediğini bilen kimse yok, en azından neye benzediğini anlatabilecek durumda olan kimse yok.

Bak o önemli. Vurgulamak için çok iyi bir anlatım bulmamız lazım.

Nasıl bir çılgınlık yapalım?

Bilemiyorum. Bir çeşit travma tabii. Bu güne kadar kurbanlardan düzelen olmamış. Ama bulgular sahne açısından çok çarpıcı değil. Şöyle bir izlek düşünüyorum: Uzaylıya ilk yaklaşan insanlar, dostça bir tavırla, hediyeler ve ikramlarla yaklaşacak, kadınlar ve çocuklar, ve aile babaları. Sade ve iyi insanlar, burada jestler önemli. Ve hepsi iletişime girdikleri ilk birkaç dakika içinde değişmeye başlıyorlar.

Bunu yapabiliriz, ağızlar çarpılır, gözler sabit bakar, robot adımlarıyla yürürler,o kısım kolay.

Evet bunu sahnede verebiliriz, canlı, neşeli, hayat dolu insanların zombilere dönüşümü. Olay gerçekte ilk altı saat içinde gerçekleşiyor, oyunun akışı içinde süreç belirlememiz lazım. Bence bu bölüm yirmi dakikadan az olursa gerçeklik hissini kaybedebiliriz, daha uzun olursa seyirciyi kaybedebiliriz.

Yirmi dakika iyi, dolduracak malzeme var.

Sonra sahne ağır ağır, fazla hissedilmeden boşalsın, güvenlik görevlileri aniden girsin, orada bir keskinlik yaratmak lazım. Dört taraftan birer panel ile yaklaşıp uzaylıyı kafese alacaklar. Gerçekte kurşun bir muhafaza kullanılmış. Tam yalıtımlı, altı santim eninde dökme kurşun levha. Uzaya gönderilişine kadar uzaylı bunun içinde kalmış. Yani onu bir daha gören yok. Ama biz onu kapatırsak, en büyük görsel unsurumuzu kaybetmiş olacağız. O yüzden sembolik bir kafes kullanalım diyorum. Uzaylı görünsün.

Görüntüden öteye geçilebilir. Salona kokusunu verebiliriz.

Hatta sembolik olarak sesini verelim.

Sesi yok ki?

Var. İçsesi var. Fısıltı ve hışırtı işeklinde insanlara onu hissettirmeliyiz. Şeffaf bir kafese koyar, kapatıldığı anda sahne merkezinde bir kontrast yaratıp gözleri vurgularız, kokuyu ve sesi keseriz. Böylece cam kafesin anlamı sembolik olarak dilsiz anlatım yoluyla yerleştirilmiş olur. Bunun gibi birkaç canalıcı gösteren bulsak, tiyotroyu kuru dilden kurtarmanın yolunu bile açabiliriz.

İçses ne anlatacak peki? İçsese kelime söyletmeden uzaylının çıldırtan mesajını da kitleye vermenin yolunu bulmak lazım değil mi?

Gürültünün müziği dostum, gıcırtının, takırtının, hışırtının müziği. Kelimelere ihtiyacımız yok.

Tabii ki, ama senin gürültün tıpkı korku veren müzik, gerilimli müzik, tehlike müziği , epik müzik, ve bunların içeriğini oluşturan her türlü ses gibi insanların önden koşullandırılmış hafızalarına konuşacak, ki bu seslerin her türlü kombinasyonu önceden kelimelerle, son derece kesin anlamlarla anlamlandırılmış. Uzaylını nasıl bir müzikle konuşturacaksın da oyunu dilden kurtaracaksın, buyur yap görelim?

Sırf uzaylıyla olmaz tabii, ama tüm oyuncuları dilsizleştirirsek bu kaydadeğer bir girişim olur. Burası önemli. Dilsiz bir oyun yapabiliriz ve yapmalıyız.

Ne demek dilsiz? Kelimeleri aşmak konusunda hemfikrim ama dili tümden reddetmekten bahsetmiyoruz değil mi?

Neden olmasın? Dili tümden reddedelim. Sahneyi dokulara, ışığa, şiirsel sessizliğe bırakalım. Hışırtılara ve kendinden geçişlere. Çılgınlığın bakir topraklarına terkedelim.

Peki olaylar? Onlar nasıl savrulacak?

Olaylar! Olay dediğin nedir ki? Kişilerin ve eşyaların çeşitli kombinasyonlarının bir eksende dizilimi. Sahneyi döndürelim. Soyut değil, somut bir merkezkaç. Ve uzaylı, çılgınlığın kalbi. Sessiz şiirimiz. Kurtarıcımız! Bunu yapabiliriz değil mi? Sahneyi görüntüleri savuracak hızda döndürecek para var! Sahnenin çevresini açar, karartılmış zemini minder kaplatırız. Heyecandan titriyorum üstad, başdöndürücü bir şey olur.

Ama o zaman asıl amaçtan sapıyoruz. Bu çok yoruma açık bir tema olur.

İstediğimiz de bu!

Cık. İstediğimiz hiç de bu değil. Daha doğrusu bizden istenen bu değil. İstediğimiz gerçek bir tiyatro. Gerçek herkes için aynı olan şeydir, yoruma açık değildir.

Yapma azizim. Gerçek diye bir şey yoktur ki.

Gerçek diye bir şey olmayabilir ama gerçek olduğu öne sürülen iddialar vardır, şimdi bu dil soyutlaması her şeyi baştan aşağı değiştiriyor. Ortada şöyle bir yadsınamaz gerçek var ki, bir uzaylı bu gezegende bizim kanunlarımızla yargılandı ve idama mahkum edildi. Şimdi sessizliğin şiirinin içinde suç nasıl gösterilecek? Kelimeler yoksa bir sanık neyle suçlanabilir?

Suçlanamaz. Sessizliğin şiirsel akışında delilik alevlendirilebilir, bu bir kriz olur, kaos olur, oyunun doruk noktasına kadar dönüş ve çılgınlık, birbirine ayak uydururcasına gitgide artar, artar, sonunda son hızla dönen sahne bu çılgınlığı savurur.

Tıpkı üstadın dediği gibi, oyun coşkusal ve aynı zamanda vebasal bir yokediciliği ve aynı zamanda saflaştırıcılığı temsil eder. Kötülük son kertede arınmaya ulaşır, kaotik dönüşün son hızında herşey savrulur, sahne boşalmış ve bir anlamda kurtarılmış olur, tam bir katarsis!

Seyircilerin başı döner, fenalık geçirenler bile olur.

Bir kere yaparız, sadece finalde...

Sonrası; sessizlik... Sahne karartılır. Sonsuz boşluk.

Evet, uzaylı artık boşluktadır. İnfaz gerçekleşmiş, ve bir anlamda da sonsuza dek gerçekleşememiştir.

En büyük kötülüğün ve yutucu boşluğun temsilcisi ve aynı zamanda kefareti bedeniyle ödeyen uzaylı, boşluğa karışır. Son derece mistik.

Ve gerçek.

Evet. Her şey böyle oldu gerçekten.

Peki anlaşılacak mı? “Odissea’nın binbirinci günü”nün akibetine uğramıyalım.

Bir içerik metni dağıtılabilir.

Haydaa! Dilden kurtuluş ne olacak peki? Teslim bayrağımızı savura savura savaşa gidişimizin resmidir!

Saçmalıyorsun gene azizim. Şimdi dağa savaş mı açalım? Dilsizliği öge olarak kullanmaya karşı değilim ama bu kadar sivri yaklaşımlar bizi batırır. Baştan beri anlamsız buluyorum bu çabayı zaten. Dilden kurtuluşumuz yoktur, bundan üçyüz yıl önce de yoktu, üçyüz yıl sonra da olmayacak.

Anlamıyorsun! Anlamıyorsun çünkü, çok üzülerek söylemek zorundayım, mankafasın. Bunun üç yüz yıldır beklediğimiz fırsat olduğunu, nihayet sanata karşıt salt mantığın en birincil silahının tahtından indirilmesi için ele geçen en muhteşem örnek olduğunu, çünkü bunun gerçek ve aynı anda metafizik bir vaka olduğunu görmüyorsun! Bu dili aşmak için ilk ve tek fırsatımız. Ve biz bu eşsiz temayı cümlelere boğarak bataklığın dibine göndermek üzereyiz!

Fakat tematik olarak...

Zrrrrrrrrrrrrrrrrrrrrrrrrrrrrrrr!

Bu ne?

Zil. Görevden alındık.

Ne diyorsun? Ne zili?

Boşalt zili. Projeden alındık. Ödeneğimiz düşürüldü.

Nasıl olur?

Bal gibi olur. Ya halogramcılara ya antropologlara kaptırmışızdır. Ya da kaydadeğer gelişme gösterememişizdir.

Valla düşünüyorum da bu defa kavramsal sakıncalar kapsamında inceleme öngörülmüş bile olabilir...

Ama... Nasıl?

Üzmeyin canınızı üstad. Zaten bizim toplumumuz bu tür radikal değişimlere hazır değil.

Evet, oluyor böyle şeyler. Müsadenizle ben kaçıyorum, onbeş dakika sonra tema sunumum var.

Endişelenmeyin canım, bu güne kadar incelemeye alınan hiçbir kavram resmi olarak sonuçlandırılmadı. Açık dosyaları üstüste koysak Ay’a asansör tertibatı kurmak gerekmezdi.

Aman tanrım. Derhal eve dönüyorum. Bu gezegende özgür sanat yapılamaz.

Dönemeyecek olursanız haberleşelim üstad, fikirlerinizden etkilenmemek mümkün değil.

Ne demek dönemeyecek olursam...

Herhangi bir sebeple demek istedim. Bürokratik engeller falan. Yanlış anlamayın.

Nasıl olur canım öyle şey?

Evet efendim, saygılar.

2005

OKULLU OLMAK

2008-03-02T13:20:00.001-08:00

Dünden beri yatıyorum, kafamın içi muhallebi gibi. Beni rahatsız eden nedir? Doktorun bakışları tabii. Homurdanarak sırtımı dönsem defolup gitmez. Hiç kımıldamazsam, sıkılıp gider mi? Gene gitmez. “Vitaminlerini almamışsın. Hişt, Osman, kalk, yut şunları.”

“Git burdan.”

“Yutsana oğlum şunları!”

“Cık.”

Gözümü açmadan biliyorum. Sabah kalkmış, banyo yapmış, traş olmuş, kahvaltısını yapmış, e vitaminini yutmuştur. Bölüme gitmiştir, derse girmiştir, bütün işleri bitmiştir de ondan gelip musallat olmuştur. Yuvasındaki tek sağlıksızlık benim de ondan, iki haftadır her gün bu bahar temizliğine kalkışıyor bu herif... “İlaç almıyorum dedim, kaç kere söyledim, benim de prensiplerim var.”

“Başlatma prensibine. Kokuyorsun. Kalk yıkan. Şunları yutsan bunların hepsi geçecek ama... Neyse sen en azından pasifsin, hayatını mahvetmekte senden daha beceriklileri de var!”

Sesinde değişik bir tını var, kimyasal olmayan enerji. Zevk bile denebilir. Beni uyandırmayı başardı.

“Ne oldu?”

“On dört gün. On dört gündür sabrediyorum, olan bu. İki hafta demiştim, eder ondört gün. Bitti. Ya bu gün akşama kadar insana dönersin, ya da?...”

Yarım açık gözlerle gerisini bekledim. Yapmasına yapar ama yapacağını söyeyemez inek. Diyemedi. “Bu konuda benim bir şeyler yapmam gerekecek.”

“Onu sormuyorum,” dedim. “Okulda ne oldu?”

“Nasıl yani?” Konuşmaya üşenince yaptığım gibi yaptım, sinirden gözlerimi devirdim. Genellikle yanıtı hızlandırır. Üstelik şiddet tehdidi şiddete başvurmaktan daha kolay ve daha ucuz ve daha etkili, en azından onun üzerinde. Bu adamla aynı kanı taşımamızı yamuk kafalı Mendel nasıl açıklardı acaba? Her neyse, arkamdan istediği numarayı çevirebilir ama önümde dururken baskın olan ben olmalıyım. Derhal çekinikleşti, aferin. “Fakülte birincisi var ya, aranıyormuş.” Gözleri fıldır fıldır dönüyor, bu çok özel dedikoduyu hakedecek kadar gözüne girmiş demek büyükbaşların. “Projesiyle birlikte ortadan kaybolmuş, nükleer tıp labındaki bütün bilgisayarları formatlamış ve yedekleri de imha etmiş.” Zevkten geberecek. İyilik perisiyle karşılaşsa başka bir şey dilemezdi. Onun için gelip dadandı şimdi bana. Yeni bir hayata başlıyacak, bu günden itibaren, önü açık, geleceği parlak, önüne düşecek tek bir gölge yok. Kardeşi dışında, o da gölge sayılmaz, leke olmasın da. Bu gün beni ya temizleyecek ya temizleyecek.

“Kampüs sivil kaynıyor, her arabayı, her koliyi, her yeri arıyorlar, herkes kontrol altında, buradan çıkmış olamaz, içeride bir yerde, bulunması an meselesi.”

“İçeride olduğu ne malum?”

“Labda kamera var, milyar Euroluk projeyi çobanlara teslim edecek değiller herhalde. Ne yaptığını anladıkları anda harekete geçmişler ama çok geçmiş tabii... Bir terslik olduğunu ancak numune şişelerinin tümünü teker teker sıcak plazma haznesine boşaltmayı bitirdiğinde anlamışlar. Soğukkanlıymış değil mi?.. Labdan çıkmış ama uzaklaşmış olamaz.”

Vay canına, fakülte birincisi ha... Belli miydi böyle bir şey olacağı? Hayır, hiç değildi. En ufak şüphe olsa şimdiye kadar çoktan en etkilisinden bir bok zerketmiş olurlardı kulak tozuna.

“Kimseye söyleme demiyorum, çünkü zaten kime söyleyeceksin ki? Evden çıkmazsın, kimseyle konuştuğun yok, zaten burda fazla kalacağını da sanmıyorum. Ne yapmayı düşünüyorsun gerçekten? Yani okulu bırakırsan? Bursunu neyle ödeyeceksin?” Bu konuda gerçekten endişendiğinden şüpheleniyorum. Acaba sadece fazla mı uyum göstermiş? Çizgiye basanların oracıkta taş olacağına inanıyor mudur mesela? Yoksa başına bir bela sarmamdan mı korkuyor? Herhalde ikisi de, ama daha beni ihbar etmeye karar vermedi. Dur hele, önce şu birinci bulunsun, adamların dikkatini dağıtmaya gerek yok, şimdilik.

“Kaç gündür aranıyor?”

“Üç gündür arıyorlarmış. Bulurlar herhalde yakında.”

Arkamı döndüm. Gitmesini bekliyorum. Allah kahretsin, o da en az benim onu tanıdığım kadar tanıyor beni. “Baksana bana Osman... Nereye girmiş olabilir bu herif, sen bilirsin?”

“Cebime bak...” dedim. Sesim istediğimden daha boğuk çıktı.

Yanlış! Bazen evden çıkıyorum. Geceleri. Konuştuğum biri de var. Ve doğru. Nerede olduğunu biliyorum. Bu lanet olası yerde, güvenliğin aradığı birinin üç koca gün bulunmadan durabileceği bir tek yer var. Bir tek yer...

Bundan altı sene önce tam sağlık projesi kabul edildikten sonra kampüs askeri üsse dönüştü. O günden beri herkes karantinada, herkes gözetim altında, herkes fişli. Küçük bir ülkenin mutlu köleleriyiz. Formül geliştirilmeliydi ama bir yandan saklı da tutulmalıydı. Gönüllü denekler için ayrıca bir yerleşim merkezi kuruldu. Tel örgüyle çevirildi, maksat dış etkileri minimize etmek, içeride restoranları, kuru temizlemecileri, okulları, alışveriş merkezleri var, standart denen kartların limiti kadar istediklerini tüketebiliyorlar, çoluk çocuk yaşayıp gidiyorlar. Rutin sağlık kontrolü altında, yeni formülü alıyorlar. Yeni formülü alıyorlar dediğim, genleri modifiye ediliyor. Tüm hücre çekirdekleri DNA bombardımanına tutuluyor. Ne kadar sürecek, ölene kadar. Yani tek yön. Ama burada yaşamak yaşayamamaktan iyi diye düşünüyorlar. Hayatlarından memnunlar, buraya geldikten sonra o kadar hızlı hanımefendilere ve beyefendilere dönüşüyorlar ki akıl almaz. Canla başla zengincilik oynuyorlar. Nufusun yaş ortalaması da gitgide düşüyor, gitgide daha hayat dolu bir güruh oluşturdukları söylenebilir. Yaşlılar yeniden yaratılmaya karşı fazla dayanıklı değil. Ölüm hastalığında erken teşhis çok önemli. Onlara acımam gerekir mi, hiç bilmiyorum. Hayatları satılık, kulağa kötü geliyor, ama hangimizinki değil ki? Şu burs meselesini alalım, onlardan tek farkımız kendimizi onlardan saymamamız. Çünkü bizler seçildik, sınavla ilk tercihlerimize seçildik, onlarsa son çare geldiler. Kimin daha çok kandırılmış olduğundan emin değilim.

Bu altı senenin dördüncüsünde bir adam çıkageldi, neydi adı? Bir fizikçi. Elinde sağlıklı işler bakanlığından imzalı bir proje teşvikiyle çıktı geldi. Yepyeni bir önerisi vardı, hücreleri değiştirmek yerine yenilerini yapmaktan bahsediyordu. Tabii bu interdisipliner bir çalışma olacaktı, kalabalık bir grup çalışması öngörülmüştü, her disiplinden birer temsilci. Adama insan, laboratuar, malzeme ve ödenek tahsis edilecekti, rica gibi görünüyordu ama daha fazlasıydı. Yıllık bütçenin yeniden gözden geçirilmesi sözkonusuydu. Fizikçi sağlıklı işler bakanının yakın bir yakınıydı. Falan filan. Enstitü adama derhal kucak açtı, maddi yetersizlikten ötürü özür dileyerek ve bir lavabonun bir laboratuar demek olduğunu hatırlatarak eski çayocağını ona tahsis ettiler. Her disiplinden birer öğrenci alması için başvuru açık tutulacaktı, bu arada o disiplinlerden birinden halihazırda açıkta bulunan bir burslu öğrenci vardı. Bir inşaat mühendisi verdiler ona. Ketleyemedikleri tek şey adamın bütçesi oldu. O da kısa zamanda dört milyon Euro’ya sekiz kallavi aygıt alıp çayocağının önüne koydu. Lavabo vardı ama yer yoktu, ve bu cihazlar kıymetli şeylerdi. Fizikçi koridorun bir kısmını kontraplakla kapatmak ve kullanmak için izin istedi, rektör verdi. Kontrplağın arkasına hemen bir duvar örüldü, inşaat mühendisi bu kapısız hücreye kapatıldı. Tabii ki laboratuvarına girip çıkışı serbestti, sadece biraz zahmetli olacaktı, o kadar. Kızcağızın bundan tamamen vazgeçmesi çok kısa sürdü. Çayocağının servis penceresinden, bunun açıldığı oda fizikçiye verilmişti, temel ihtiyaçları karşılanabilirdi ve karşılandı, yani çoğu. Kız biraz içine kapanıktı, fizikçi de tuhaf bir adamdı. Kimse sorumluluk almadı, kimse müdahale etmedi, kimse toz kaldırmadı, sonuçta unutuldular.

Burada daha ne gizli işler döndüğünü merak ediyorum. Ne kadarını biliyorum? Herhalde çok azını. O kadarını biliyorum, çünkü açıkta kalan o inşaat mühendisi sevgilimdi. Hala da öyle. Bunları biliyorum, çünkü biz de iki senedir Rapunzel’cilik oynuyoruz. Başta korkutucuydu, sonra heyecanlı, daha sonra da sadece zor. Okulu bırakıyorum. O da bir seçim yapmalı artık, ya ben ya hücresi. Şimdi, düşünüyorum düşünüyorum, beynimden ateş çıkacak. Birinci denen o herif, üç gün boyunca saklanacağı bir tek yer olabilir, kimsenin bakmayacağı, bakamayacağı bir tek yer.

Her yerde projektörler, bir cambazlık yapmadığımız kalmıştı. Güç bela binaya girdim, üçüncü kata çıktım, kapılar kilitli, solar enerji labında kimsenin gece işi olmuyor tabii, en azından şimdiye kadar bir sorun çıkmamıştı. Şimdi de çıkması için neden var mı? Boşver. İçeriden kilitledim. Her zamankinden daha sessiz olmaya çalışarak köşedeki mermer levhayı kaldırdım. Sanki her zamankinden daha çok gürültü çıkardı meret. Başaşağı sallandım. Toplantı çoktan başlamış.

“Hoşgeldin,” dedi fizikçi. “Tanışmış mıydık?” Adını hatırladım şimdi. Ergun.

“Resmen tanıştırılmamıştık,” dedim. “Ama ben sizi tanıyorum.”

“Bilmukabele,” dedi. Kayıp birinci sakin görünmeye çalışarak iki spektronun arasında oturuyor. Ama saklayamıyor, biraz sinirli.

“Naptın lan?” dedim. Omuz silkti. Tanışırdık ama hiç bu kadar samimi olmamıştık. Durumdan hoşlandım. Battık! Köşeye sıkıştık! Yaktık kendimizi! Vay anasını!!! Geçip karşısına oturdum, kendi evimdeymiş gibi rahatım. Bütün bunlar kimin başının altından çıkmış, öğrenelim bakalım. Gökçe gelip arkama oturdu. Elini sırtıma hissetmek beni yatıştırdı, o benim, sorun yok. Diğer ikisi kaldıkları yerden devam ediyorlar. Fizikçi ekrandaki simülasyonu mıncıklamaya çalışarak bir şeyler anlatıp duruyor. Bir türlü dikkatimi veremiyorum ama ne dediğini biliyorum zaten. O simülasyonu ben yazdım, her şey bittikten sonra Gökçe de sentezledi. Adını HOM koyduk. Eee?

“İşte” diyor Ergun, “DNA’ları kesip hücre çekirdeğinin içine sokmak ve hücre bölünmesinden sonra neler olacağını seyretmek yerine…”

“”Anladım,” diyor birinci, “Tüm hücrelerin içinde eşzamanlı olarak yeni DNA’yı devreye sokuyorsunuz…”

“Evet” diyor Ergun, “birsonraki nesli beklemeye, bir sürü öngörülemez mutasyonla bozulmuş sonuçları ayıklamaya çalışmaya hiç gerek yok. Bu yöntemde mutasyona uğrayacak vakit yok…”

Anında görüntü.

“Yapacak mısın?” diye soruyor Ergun.

“Bilmiyorum,” diyor Arif.

“Bunu yapabilecek biri varsa o da sensin. Düşün. Durumuna bir bak, bir anda her şey değişir. Şimşek hızıyla işler tersine döner, kahraman olursun. İnsanlığı meçhule giden bir yoldan kurtarıp, kusursuz bir dünyanın kapılarını açan adam olacaksın!”

“O işlerin öyle olacağından emin değilim.”

Bu Arif sağlam pabuç galiba.

“Bir şey bulma çılgınlığı işin içine girince… Bakın , bu bilim kurgu yazan bir doktorun lafıydı, kendisi ne kadar ciddiyetle yazdı bilmiyorum ama, ben baya ciddiye aldım. Bir şey keşfetmek manyaklık. Kör edici bir şey. En masumu bile. Herhangi bir şeyi keşfetme hırsına kapılınca, acaip bir şey o. Ne bileyim işte, siz fizikçisiniz, Oppenheimer’ın lafını bilirsiniz, günahla tanışan tek bilim fizik değil…”

Kaşını kaldırıp bakıyor, sessizlik.

“Keşfetmek var ya… Bir şey keşfetmek, ne olursa olsun. Penisilin ya da periyodik tabloya bir dipnot, ya da daha önce kimsenin fark etmediği bir böcek, ya da en iyisi, bir ilaç! Bir şeyin ilacı, şimdi en büyük keşif bu. Ama neyin? Fark etmez, sen ilacı bul, gerekirse hastalığını bulursun, daha da iyisi, yaratırsın. Hepsi böyle değil mi? Yeni bir malzeme yap, nasıl olsa yaradığı bir iş bulunur. Yeni bir bakteri üret, nasıl olsa kullanılacağı bir yer vardır, bir şey üretmeye yaramazsa bir şeyi çürütmeye yarar, çok şanslıysan biyolojik silah olabilir. Artık işin boku çıktı, yeni bir gen yap, nasıl olsa ortaya bir yaratık çıkar. Sonra da onu incelersin…”

Gene baktı, Ergun düşünceli görünüyor. Ben ifadesiz kalabildiğimi sanıyorum. Gökçe arkamda, yüzünü görmüyorum. Ama eli hala sırtımda, demek ki aramızda bir sorun yok.

“Freud’un psikiyatriden önceki parlak buluşunun ne olduğunu bilir misiniz? Bilinçaltından önce kokaini keşfetti. Harika bir ilaç, dili çözer, enerji verir, mutluluk verir, medeni cesaret verir.”

Yüzünüzü güldürür yani. İyiymiş.

“Peki bu harika doğal ilaç ne işe yarar? Mutsuzluk, tutukluk, yorgunluk, umutsuzluk… Bunlar alelade şeylerdi ve kokain daha iyi bir hastalığa layıktı, daha spesifik, daha bilimsel, daha gösterişli bir hastalık. Freud buldu, anestezi. Bundan bir yıl sonra morfinmanların tedavisinde kokain kullanılması öneriliyordu. Kokainin yıldızı hızla parladı ama Freud dizginleri kaptırmıştı, keşif çoktan parsellenmişti. Kokainden voliyi vuramayan Freud uygulamadan teoriye dönüş yaptı, Charchot’nun histeri hipoteziyle Breuer’in bilinçdışı kuramını , Sabina Spielrein’in ölüm içgüdüsünü aşırmış olması psikanalizin babası olmasını engellemedi, muhtemelen kavuştuğu ünü hak etmiştir, ama akademik kariyerinde bambaşka bir yöne çark etmiş olsa da, kokainden ömrünce vazgeçemedi.”

“Neden anlatıyorsun şimdi bunları?”

“Çünkü bir keşif, bir inanç meselesidir. Ve bu da herhangi bir inanç kadar kördür, ya da körü körünedir. Şimdiye kadar yaptıklarıma inanmadım, yapabilseydim yapardım, inanın ki... Ve o zaman şimdiye kadar çoktan kendi üstümde denemiş olurdum. Freud’dan bahsetmemin nedeni bu, o aşağılık herif bile ilacını kendi üzerinde denedi. O projeyi bu yüzden imha ettim, anlıyor musunuz. Kendi üstümde denemeyeceğim bir şeyi kimse üstünde denemeyeceğim. Bu konuda istediğinizi düşünebilirsiniz. Ama sanırım Reich’a hep gizli bir yakınlık besledim. Sizce bir anlamı var mı?”

“Peki ne yapacaksın? Genç adam, asıl senin için şu sözlerin bir anlamı var mı: Bu senin son şansın! Bunun dışında her şeyini kaybettin, her şeyini…”

“Kaybedilmesi en zor şey entelektüel namusmuş.”

Çok fazla okumuş. Sorunu bu.

“Ne demek istiyorsun?”

“Şunu. Ben bir şey keşfetmek istemiyorum. Bir şeye bulaşmak da istemiyorum. Bunların parçası olmak istemiyorum. Ölüme çare bulmak da, birilerinin ölmesine neden olmak da istemiyorum.”

“Peki ne istiyorsun?”

“Ne mi istiyorum?”

“Evet. Elinde büyük bir güç var. Bilgi güçtür. Çok büyük bir güç. Bizim elimizde bir bilgi var. Senin de var. Şimdi buradan çıkıp gidersen yarına kadar bir hiç olacaksın. Ama güçlerimizi birleştirirsek, yarın kimse yolumuza çıkamaz… Hiç kimse! Şimdi söyle, istediğin nedir?”

Reenkarnasyon varsa bu adam Napolyon.

“Bilmiyorum, bunu değil.”

Sadece hayatta kalmak ve çiftleşmek neyimize yetmez bilmem.

Dönüp baktılar. Sırtıma bir çimdik yedim. Bu kez içimden söylememişim onu fark ettim.

“Bütün türlere yetiyor da bize niye yetmiyor? Yok ya, merak ettim sadece…”

Hala tuhaf tuhaf bana bakıyorlar. Allah, Allah. Ayı mı oynuyor?

“Yaşadığımız hayata bakın. Uyumak değil, yemek yemek değil, sevişmek değil, tamam onları da yapıyoruz ama hep başka bir şeylerin peşindeyiz. Bir açlık var bizde, bir açık, bir kusur. Evrimde bir yerde bir halka kopmuş, ne bileyim, bir ucumuz açık kalmış, bir şeyler olmuş işte… Bir açık ki bilmemkaç milyon yıldır büyüdükçe büyüyor.”

Ayağa kalktım. “Sizi bilmem,” dedim. Sesim boğuk çıkıyor, biraz da hırıltılı. Genzimi temizledim, geçmedi. “Ama ben ne istediğimi biliyorum.” Gökçe de ayağa kalktı, omzumu sıkıyor. Bastırıp beni oturtmak ister gibi. Ama gerçekten biliyorum. O kadar büyük bir kesinlikle, o kadar büyük bir kararlılıkla biliyorum ki, kanım damarlarımda zonk zonk zonkluyor. Bütün bunlar saçmalık. Vakit kaybediyoruz, şimdiye kadar sadece vakit kaybettik. Tek bildiğim bu, artık kaybetmemeliyiz. Döndüm. Şimdi istiyorum, hemen. Gözümün önünde sadece o var. İstediğim tek şey, bütün engellerden, kılıflardan, tüm boğucu gebertici şeylerden kurtulmam lazım. O da kurtulsun. Sonra da sarılıp yatmak istiyorum. Kollarımla bacaklarımla sarılıp, yüzümü etine gömüp…………………. Acıdı…

“Neydi bu?”

“Morfin. Böyle bir şey olmasından korkmuştum. Ama o kadar emindi ki…”

“Neyden?”

“HOM’dan. O kadar emindi ki. Kusursuz olduğundan emindi. Sanırım.. ben de emindim. Sonuna gelmiştik, anlıyor musunuz.. Ötesi yoktu. Uluslar arası sağlık arşivi kayıtlarının şifresini kırdı.Veri bankasına programını yerleştirdi. Programı orada çalıştırdığı zaman, bunu başardığına inanamadık. Ama yaptı. Süperdi….”

“Ne programı?”

“Simülasyonuna veri sağlamak için yaptığı bir program. Kusursuz DNA’yı deneme yanılmayla bulmak imkansızdı. Parametrik çalışma yapmak için parametrelerin bilinmesi gerekiyordu. O da bir nöral ağ taslağı hazırladı, ama kriter vermedi, program kriterleri kendi belirleyecekti. Çok fazla veri lazımdı, o da işte, arşive soktu. Program oniki milyar kişinin kayıtlarını işledi, genetik yapılarını, hayat boyu yapılan tüm tahlillerini, işlerini, sabıkalarını, vücut ölçülerini, hobilerini, fobilerini, alkol tüketim alışkanlıklarını, trafik cezası kayıtlarını… her şeyini. Kusursuz DNA modelini çıkardı. Ben de sentezledim. Sonra HOM’u E’ye yükledik.”

“Bir dakika… HOM nedir? E nedir?”

“HOM onun programına verdiğimiz addı, DNA tasarım programı. E de benim virüsüm.”

“Sentetik DNA’yı virüsle mi gönderecektiniz? İşe yaramaz ki? Her türlüsü denendi. Kontrol altında tutulması imkansız.”

“Herhangi bir virüs değil. Bunu kendimiz yaptık. HOM’un ilk harikasıydı. Basitti tabii, sadece boyut, işlev ve yaşamsal özelliklerini minimize ettik. HOM bize genetik yapısını tasarladı. Onu bir virüse verdik, üçüncü nesilde hala mutasyona uğramamıştı, çünkü çok basitti. Sadece taşıyıcıydı, ve oksijenle çoğalıyordu. Bu yüzden hemoglobinlere yöneliyordu, ve taşındığı sürede çoğalıyordu ama kontrollü olarak çünkü kan hücrelerindeki oksijen miktarı sınırlıydı ve oksijen sarfiyatı bir seviyeye düştüğü anda kendini korumak için çoğalmaya son veriyordu. Hemoglobinler arasında aktarılıyorlardı, hem de inanılmaz bir hızla. Bir anda bütün organizmaya yayılacaklardı ve hiçbir zararları olmayacaktı. Hafif bir nefes darlığı dışında hiçbir etkisi olmayacaktı. Çekirdeğe girene kadar. Sonra oksijensiz kalıyordu, ilk işlevini yani bölünmeyi yerine getiremediği anda ikinci işlevine dönüyordu. Yani sadece taşıdığı genetik yapıyı hücreye aktarıp yok oluyordu. “

“İnanılmaz…”

“Evet, inanılmazdı. Tek bir sorun bile yoktu. DNA vardı, taşıyıcı sistem de hazırdı. Tek eksik…”

“Bir denek.”

“Hayır, bir doktordu. O hiçbir terslik olmayacağından emindi, ama ben değildim. İşler ters giderse, vücutta olanları tanımlayacak, belki geri döndürecek birine ihtiyacımız olduğunu düşünüyordum.”

“Hangi vücutta?”

“O işte. Osman. Virüse DNA’yı yükledik. O da kendine verdi…”

“Nasıl?”

“Enjektör diye bir şey biliyor musun doktor?”

“O kadar basit ha…”

“Evet. O kadar basit.”

“…….”

“Ne zaman oldu bu?”

“On beş gün oluyor.”

“Neden bana hiçbir şey söylenmedi?”

“Çünkü bu bizimdi… Her şeyi biz yaptık.”

“Ama bu benim projem!!! ”

“Ama bizim hayatımız!” Gökçe kalktı, soğukkanlılıkla… “Olmadı,” dedi. “Denedik, olmadı. DNA kusursuz değilmiş. Artık geri alınamaz değil mi?” Doktor başını salladı; “Hayır.”

“Ne yapacağız onu?”

“Bilmem, burada ne kadar tutabiliriz, ya da nereye bırakabiliriz bilemiyorum? Sizin aklınıza bir şey geliyor mu Hocam? Kahretsin, her şey boşa gitmiş olamaz. Belki virüs hala bir işe yarayabilir. Belki hala kusursuz DNA’yı bulmak için bir şeyler deneyebiliriz. Ne dersin doktor?”

“Bilemiyorum,” dedi Arif. “Hiçbir şey bilmiyorum. Kusursuzun nasıl bir şey olduğunu bilmiyoruz ki?”

GÖZDE GENÇ

Şubat 2006

AYODYA

2008-03-02T13:18:00.000-08:00

“Yolculuğumuzun sonuna yaklaşıyoruz sevgili yolcular. Son olarak birkaç hatırlatma yapmak istiyorum. Tüm kargomuz taşıma modülüne aktarıldıktan sonra, sizleri sırayla modüle yerleştireceğiz. Uzay gemimiz platformu terk ettikten sonra modül sizi Ay’a götürecek. Modüldeki yolculuğunuz yaklaşık dört saat sürecek. Orada karşılanacaksınız. Modülü boşaltmanız için yaklaşık bir saatiniz olacak. Acele etmenize hiç gerek yok. Sonra, sizi yeni bir hayat bekliyor. Ayodya’ya hoş geldiniz.”

Kaptan Kutake’nin yüzü kayboldu ve ekranda Ayodya belirdi. Yolcuların hepsi bu görüntüyü iyi tanıdıkları halde geminin salonundan bir uğultu yükseldi. Bu insanlar hayatlarının çoğu boyunca bu günü beklemişlerdi.

Teğmen Ayris aralarında dolaşıp notlar almaya, son enjeksiyonlarını yapmaya koyuldu. Bu Ay seferinde uzay gemisi Herod’un yüz on iki yolcusu vardı. Hepsi de çok heyecanlı, çok mutlu ve son derece sağlıklıydılar.

Kaptan’ın sesi bir an için tekrar duyuldu.

“Teğmen Ayris, işiniz bitince D kapısına gelir misiniz lütfen?” Teğmen başını salladı.

D kapısına doğru yürürken koridorun karşısından gelen Kaptan Kutake’yi gördü. En az kendisi kadar iri bir temizlik robotunu çekerek getiriyordu. Bütün dişlerini göstererek gülümsedi, sonra bir anda ciddileşti, “Evet Teğmen Ay-ris,” dedi heceleri teker teker vurgulayarak, “Temizlik zamanı.”

Platformun kapıları iki yana kaydı. Girişe kenetlenen modülü kısa koridorun ucunda gördüler. İki yüz kişiyi aya taşımak için tasarlanmış bir tür teleferik. Tamamen titanyum ve zirkonyadan yapılmıştı, iki yüz kişiye sınırsız konfor sağlamak için tasarlanan tüm mobilyalar silikonla kaplıydı, her şey duvarlara perçinliydi.

“Her seferde,” dedi Kaptan, “Burayı temizleyip aç bir orduyu yirmi gün tok ve sarhoş tutacak erzak yığıyoruz, orada hayallerinde bile göremeyecekleri bir lüks kendilerini beklediği halde buradaki her şeyi yanlarında götürüyorlar. Her şeyi. Süslü pipetleri, kağıt bardakları, meyvelerin sepetlerini bile… İnan bana, bu ayda bir şey var, o kibarcık hanım teyzelerle bey amcalar, ayın çekimine girdikleri anda kurt adamlara dönüşüyor olmalılar…” O gevrek gülüşüyle güldü. “İşte böyle Ay-ris’ciğim…” dedi, yine üstüne basa basa… “Morukların veda partilerinden kalanları temizlemek de bize düşüyor.” Robotun şalterini sert bir vuruşla kaldırdı. Girişi aşıp modüle girdi. “Tuhaf şey,” diye düşündü teğmen… Duvarlarda iğrenç görünüşlü, yer yer kabarmış, kurumuş lekeler vardı, “oysa yerler tertemiz…”

“Boş durma,” diye seslendi Kutake, “İki silah da sen kap.” Robotun vücudundan uzanan diğer hortumları gösteriyordu. Teğmen bunlardan birini çektiği anda ağzında kırmızı bir ışık yandı. “Dikkat et,” dedi Kaptan yine gülerek, “Bir yerine bir saniyeden fazla tutarsan seni de temizler.” Işığının düştüğü yerde lekeler kabarıp kaynaşmaya başlıyor birkaç saniye içinde de yok oluyorlardı.”

“Nedir bunlar?”

“Kimbilir… Herhalde pasta savaşı,” duvarda kuruyup kalmış bir et parçasına benzeyen kararmış kabarıklıkla yirmi saniye uğraştıktan sonra, “Ya da büftek…” dedi.

Tüm malzemeyi taşıyıp dolaplara yerleştirmeleri bir saatten fazla sürdü, duvara “Ayodya’ya hoş geldiniz,” yazısını astılar, silikon tiftiğinden yapılmış yumuşak yastıkları koltukların üzerine attılar, masaj yataklarını şarj ettiler. Uzanıp dinlenmek isteyenler için yumuşacık silikon örtüleri kanepelere yerleştirdiler. Kaptan kendisini bunlardan birinin üzerine attı. “Tüm yol boyunca her an kayıt altında olduğunu bildikten sonra, burada insan kendini özgür hissediyor,” dedi. Teğmen her yeri araştıran bakışlarını geniş salonda dolaştırırken, “Kamera yok ha…” dedi, “Emin misin?”

“Tabii… Denedim.”

“Nasıl denediğini bilmek istemiyorum.”

Kaptan gülerek doğruldu, yanını göstererek, “Ayşe…” dedi. Sesinin tuhaf bir tınısı vardı, gerçekten etkileyici adamdı. Tam bir ojeni harikası. Zeki, sevimli, güzel, fazla güzel… Belki de harcı karılırken şeytan tüyü biraz fazla kaçmıştı.

“Gel, buraya.”

“Adımı söyledin.”

“Evet, sorun değil, burası temiz. Kimse duymuyor.”

“Neden acaba… Bu biraz garip değil mi?”

Kutake omuz silkti. “Elektroniksiz bir dünya, çok romantik. Birinci mevki mehtap manzarası. Hadi gel,” dedi. “Ben sözümü tuttum, şimdi sıra sende.”

Kız itiraz etmeden yaklaştı. Kaptan’ın yanına oturdu. Kulağına eğildi, “İşte burada,” dedi, “Kımıldama …”

Kaptan’ın yüzü değişti. “O zımbırtıyı kulağıma mı soktun? Ne zaman?”

Bu kez kız omuz silkti… Avucuna koyduğu hap kadar mıknatısın üzerindeki vericiyi gururla gösterdi. Bu tıpkı minik bir kaktüs dikenine benziyordu. İlk saplandığında belki biraz kaşınmış olabilirdi, hepsi o kadar. “Vay canına,” dedi Kaptan İbo Teng Kutake. “Nereden buldun bunu?”

“DNA kayıt cihazı diye bir şey duymuş muydun, birkaç ferro-manyetik hücre herhangi bir dokuya ekiliyor ve ömrü boyunca aldığı her sinyali kodlanmış bir protein zincirine dönüştürüyor. Sonra tek yapacağın plazmadaki zincirleri enzimatik kod çözücüden okumak . Bir tek hücre çekirdeğine milyonlarca kilobit sığdırılabilir. Bu minik diken çok daha büyük işlere yarar ama ne derler bilirsin, en kestirme yol en iyi bildiğin yoldur.” Genç adamın yüzündeki şaşkınlığın tadını çıkardı. Sonra yüzü ciddileşti. “Senin duyduğun her şeyi ben de duydum piç kurusu. Kanıtım var derken blöf yapmıyordum. Beni küçümsememelisin.”

“İnan bana sevgilim, bir daha asla…”

“Bir daha diye bir şey yok. Birbirimizle hiçbir alıp veremediğimiz kalmadı… Bir daha görüşmeyeceğiz.”

“Ama döndükten sonra… Tamam, anlaşmamız böyle, ama daha dönmemize sekiz gün var, sevgili Teğmen Ay-ris, sekiz koca gün...”

Kız yanıt vermedi.

Yerçekiminden kurtulmanın insan vücudundaki her türlü yükü azalttığı uzun zamandır biliniyordu. Kan basıncı uyumu sağlandıktan sonra özellikle kalp üzerindeki yük en azından dörtte bir azalıyordu ve bu çok şey demekti. Bağışıklık hastalıklarından sonra kalp ve damar hastalıkları da sorun olmaktan çıkıyordu böylece, organ nakli artık basit bir işlemdi, son yirmi yılda kayıtlı kanser vakaları yok denecek kadar azalmıştı, ama sindirim sorunları hala insanların hayatını cehenneme çevirebiliyordu. Onun da artık çaresi vardı, enzimatik parçalanma. Tek sorun sindirim sisteminin genetik modifikasyonunun zaman almasıydı. Bunun için en geç altmış yaşlarında tedaviye başlamak gerekiyordu, ve tabii, ne kadar erken başlanırsa o kadar iyiydi. Şimdi aya gidenlerin ise her gün gerekli enzimleri kan yoluyla almaları ve bağırsaklarını temizlemek için de haftada bir sentetik lif kapsülleri yutmaları gerekecekti. Ay yolculuğuna hak kazanan emekliler yolculuk sırasında eğitiliyorlar ve emeklilik ikramiyelerinin önemli bir kısmını ömür boyu enzim takviyesi almak için vakfa bağışlıyor, karşılığında ayda dilediklerini yeme içme gibi büyük bir lüksü satın alıyorlardı. Ayşe Kaptan’la eğitim programı çalışmalarında tanışmıştı. Yaka kartına bakıp “Nerelisiniz Yüzbaşı Kutake?” diye sormuştu. “Bilmiyorum,” cevabını almıştı, “Belki Siyam kedisi belki İspanyol tazısı… Ben şu kuluçka makinelerinde üretilenlerdenim. Bilgisayarın tasarladığı gen melezi. Ordu malı…” Kız gülümseyerek kartı işaret etmiş, “Size Teng mi demeliyim, Bay Kutake mi?” Genç adam ise karttaki İ. harfini göstermiş, “Sevgililerim İbo der,” diye fısıldamıştı.

Ertesi gün aşkından ölüyordu Ayşe, ikinci haftanın sonunda kıskançlıktan, ikinci ayın sonunda da umutsuzluktan... İlk vericiyi o zaman yerleştirmişti. Tek istediği bilmekti, her şeyi kabullenecekti, sadece bilmek istiyordu. Ama öğrenmek istediğinden fazlasını öğrenmişti. İbo Ay’a kaçak yolcu taşıyordu, üstelik hiç de ucuza yapmıyordu bunu. Eninde sonunda ortaya çıkacaktı elbette, ama ne yapabilirlerdi ki… Onu işten atacaklardı, ıskartaya çıkmış bir ordu malı olacaktı, belki yüklüce bir tazminat ödetirlerdi, belki birkaç yıl yatardı, ama sonra özgür olacaktı. Onun da istediği buydu. Ama işler onun planladığından biraz farklı gelişti. Ayşe ona şantaj yaptı, ve işte buradaydı. Bu kez kaçak yirmi altı yaşındaydı ve onu Teğmen Ayris’in yerine koymak hiç de kolay olmamıştı.

Şimdi yolcuları teleferiğe götürürken yanında yürüyen kıza bir daha baktı, evet onu küçümsemişti. Belki bir şans daha verebilirdi ona, neden olmasın… Belki biraz zor olurdu ama şu sıralar uğraşacak daha iyi bir işi yoktu. Ayşe ona dönünce göz kırptı. Kız başını çevirdi ama belli belirsiz gülümsemişti.

Yolcular ve bavullar teleferiğe yerleştirildi. Enjeksiyon eğitimi bir kez daha verildi. Sağlık kartları son kez kontrol edildi. Son sorular cevaplandı, son hatırlatmalar yapıldı. Birkaç şişe beyaz şarap açıldı, Ayodya’nın gümüş kubbeleri ve ufuktaki Descartes tepelerinin manzarası eşliğinde yudumlandı ve dönüş vakti geldi. On dakika sonra kapı kapanacak, ana gemi dünyaya dönüş yolculuğuna başlamak üzere platformdan ayrılacak ve ancak o zaman teleferik Ayodya’ya doğru hareket edebilecekti.

Kutake kapının önünde durup abartılı bir selam verdi. “Gitme zamanı, Teğmen Ayris. Hepinize sonsuz mutluluklar diliyoruz. Hepiniz bunu hak ettiniz.”

Ayşe donuk bakışlarını kaldırıp, “Biz de size mutluluklar diliyoruz, İbo. Kendinize iyi bakın,” diyerek elini uzattı. Elinde komik, oyuncak gibi bir şey vardı. Kaptan şaka olduğunu düşündü, ama sadece bir an, kızın bakışları neredeyse insanın canını yakacak kadar sertti. “Aklından ne geçtiğini biliyorum. Sakın kalkışma,” dedi sakin bir sesle. “Ferro-manyetik hücreler… diğer kulağında da bir diken var Kaptan, gemine dön bir mıknatıs bul ve kurtul ondan.” Elindeki oyuncağı gösterdi. “Ultrason dalgasıyla parçalanabilir, ve o zaman genetik aktiviteni düzenleyen enzimin inhibitörü kanına karışır. O enzime çok ihtiyacın var Kaptan. Hücrelerindeki gen uyumu tamamen onun eseri. Sen minicik bir embiryoyken bütün hücrelerine bombardıman edilmiş tüm çakışık genlerin bir anda aktive olduğunu düşün, karaciğerinin safra salgılamaya başlamayacağını kimse bilemez. O enzim olmadığı anda sadece bir genetik çöplüksün.”

Geminin otomatik rotasına başlamak üzere platformdan ayrılmasına sadece iki dakika kalmıştı. Kız olmadan dönemezdi. Ayris’in yokluğunu açıklaması gerekirdi. Hadi onu açıklasa, dünyadaki Ayris’i ne yapacaktı. İşler fenaydı. Ama kızın blöf yapmadığını biliyordu. Kulağı yanmaya başlamıştı. Yavaş yavaş geri çekildi, teleferikten çıktı. “Her şeyi mahvediyorsun…” dedi. Yolcular şaşkınlık içindeydi. Son gördüğü şey, kızın yüzü oldu, dudağını ısırıyordu... Kapı kapandı.

Ayşe dönüp etrafına baktı. Ellerini açıp korku dolu yaşlı yüzlere baktı. “Sizinle gelmemin bir sakıncası var mı?” Hepsi başlarını sallayarak birer adım geri çekildi. Arkasındaki kadın titreyen sesle, “Bize yaptığın iğneler…” dedi, gerisini getiremedi, yere oturdu.

“Hayır, hayır…” dedi Ayşe, sesi gerçekten içtendi. Zavallıların bir suçu yoktu, hayatları boyunca, yetmiş yıl boyunca bu emeklilik için çalışmışlardı, ellerine geçen kazancın yarısını yaşlılık günlerini dünyada eşi olmayan bir rahatlık içinde geçirebilmek için kanser aşılarına ve sağlık kontrollerine kalan yarısını da tek çocuklarının ileride kanser aşısıyla sağlık kontrollerini karşılayacak birer işi olsun diye onların eğitimine harcamışlar, işte şimdi, ancak seksen yaşından sonra bütün bir ömür karşılığında kendilerine vaat edilen yirmi otuz yılı bomboş bir lüks içinde ağrısız sızısız geçirmeye gidiyorlardı. “Size bir zararım dokunmaz, yemin ederim… Ben, sadece…” Çaresizlikle ellerini salladı. “Annemi görmeye gidiyorum...”

Gala Kristewa çağa damgasını vurmuş bir kadındı. Soyadını annesinden o da kendi annesinden almıştı. Annesi doktordu, çocukluğunu tıp kitapları okuyarak geçirmişti. On iki yaşındayken annesinin çalıştığı özel hastanenin birkaç kez ziyaret ettiği biyokimya laboratuarında karaciğer hücre kültürleri üzerinde kendi tükürüğünün etkilerini incelemiş, gizlice gönderdiği makale adı sayılır bir bilimsel yayın tarafından kabul edilince kendisi de şaşırmıştı. İlk Nobel’ini insan vücudunda hormon üretiminin genetik modifikasyonla sağlanabileceğini kanıtladığında almıştı. O zamana kadar hormonlar genetik yapısı değiştirilen tek hücreli organizmalara ürettiriliyordu. Gala Kristewa insan vücudu gibi çok daha karmaşık ve değişken bir sistemde istenen hormonun üretilmesi için tüm hücrelerin genetik yapısını bu hormonu üretecek şekilde değiştiren ve aktivitesini enzimatik olarak düzenleyen bir kontrol mekanizması geliştirdi. Tabii bunu yapabilmek için insan bünyesinde bilinen ve bilinmeyen tüm hormonların tam bir haritasını çıkarmak gerekiyordu. Bunu yaptı. Bu büyük bir başarıydı ama Gala Kristewa için yeterince büyük değildi. Sonra asıl amaçladığı işe girişti. İnsan hücrelerine sentetik bir protein ürettirmeyi başardı. Bu protein kanserli hücreler oluştuğu anda çevresinde yoğunlaşıp onu karantinaya alıyordu. Bu karantina kanserli hücreleri her zaman yok etmiyordu ama en azından ihbar ediyordu. Sadece bu özel proteinle reaksiyona giren bir maddeyle kaplı kanser ilacı küçük dozlarda vücuda verildiğinde kanser hücreleri oluşur oluşmaz yok oluyordu. Kristewa kansere kesin ve yan etkisiz bir çözüm bulduğunda elli dört, kızı ise dört yaşındaydı ve kan kanseriydi.

Küçük Ayşe hızla ve tamamen iyileşti. İşte bu gerçek bir başarıydı. Gala Kristewa aleyhine insan üzerinde izinsiz deney yapmak ve sorumsuz davranmaktan açılan soruşturma kapalı bir mahkeme oturumuyla çabucak kapandı. İkinci Nobel’den sonra Kristewa ikinci Marie Curie adıyla anılmaya başladı. Altı ay içinde kanser aşısı onaylandı ve sağlık sigortası kapsamına alınmasıyla primler iki katına fırladı. Asrın vebasına çare bulunmuştu.

Birkaç yıl antikorlar, sonraki birkaç yıl enzim kinetiği üzerine çalıştı. Sonraki yıllar laboratuar çalışmalarına ara verip, kanser, protein tasarımı, genetik modifikasyon ve hücre apoptasisi üzerine birkaç kitap yazdı. Son iki yıldır ise Ay’daki hayatı iyileştirmek ve uzatmak için çalışıyordu. Yaşlılar hayatı seviyorlardı ve yetmiş yıl it gibi çalıştıktan sonra sınırsız rahat ve özgürlüğe kavuştuklarında biraz daha renkli bir hayat onların hakkıydı. Hormonlar cinsel aktivitenin devamını sağlayabiliyordu, estetik cerrahi de çok ilerlemişti, ama Kristewa’nın asıl hedefi sindirim enzimleriydi. Ayodya’yı muazzam bir ziyafet sofrasına döndürebilirdi, ve bunu da başardı. Bilinen yollardan yürümek, yani makale yazıp, sponsor ve burs bulup, bir yıl izin başvurularının sonra da on yıl istatistik verilerinin sonuçlarını beklemek ona göre değildi. Genetik bir bombardıman! Tek istediği buydu. Bu konuda her şeyi biliyordu, enzimlerin, genlerin, proteinlerin kraliçesiydi o … “İnsana yaptıramayacağı hiçbir şey yoktur…”

“Efendim?”

Ayşe son cümleyi yüksek sesle düşündüğünü fark etti. Kadın elini çekinerek omzuna uzattı. “Anneni çok seviyor olmalısın.” Ayşe bu kez içinden, “Ondan nefret ediyorum,” diye geçirdi. Başını salladı. “Onu ne zamandır görmedin?” Ayşe gülümsedi. “Bir yıl oldu.”

Annesi kendi sindirim düzenini riskli ama hızlandırılmış bir yöntemle değiştirmişti, enzimatik sindirim genini taşıyıcı virüslere yüklemiş ve bundan fazla dozda almıştı. Hücrelerin evrimini yirmi yıl bekleyemezdi, o sonucu hemen görmeliydi. Gördü de… Enzimatik sindirim kusursuz işliyordu. Ama normal sindirim sistemi bir anda devre dışı kaldı. Sentetik lif kapsüllerini kullanmaya başladı ama bunlar ancak yerçekiminin düşük olduğu ortamda normale yakın bağırsak hareketlerini sağlayabiliyordu. Kapsülleri almazsa enfeksiyon riski vardı, aldığında ise günler süren acılar çekmeye başladı. Çalışmalarına devam edebilmek için yerçekimi azaltılmış bir laboratuar istedi. O sırada hakkında yeniden dava açılmıştı, bu kez kolay kapanacağa da benzemiyordu. Apar topar üçüncü Nobel’i eline verip onu Ay’a gönderdiler. İnsanlık için yeterinden fazla hizmet etmişti. Onu ikna etmeleri için, laboratuarını ve asistanını da en kısa zamanda göndermeye söz verdiler. İşte Ayşe o zaman annesi için tam olarak ne olduğunu büyük bir açıklıkla fark etmişti. Asistan. Bulaşıkları yıkayan, kültürleri pasajlayan, enjeksiyonları yapan, notları temize çeken kişi…Kendisi için annesinin ne olduğunu da o zaman fark etmişti. Sahip.

Sahip gittiğinde, bu kısa özgürlükle ne yapacağını bilememişti. Dört ayı vardı, sonra sahip onu yanına aldıracak ve işe koşacaktı. Bu kısa özgürlüğün tadını çıkarmak istemişti ama şu kaktüs dikenleriyle uğraşmaktan başka yapacak hiçbir şey bulamamıştı. Çok acı duymuştu o zaman, Gala Kristewa’nın deneği ve asistanı, tıpkı onun gibi çalışmaktan başka hiç bir şey bilmiyordu demek…

Dört ay biterken içindeki öfke büyümeye başlamıştı. Annesine “Hayır, gelmiyorum. Sana başka asistan bulsunlar. Kendime ait bir hayatım var,” demenin hayallerini kurmuştu. Ama var mıydı gerçekten? Hayır yoktu. Hiç bir tanıdığı yoktu. Gitmekten hoşlandığı yerler yoktu. Alışkanlıkları, zevkleri yoktu. İbo’ya gelince, telefonlarına bile cevap vermiyordu. Son günler geldiğinde o da kaderini kabullenmişti. Laboratuar malzemelerini, diskleri ve cihazları paketleyip beklemeye koyuldu. Ama hiç bir şey olmadı. Sağı solu aradı. Hiç bir yetkili bir görevlendirme almamıştı. Kimse konuda bilgili değildi. En sonunda annesini aramaya karar verdi. Ayla bağlantı inanılmaz pahalıydı, ama banka hesabının haftalık ödeme talimatlarına yetmeyeceği uyarısı araya girene kadar konuştu. Sürekli aynı sözleri söylüyordu annesi; “Burası çok güzel... dinleniyorum bir tanem, hayatın tadını çıkarıyorum, ne kadar yorulduğumu fark ettim… kendime vakit ayırmaya ihtiyacım var… kendimi yeniden keşfediyorum… yoo, lütfen, artık bunlara kafa yormak istemiyorum…” Duyduğu onun sesiydi; ama hayır, konuşan o değildi, insan bu kadar zamanda değişemezdi… İnsanlar değişebilirdi belki, ama annesi değişemezdi…

Sonraki aylar, çalıştı, planladı, yaptı. İşte Ayodya’ya giden teleferikteydi. Az sonra Ay’a ayak basacaktı. Duvardaki mekanik zaman göstericiye baktı. Tam olarak kırk dakika sonra… Ve orada neler olduğunu öğrenecekti… Sonra çevresine göz gezdirdi. İnsanlar sakin sakin oturuyor, bir şeyler atıştırıyor ya da yudumluyordu. Modülde çılgın parti falan yoktu… Garip bir sıkıntı duydu. Bir şeyler döndüğünden emindi.

Ayodya’ya giriş koridoruna kenetlendiklerinde heyecanla yerin ayakları altından kaymaya başladığını fark ettiler. Yerçekimi yarı yarıya azaldı, şaşkınlık sesleriyle ayakları yerden kesildi ve modül bant üzerinde ilerledi. Yer artık titanyum zemin değildi, siyah bir plastiğe benziyordu ama kaygandı. İnsanların gülerek mobilyalara tutunmaya çalıştığını duydu. Paniğe kapıldığını hissetti. Neden hiçbir uyarı yapılmamıştı? Neden bir karşılama mesajı duyulmuyordu? Bu insanlara neden hiçbir şey garip gelmiyordu?..

Kapı açıldığında Ayşe hala silah olarak kullanılabilecek hiçbir şey bulamamıştı. Hiçbir şey yapamadı. İçeri uluyarak daldılar. Çılgınca dolaplara saldırdılar. Birkaçı açabildikleri bavulları boşaltıp içlerine yiyecek tıkmaya başladı. İçeridekiler dışarı çıkmak istiyorlardı ama kımıldayacak yer yoktu. Ezilenler oldu. Aklı yavaş yavaş başına gelenler çıplak elle yeni gelenlere saldırmaya kalktılar, oysa onların ellerinde titanyum sopalar vardı. Bir anda ortalık kan gölüne döndü. Ayşe her şeyi rüyada gibi izliyordu… “Açlar,” diye düşündü… “Bunlar aç…”

“Durun diyorum hayvanlar!” Sesi tanıyıp yavaş yavaş dönmeye çalıştı. Biraz önce yanında oturup sırtını sıvazlayan kadın vücuduna yapışmış, tırnaklarını sırtına geçirmiş ağlıyordu. İşte, sahip oradaydı. Onu kurtarmak için gelmiş olmalıydı. Gala Kristewa… Kraliçe arı. Elindeki sopayı duvarlara vurup bağırıyordu. “Durun, yavaş! Bavulları açmak yok. Önce taşıyın, önce her şey dışarı… Ölmek mi istiyorsunuz.” Sopayı önüne gelenin kafasına indirmeye başladı. Her şey ağır çekimdi… Ayşe hayal gibi, duvara uçan beyin parçalarını gördü. “Dışarı diyorum… Dışarı… “ Kalabalık yavaş yavaş dışarı akmaya başladı. Yiyecekler bulamaç olmuş halde, ellerde kucaklarda taşınıyordu. Yaratıklardan bazıları, hızlı yemekten olacak, yerlerde iki büklüm inliyorlardı. Bavulların ve yaşlıların bir kısmı da dışarı sürüklendi. Ayşe kımıldamadan duruyordu. Nihayet annesi dönüp onu gördü. “Ne duruyorsun,” diye haykırdı. “Taşısana… Laboratuarım nerde?...”

Sonra olanlar rüya gibiydi. Ayşe dışarı sürüklendi. İnsanlar taşıyabildikleri kadarını dışarı taşıdılar. Sonra kapılar kapandı. Modül geri kayarak içinde kalanlarla birlikte uzaklaştı. Banttan ayrılırken içinde kalan onlarca kişinin ve her şeyin uzaya savrulduğunu gördüler. Şimdilik her şey bitmişti, Herod bir daha gelene kadar...

“Ben gelene kadar,” dedi Gala, “Hayvanlar gibi birbirlerini yiyorlardı. Hala tam bir düzene oturtamadım… Neden bu kadar geç kaldın küçük hanım? Dünya kadar işimiz var…” Sonra düşünceli bir tavırla ekledi… “Buradakilerin hepsi çıldırmış.”

“Nasıl oldu bu?”

“Çok basit. İnsan faktörü. Burası gerçekten huzurlu bir cennet olarak tasarlandı. Eğitimli psikologlar, hemşireler, doktorlar, teknik servis, masörler, hizmetçiler… Ama insan cennete uygun bir yaratık olsa oradan hiç çıkmazdı… Hepsi defalarca istifa etmiş olmalı. Ama kimse geri dönemedi. Buradaki fiyaskoyu dünya bilmemeliydi tabii. Hayat boyu çalışıp didinmenin sonucu korkunç bir can sıkıntısı. Bu insanlar huzur içinde dinlenmeye birkaç haftadan fazla dayanamazlar. Kimyasal yollarla kışkırtılmış libidolarıyla ve harcanmış ömürlerinin tatminsizliğiyle ortalıkta dolaşan ve kaybedecek hiçbir şeyi olmayan yüzlerce ihtiyar. O güzel hemşirelerin, güler yüzlü doktorların birbirleriyle cilveleşmekten başka ne işe yaradıklarını merak etmeye başlamış olmalılar. Dünyada kopacak kıyameti düşün, Ayodya’da isyan, seçkin emekliler ayaklandı, personelden canlı kurtulan olmadı. Tabii hemen tüm bağlantıları kestiler. Ayodya kaderine terk edildi.”

“Emekliler? Onlar gelmeye devam ediyor ama…”

“Yapabilecekleri bir şey yok. Her şeyin büyük bir yalan olduğunu artık söyleyemezler. İnsanların hayatları boyunca burası için yaptıkları yatırımı düşün…”

“Telefon bağlantısı!”

“Öyle bir şey yok.”

“Ama seni aradım… Yoo, sen değildin. Bunu nasıl yaparlar?”

“İnsanların seslerini taklit etmek zor değil. Kapı zilleri bile yapıyor bunu.”

“Ama, çok pahalı.”

“Tabii, çok inandırıcı, çok güvenli, ve çok ama çok karlı bir iş.“

“Birileri anlar! Ben seninle konuşmadığımı analdım. Birileri anlayacak.”

Gala güldü. “İnan bana Ayşe’ciğim, kimse anlamayacak… İnsanlara bir hayal verirsen hepsi kör olur. Hep böyle olmuş. Burada kendi başımızın çaresine bakmaktan başka yol yok. Gel…” Onu bir pencerenin önüne götürdü, içerisi bir ayak yüksekliğinde iğrenç bir bulamaçla kaplıydı. “İklimlendirme cihazlarını kontrol edebiliyorum. Burası basınç odası. Ölü yemek yasak, onlardan burada toprak yapmaya çalışıyorum. Dünyadan çiçek tohumu getirenler var, inanabiliyor musun? Bavulların tamamını kurtaracak kadar organize olabilirsek, işe yarar başka şeyler de bulabiliriz.” Sonra onu asansöre bindirdi. “Hala her yere giremiyoruz, kapılar şifreli. İçeride kalanlar çoktan ölmüş olmalı. Ay jipleri ve uzay giysileri var. Biyomühendislerin bölmesine girebilirsek sentetik gıda üretimi için bir şeyler çıkacağını umuyorum. Uygun besi malzemesi bulabilirsek odalara hücre ekebiliriz, inanır mısın bu pislik içinde her yer steril. Ama önce düzen şart. Bir yerlerde eşek yüküyle ilaç olduğundan eminim. Gördüğün gibi, buradakilerin hormon seviyeleri hiç de düzenli değil. Sürekli birbirlerini öldürüyorlar.” İçini çekti. “Ama bu kapıları açacak kadar elektronik bilenlerin buraya düşmesine en az otuz yıl var… O zamana kadar ilkel yöntemlerle idare etmek zorundayız.” “Ne gibi? Sopa mı?” Gala kayıtsız bir ifadeyle ona döndü, “Tabii ki telkin…” dedi. “Binlerce yıldır işe yaramış, yine yarıyor.”

Onu tekrar asansöre bindirdi. Aşağı indiler. “Şimdi seyret,” dedi Gala. Ve onu itip bir balkona çıkardı. Aşağıda kaynaşan kalabalığı gördüler. “İnsanlıktan çıkmışlar,” dedi Ayşe… “Hemen hemen…” diye mırıldandı Gala ve elindeki sopayı kaldırıp haykırdı… “İnsan yemeyeceğiz. Biz insan değil miyiz!” Ayşe dehşetle izlerken kalabalık böğürerek haykırdı, “İnsan yemeyeceğiz, biz insan değil miyiz…”

Bu kadını tanıyor muydu… Gala tekrar asansöre girerken ondan uzaklaşmak istediğini fark etti. Kendi ayağıyla nasıl böyle bir cehenneme gelmişti. Gala dönüp şefkatle işaret etti. “Yanımdan ayrılmamalısın. Ayrıca konuşacaklarımız var…” Ayşe sessizce peşinden yürüdü. “Uyan, “dedi içinden. “Uyan, uyan! Bu bir rüya.”

“Senin için bir alışma süreci ayarlamak isterdim. Ama ne kadar zamanımız olduğunu bilmiyorum. En son ne zaman kemoterapiye girdin?” Ayşe kekeledi, “Geçen yıl, sen gitmeden…” “İhmal etmemeliydin. Neyse, hastalığının kısa zamanda tekrarlamayacağını umalım. Burada ilaç yok. Ama herhalde en azından birkaç yılımız vardır. Hemen konuya gireceğim. Bak, her şey umduğum gibi gitse bile, bu bunakları bir sosyal düzene soksam bile, ancak iş güçlerinden yararlanabilirim. Oysa bana taze beyin lazım. Elimizdeki erkeklerin çoğu sağlam. Zaten sadece en kuvvetli, yetenekli ve zeki olanları hayatta kalabiliyor. Yani döl sıkıntımız olmayacak, ama kadınların hiçbiri doğuracak durumda değil. Ne demek istediğimi anlıyor musun?”

Ayşe annesine baktı. “Bebekler…”

“Evet hayatım, bebeklere ihtiyacımız var. Sadece genç bir kadın hayali değil, büyük bir ailenin babası olma vaadi, işte bu onları yola getirecek. Kadınlar çok azlar, ama kesinlikle büyükannelik yapmayı her şeyden çok isteyecekler. Ayrıca bu durum manyakları hizaya sokmak için bir çeşit etik geliştirmemizi sağlayacak. Anlıyorsun değil mi?”

“Tabii, bebekler. Bebeklerim olacak, değil mi, bunu söylüyorsun.”

“Hepimizin bebekleri. “

Ayşe dönüp dışarı baktı. Ayodya. Gümüş kubbeleriyle ay üzerinde parlayan düş şehir. Sadece dünyada çalışıp hak edenlerin kavuştuğu cennet. Ütopya. Her şeyin sınırsız olduğu yer. Ve bebekler. Kendi bebekleri. Yoo, hepsinin bebekleri. Aslında annesinin bebekleri. Onun, eğiteceği, yetiştireceği, besleyip çiftleştireceği, kobay olarak kullanabileceği bebekler… Yeni genler, yeni hormonlar, yeni enzimler. İnsanlığın atıklarından filizlenen yeni bir hayat. Bu defa bütünüyle sahibin eseri…

Dönüp annesine sarıldı, saçlarını okşadı, “Benim bebeklerim,” diye fısıldadı, “Bu vahşi dünyada yaşayacaklar. Dünyanın zincirlerinden, yalanlarından uzakta…”, sonra annesini öptü. Ondan uzaklaşırken yaşlı kadının gülümsemeyle aydınlanmış yüzünü gördü. “Evet, yavrum, bizim bebeklerimiz…” Sonra kızın cebinden çıkardığı şeyi işaret etti. “Bu nedir Ayşe?”

“Bir hediye, senin için,” gözlerini sildi. Annesi uzanıp nesneyi elinden aldı. Düğmeye bastı, bastı. “Ne işe yarar?” “Ultrason dalgaları yayıyor, sen gittikten sonra bunun üzerinde çalıştım, bir çeşit enzim pompası…” Annesi oyuncağı elinde salladı. “Şimdi daha işe yarar şeyler üzerinde çalışmalıyız,” dedi, “bu halkın sana ihtiyacı var…” Konuşmaya devam etti, ama Ayşe artık duymuyordu. Gala Kristewa hafifçe sendeleyerek gidip kanepeye uzandı. “Yorgunum,” dedi. “Tuhaf şey, sanki vücudum çözülüyor. Daha önce hiç böyle olmamıştım.”

Ayşe arkasını dönüp usulca pencereye yaklaştı. “Ayodya,” dedi. “Evrenin en güzel şehri. Rüyaların gerçek olduğu yer…

G.G. 2006

İKİYÜZ OTUZ SEKİZ

2008-03-02T13:17:00.000-08:00

“Sevgili yavrum iki yüz otuz sekiz, rahatsın değil mi? Rahat mısın? Rahat olmanı istiyorum. Çikolata ister misin? Gerçek çikolata? Bak orada, bölmeden alabilirsin. Çekinme lütfen, burada benim misafirimsin. Gözlediğim kadarıyla arkadaşlarınla iyi anlaşıyorsun, seni seviyorlar, buna seviniyorum. Senden çok şey bekliyorum iki yüz otuz sekiz. Çok akıllı bir çocuksun. Bildiğim kadarıyla hala branş seçmemişsin ama ben nükleerde çok başarılı olacağına inanıyorum. Orada hayal gücü olan gençlere çok ihtiyacımız var. Neyse bu gün konumuz bu değil… Biliyorsun iki yüz otuz sekiz, senin buradaki bir çok arkadaşından farklı bir durumun var, sen terk edilen ya da ıslahevinden gelen çocuklardan farklısın, çünkü seni buraya ailen getirdi. Eminim onları sevgiyle anıyorsundur, çünkü seni çok seven bir ailen var. Senin için ellerinden gelenin en iyisini yaptılar, sağlığın ve geleceğin için büyük bir fedakarlıkta bulundular. Ne demek istediğimi anlıyorsun değil mi, seni burada bırakmak onlar için çok zor oldu iki yüz otuz sekiz, hala her yıl en az iki kez arayıp durumunu sorduklarını biliyor muydun? Bu beni gerçekten çok duygulandırıyor, seninle özel olarak ilgilendiğimi söylüyorum onlara. Aşılarının asla aksamadığını, derslerinde başarılı olduğunu, arkadaşlarınla iyi anlaştığını söylüyorum. Çok mutlu oluyorlar tabii, gelecekte onlar için büyük bir gurur kaynağı olacaksın oğlum. Ama tabii ki ailenin ilk bilmek istediği şey senin sağlık durumun, ne de olsa seni buraya getirdiklerinde akıllarındaki tek şey aşılarını olabilmendi yavrum. Ben de onlara büyük bir gönül rahatlığı içinde tüm aşılarının tamam olduğunu ve sağlığının mükemmel olduğunu söylüyorum ama son günlerde kulağıma gelenler, doğruyu söylemek gerekirse, beni çok şaşırttı iki yüz otuz sekiz… Önce söyle bana, aşı olmayan çocuklara ne olduğunu biliyorsun değil mi?”

“Evet efendim.”

“Ne olur, söyle bakalım.”

“Ölürler, efendim.”

“Doğru, iki yüz otuz sekiz. En iyi ihtimalle, ölürler. Şimdi bana doğru söylemeni istiyorum. Bu çok önemli iki yüz otuz sekiz, çok önemli. Ailen için, sağlığın için, hayatın için, şu anda bundan daha önemli hiçbir şey yok! Ne kadar önemli olduğunu, sadece senin için değil, sana değer veren, senin için hayatlarındaki her şeyi feda eden insanlar için de bunun ne kadar önemli olduğunu biliyorsun değil mi, iki yüz otuz sekiz? Pekala, sana güveniyorum, şimdi söyle bakalım… Hiç aşıdan kaçtın mı?..”

Grip aşısı İÖ 21 yılında İngiltere’de keşfedildi. Kısa zamanda bütün dünyada kullanılmaya başlandı. İS 2 yılında Amerika’da geliştirilen burun spreylerinin grip aşısı olarak kullanımı onaylandı. İS 6 yılında piyasada buluna grip aşıları üç tip virüs içeriyordu. Uzmanlar grip virüsünün sürekli kendini yenilediğini, o yüzden aşının da her yıl yenilendiğini ve tekrarlanması gerektiğini belirtiyorlardı. Yine de grip aşısı daha çok gelişmiş ülkelerde ve ancak gelir seviyesi yüksek bir kesim tarafından kullanılıyordu.

İS 12 yılında dünyayı kasıp kavuran büyük salgın 1 800 000 kişinin ölümüne neden oldu. İS 13’te rakam 6 000 000’un üzerine çıkmıştı. Virüs artık o kadar hızlı değişiyordu ki gerekli önlemler alınana kadar salgın vebanın rekorunu kırmıştı. Dünyanın en gelişmiş ülkeleri savunma bütçelerinin yarısından fazlasını virüs araştırma merkezlerine aktardılar. Ama aşının kusursuz hale getirilmesi yine de dört yıl aldı. İS 17’de aşı yasası anayasaya eklendi.

Yasaya göre herkes aşı merkezlerinde aşılanmak zorundaydı. Kişilerin aşı karnesini sürekli yanında bulundurması ve her sorulduğunda yetkili ekiplere göstermesi zorunluydu. Aşı karnesi olmayan veya eksik olanlar derhal gözaltına alınacak ve yaşamları boyunca karantina bölgelerinde tutulacaklardı. Gribin bıraktığı kısmen kalıtsal hasarlar düşünülürse bu kişiler toplum sağlığı için büyük bir tehdit oluşturuyorlardı. Bu yüzden nüfuslarının kontrol altında tutulması gerekliydi. Yaşadıkları sürece faydalı olabilmeleri için de karantina bölgelerinde uygun iş sahaları ve yaşam koşulları oluşturuldu.

Çocukları için aşı karnesi çıkaramayan veya aşı vergilerini ödeyemeyen kişiler çocuklarını devlet yetiştirme merkezlerine getirebiliyordu. Doğumdan sonra ilk altı ay içinde veya son aşısından itibaren dokuz ay içinde bu merkezlere getirilen bebekler ve çocuklar muayene ediliyor, sağlıklı olanlar seçiliyor, aşılanıyor ve iyi bir meslek sahibi olacak şekilde yetiştiriliyorlardı. İkiyüzotuzsekiz merkeze getirildiğinde altı yaşındaydı. Aşı karnesi vardı. Annesi ve babası ise son bir yıldır kaçaktı, onu merkeze teslim ettikten sonra karantina bölgesine gönderildiler. İkiyüzotuzsekiz onları bir daha göremedi. Merkeze ayak bastığı gün bir yemin etti ve hiç unutmadı.

İkiyüz otuz sekiz burada işlerin nasıl yürüdüğünü çok çabuk öğrendi. Göze batmamak gerekiyordu. Ne kadar sıradan olunursa o kadar iyiydi. İki sınıf geriden başladı ve açığını dört senede kapadı. Kimsenin gözüne batmadan, kimsenin gözdesi de olmadan, sadece listede bir sayı olarak kalmayı bildi. Her zaman olması gereken yerlerde tam zamanında oldu, hiç bir zaman sınıf birincisi olmadı, hiçbir zaman kötü not almadı, asla göze batacak bir davranışta bulunmadı ve yeminini ne pahasına olursa olsun yerine getirdi. Uğruna buraya kapatıldığı o aşıları asla olmadı.

Kimya laboratuarından çaldığı biraz parafini hep yanında taşıdı. Kimseye göstermedi, kimseye tek kelime söylemedi, ve her aşı kuyruğunda o her iki burun deliğinin içi tümüyle parafinle kaplanmışken usulca ağzından nefes aldığını kimseye farkettirmedi. İkiyüzotuzsekiz birinci kademeyi yaşıtlarıyla birlikte bitirdiğinde ve hayata atılmasına dörder yıllık iki kademe kaldığında, yani tam dört yıldır, bir tek aşı bile olmamıştı.

İlk aşısı burnuna püskürtülüp aşı karnesi damgalandıktan sonra hemen tuvalete gitmedi. Gerçekten çişinin gelmesini bekledi. Tuvalette oturup dikkatle mum tabakasını burnundan çıkarırken sadece burnunu karıştırıyormuş gibi görünmeye çok özen gösterdi. Kameralar her yerde olabilirdi. Parmaklarında aşının bıraktığı nemi hissettiğinde bir an buz gibi oldu. Ölecekti.

Sonra dört ay bekledi, geceleri soğuk terler dökerek, gözlerini kapattığında annesini babasını düşünerek ve kendisini çeşitli korkunç şekillerde ölürken hayal ederek bekledi. İkinci aşı sırası geldiğinde geçen altı ay içinde bir kez bile ateşlenmemişti. Yine burun deliklerinin içini mumla kaplamış halde sırada beklerken kendini garip hissetti. Ölmekten korkmadığı için mi yoksa ölümden kurtulduğu için mi bu kadar gururlandığını bilmiyordu ama, kendisini bir kahraman gibi hissediyordu.

Birinci kademeden mezun olup başarı belgesini aldıktan bir hafta sonra, aşı kuyruğunda beklerken o kadar damarına basılmasaydı, asla açık vermezdi. Sırrını açığa vurmak isteyeceği en son şeydi. Olmayacağı aşının sırasını başkasına kaptırmak da umrunda değildi aslında. Yüzseksenbir ondan bir baş uzun ve en az yirmi kilo ağırdı, neden buydu işte, kimsenin kendisini itip kakarak sindirebileceğini düşünmesine izin veremezdi, bir anda gözü döndü. Olduğu yerde zıplayıp tüm ağırlığıyla çocuğun ayak parmaklarının üstüne indi, bir fil gibi bağıran Yüzseksenbir’in dirseğini derhal suratına yedi ve bayıldı.

Gözlerini açtığında revirdeydi. Daha doğrusu orada olduğunu sandı. Doktor başındaydı. Her yerini kaplayan şeffaf bir giysi giyiyordu. “Burnun kanadı, ikiyüzotuzsekiz.”

Elini burnuna götürdü, burnunda tamponlar olduğunu dehşetle farketti. Mumu hala duruyor muydu?

“Durumun ne kadar ciddi olduğunu anlıyor musun ikiyüzotuzsekiz? Bana söylemek istediğin bir şey mi var?”

“Hayır efendim?”

“Ama benim sormak isediğim birkaç soru olacak.”

Doktorun elindeki cımbızın ucunda iğrenç bir şey vardı. Kanlı, çirkin, paçavra gibi bir şey. Sırtından soğuk ter boşaldı. Sırrını keşfetmişlerdi. Dört senedir bir aşı merkezinde aşısız dolaştığı anlaşılırsa neler olacağını hayal etmeye çalıştı. Belki de onu karantinaya gönderirlerdi. Annesiyle babası hala hayatta mıydı? Kendi aşılar olmadan yaşamayı başarmıştı ama ya onlar? Hem aynı yere gönderilecek miydi? Orası nasıl bir yerdi?

“Her iki burun deliğini neden mumla kapladın iki yüz otuz sekiz?”

“Ben, korktum efendim...”

“Neden?”

“Aşıdan, efendim, korktum. Geçen sefer genzime kaçtı, çok yandı.” Uyduruyordu, ama bazen, özellikle ilk kez aşı olanların acıdan ağladığını görmüştü.

“Daha önce de bunu yaptın mı iki yüz otuz sekiz?”

“Hayır efendim, ilk defa, sadece yanan yer yine acımasın diye oraya koymuştum, ama zaten söyleyecektim.”

“Pekala iki yüz otuz sekiz. Söylediklerinin doğru olup olmadığı anlaşılana kadar karantinada kalacaksın. O zamana kadar bu kapı kilitli kalacak. Yiyeceklerini, normal yemek saatlerinde şu bölmeden alacaksın. Biraz sonra Müdür Bey seninle konuşacak. O geldiğinde şuradaki mikrofonu kullanacaksın.”

“Cezalı mıyım efendim?”

“Hayır, şimdilik sadece karantinadasın.”

Rüyasında müdürün sesini duyuyordu, camın arkasındaki koskoca yüzü gözünün önünden gitmiyordu. Ölüyorsun iki yüz otuz sekiz! Seni kurtaramıyoruz. Doğru söyle! Hiç aşıdan kaçtın mı? Söylersen seni kurtaracağız! Seni kurtaracağız!” Ter içinde ve nefes nefese uyandı ğında kendisini seyreden bir çift gözle karşılaştı. O kadar korkmuştu ki şaşırmadı. “Seni kurtarmaya geldik. Anladın mı?” Başını salladı. “Kalk,” denince kalktı. Emirler kısa ve netti, harfi harfine yerine getirdi. Şunları giy. Tam şurada dur. Bekle. Kımıldama. Çık dediğimde dışarı çıkacaksın.” Kısa tok bir ses duydu. Battaniyeye sarılmış ağır bir topun düşmesi gibi. “Tamam, şimdi buradan çıkıyoruz. Ben ne dersem hemen yapacaksın.” Kapıyı açtı. Onu zayıf ışıkta görünce ikiyüzotuzsekiz çok şaşırdı. Buyurgan sesin sahibi çok zayıf, kısacık bir çocuktu, kendisinden en fazla üç dört yaş büyük olmalıydı. “Koş!” İkiyüzotuzsekiz koştu, ona saatlerce koşmuş gibi geldi ama sadece bir dakikaydı. Arkasından aynı tok düşme sesini iki kez daha duydu ama durmadı. “Atla!” Duraksadı. Koridorun sonunda, önünde açık bir kare vardı. Hızını kesti, ne kadar derin olduğunu bilmeden atlayamazdı, yavaşlamasıyla arkasından bir darbe yedi, ama bunu duymadı bile, farkettiği tek şey büyük bir hızla savrulduğu oldu, elleri ve yüzüyle pürüzsüz duvara yapıştı, gerisini hiç bir zaman hatırlayamadı.

Ne kadar zaman sonra kendine geldiğini bilmiyordu. Bir sedyedeydi. Dar bir tünelde iki kişi onu taşıyorlardı. Öndeki konuşunca, çok iri olmasına rağmen onun bir çocuk olduğunu anladı. “Hey yüzyetmişdört, baksana uyanmış mı? İki büklüm yürümekten sırtım ağrıdı.” Daha geriden gelen sesi ikiyüzotuzsekiz hemen tanıdı, “Sayı söylemek yok demedik mi, salak herif,” bu kendisini kaçıran çocuktu. Yattığı yerde biraz düşündü, kaçırılmıştı. Neden? Bu çocuklar onu nereye götürüyorlardı? Arkasında patlayan şey neydi? Neler oluyordu? Hiç bir şey düşünemiyordu. Öndeki yine oflayınca düşünmeyi bırakıp ses çıkarmaya karar verdi. “Uyandım,” diye seslendi. Aynı otoriter ses derhal cevap verdi. “Tamam, herkes başının çaresine bakabilir. Sedyeyi burada bırakabiliriz. İzolasyon tulumları kimde? Aman onları unutmayalım!” Yarım saat süründükten sonra tünelin ucundaki bir açıklığa vardılar.

İkiyüzotuzsekiz karşısına oturan çocuğu inceledi. Küçük bir suratı vardı, benzi çok soluktu. “Sana bir ad vermeliyiz, adını hatırlıyor musun?” İkiyüzotuzsekiz başını salladı. “İyi, şimdi söyleme. Ben de sana adımı daha sonra söyleyeceğim. Önce konuşmamız gereken şeyler var. Kaçıyoruz. Bunu anlamışsındır. Bizimle birlikte şu an kaçmakta olan yirmi dokuz kişi daha var. Farklı yollardan kaçıyoruz. Başaranlar buluşma yerinde toplanacak. Buluşma yerimiz oldukça uzak, bizi zor bir yolculuk bekliyor. Doğrusu senin yakalanman her şeyi hızlandırdı. Aslında kaçmamıza daha birkaç ay vardı, henüz herşey kusursuz değildi. Ama riski almaya değer olduğunu düşündük. Şimdi hemen öğrenmem gereken bir şey var çocuk. Gerçekten aşısız mısın?”

“Dört senedir.”

Adını söylemeyen çocuk alçak sesle kısa, vahşi bir kahkaha attı. “Süper!”

İkiyüzotuzsekiz’in aklında bin tane soru vardı ama nereden başlayacağını bilemediği için sustu.

“Bak şimdi oğlum. Sana her şeyi anlatacağım. Yakalanırsan konuşursun, ve bu hepimizin sonu olur. Bu yüzden kaçanlardan hiç biri bunları tümüyle bilmiyor. Ama riski almak zorundayım, çünkü kurtulan tek kişi sen olursan sonuna kadar gitmen gerekir. O yüzden sana her şeyi anlatacağım. Buradan kaçıyoruz. Çünkü Merkez büyük bir kandırmaca. Bizleri kobay olarak kullanıyorlar. Hastalığı kendileri yaratıyorlar. Karantina bölgesine ulaşmamız ve bunu anlatmamız lazım. Biri bunu yapmalı.”

“Nereden biliyorsun?”

“Son kademe eğitimde başarı terfisiyle immünolojiye aldılar beni. Ama önceden teknisyen kadrosundaydım. Yani kültür laboratuarında çalışıyordum. Ne yapıldığını biliyordum ama neden yapıldığını bilmiyordum. Ama şimdi biliyorum. Hastalık virüsü doğal olarak mutasyona uğramadan önce olası tüm mutasyonları gerçekleştiriyorlar. Yani virüsün doğal ortamda değişmesini beklemeden, tüm değişik virüsleri yaratıyorlar, ve bizi her birine karşı aşılıyorlar. Bundan dört yıl önce sadece yedi çeşit grip virüsüne karşı etkili bir aşı vardı. Şimdi ise yüz üç. Ve hepsini kendileri yarattılar. Virüs soğuk, sıcak, radyoaktif, veya oksijensiz ortamlarda çoğaltılıp her türlü mutasyona uğratılıyor. Anlıyor musun? Hastalıkları yaratıyorlar. Mutantlar üzerinde çalışan doktorlar sadece virüs kendiliğinden mutasyona uğramadan aşısını geliştirmek için çalıştıklarını sanıyorlar. Ama yarattıkları hastalıkların ne kadar korkunçlaştığının farkında değiller. Bizler sürekli gelişen bir hastalığa bağışık ve aynı zamanda o hastalığı taşıyan bir nesiliz. Bu işin sonunu tahmin edebiliyor musun?”

“Hayır?”

“Ben de edemiyorum. Kimse edemez. Bunu başlatanlar bile.”

“Peki ne yapacağız?”

“Bilmiyorum. Buna kendimiz karar veremeyiz. Ama insanlar neler olduğunu bilmeli. Karantinadakiler bize yardım edebilir. Onlar neler olduğunun farkına varırsa bir şeyler yapabilir. Çünkü orada hala çok fazla insan olmalı. Sana onun için ihtiyacımız var.”

“Ne için?”

“Bak. Buradan istediğimiz zaman kaçabilirdik, burası eski bir askeri üs, yeraltında sığınaklar ve depolar var, biz haritasını çıkardık, buradan nasıl çıkacağımızı biliyoruz. Kaçmaya karşı sıkı önlemler yok, çünkü çocukların kaçmayacaklarından eminler, herkes karantinaya alınmaktan korkuyor ve kaçanların gidecek yeri yok. Tabii bizim için durum farklı, bizim bir amacımız var, aşılarımız buradan kaçtıktan sonra karantina bölgesine varana kadar bizi korumaya devam eder. Sonrası da umrumuzda değil. Ama en büyük korkumuz aşısız insanlarla iletişim kuramamaktı. Tulumları o yüzden çaldık ama sadece dört tane ve tüpleri yok… Karantina bölgesinde durumun ne olduğunu bilmiyoruz. Aldığımız virüslerin bazılarının taşıyıcısı olabiliriz, bunların solunum yoluyla yayılması olasılığını düşünüyorduk. Ulaşmayı başarsak bile karantina bölgesine girdiğimiz zaman herkesi öldürebiliriz. O zaman bize inanacak kimse kalmaz. Oysa şimdi sen varsın. Dört yıldır aramızda aşısız yaşıyorsun ve hastalanmadın. Ya hastalık artık solunum yoluyla bulaşmıyor, ya da sen her türlü mutasyon türevine bağışıksın. En azından hala doğal bir bağışıklık mümkün demektir bu. Her durumda, dışarıda sana ihtiyaç var.”

“Bana bunları o yüzden anlatıyorsun.”

“Evet, ne olursa olsun başarması gereken tek kişi sensin. Ne olursa olsun, oraya varmalısın, birilerini ikna etmelisin. Yoksa çok kötü şeyler olabilir. Bu iş böyle giderse, virüs günün birinde tümüyle kontrolden çıkabilir. Ya da hep kontrol altında tutulur ki bu belki de daha kötü. Aşı vergileri giderek artacak, hastalık giderek ölümcülleşecek. Karantina bölgelerinde hayat ne kadar devam eder bilemiyorum, sonuçta aslında sağlıklı olan onlar, ama devam etmesini istemedikleri anda yeni virüslerden ufak bir kokteyl atmaları yeter. Kimse bundan sorumlu olmayacak, çünkü zaten salgın tehlikesi yüzünden karantina altındalar. Anlıyor musun? Bunları anlaman çok önemli çünkü onlara anlatman gerekiyor.”

“Tamam.”

İkiyüzotuzsekiz bir süre düşündü. “Hangi karantina bölgesine gidiyoruz?”

“7. Bölge. En yakın karantina bölgesi o. Ama yolumuzu değiştirmek zorunda kalırsak, içimizden bir grup 5. Bölge’ye gitmeye çalışacak. Orası çok uzak, yolu kaybetme ve açlık riski var, ama kırsal kesimlerde yakalanma şansı daha düşük olacak. Deneyecekler.”

“Ben de 5. Bölge’ye gidebilir miyim?”

“Neden?”

“Annemle babam orada. Bana inanırlar.”

“Onları bulamayabilirsin, ve daha kötüsü, orada seni bekliyor olabilirler, biliyorsun değil mi?”

“Yine de denemek istiyorum.”

“Peki. O zaman sen şu iri çocukla gidiyorsun. Çok güçlüdür, ona güvenebilirsin, ama her şeyi söylemen gerekir, kendiliğinden hiç bir şey yapmaz. Ursus, yeni gelen sizinle gidiyor. Onu kolla tamam mı?”

İkiyüzotuzsekiz yanına gelen iri çocuğun kolunu tutup sıktı. “Beni taşıdığın için sağol,” sonra geri döndü, “Sana da teşekkür ederim, söylediklerini düşününce, herhalde beni ya hayat boyu incelemeye alacaklardı ya da öldüreceklerdi değil mi?”

“En iyi ihtimalle. Bölümde senin hakkında duyduklarım hiç hoşa gidecek şeyler değildi. Onun için acele ettik.”

“Başarırsak, adım…”

“Söyleme. Adını bilmesek daha iyi. Oraya gidene kadar kimseye söyleme. Sana tavsiyem, gerçek adını hiç kullanma, kayıtlarda olabilir.”

“Anladım, sen de bana söyleme…”

“Yoo, buradaki çocuklar bana K der. Bilmende sakınca yok. 7. Bölgeye varana kadar yakalanmazsam sonrası önemli değil zaten, yakalanırsam da hiç değilse adımı hatırlayan birileri olur belki. Gerçi onu kendim seçtim, ben bebekken toplananlardanım. Neyse işte, ayrılma zamanı… Eğer ikimiz de başarırsak sen beni bulursun. Adım K. Dick.”

Gözde Genç, Kasım 2006

MAKİNA

2008-03-02T13:14:00.000-08:00

Bay Simit eve mutlu döndü. “Çarli, sana bir iş bulduk oğlum.” Sevinçle karısına seslendi, “Duydun mu Bet? Bunu kutlayalım diyorum. Bu akşam yemekte ne var?” “Bilmiyorum,” dedi karısı, “bu gün listeye bakmadım. Yemek neredeyse gelir, gelince öğreniriz. Ne işiymiş bu?” Bay Simit ellerini ovuşturarak tepsisinin başına oturdu. “Konuşuruz. Sağolsun Bay Vogen. Son anda işi bağladı, o kadar çok başvuru vardı ki… Bu gün çok açım.”

Karısı yanında, kendi tepsisinin başında yerini alırken bir yandan trankilini arkasına yerleştirip başlığını kafasına geçirdi. Huysuz bir sesle “Ne iş buldun ona?” diye sordu. “Makina vardiyasında bir yer boşalmış. Sabah çok erken orada olmalıyız. Bu gece erken yatsan iyi olur oğlum, yarın uzun bir gün olacak.” Kadın dudaklarını büzüp sakinleştirici dozunu en yüksek seviyeye ayarladı ve kendini mutluluk kuluçkasının elektronik kucağına bıraktı. Bay Simit tepsisini açıp yeni bir takım oyunu oynamaya başladı, kolları olmadığı halde koskoca memeleri olan karşı takım oyuncularının küçük topları ağızlarıyla yakalamaya çalıştığı yeni bir oyundu bu. Çarli kendi bilmemneni kendin yap oyunlarını severdi, kendi evini, kendi odanı, kendi evcil hayvanını, kendi kendini kendin yap… Annesi ise bu trankili eve geldiğinden beri artık tepsisine dokunmuyordu bile, oysa önceden yemek tarifleri tasarlamaktan hoşlanırdı, bilgisayarın bonus verdiği zamanlarda yeni bir kap yemek de gelirdi eve. Artık tepsi oyunlarından bütün bütün vazgeçtiği için Bay Simit gecenin geç vakitlerine kadar oynayabiliyordu. Çarli onun geç vakitlere kadar mırıldanıp hırıldadığını, bazen de güldüğünü duyuyordu. Okul bittiğinden beri kendini geliştirme programına devam ediyordu ama programın kimseyi geliştirdiği falan yoktu. Aslında evde oturup tepside “kendi kendine” bir şeyler yapmayı tercih ederdi ama buna izin verilmiyordu. Üst düzey memurların çocukları bile hane kotaları ne kadar geniş olursa olsun bütün gün tepsi başında oturamıyordu, en azından öyle söylüyorlardı.

“İyi,” dedi Çarli. “Ben yatmaya gidiyorum.” “Daha yemek yemedin,” dedi annesi huzursuz bir sesle… Çarli uyku kabinin kapağını açmıştı bile, “Aç değilim,” dedi “hem uyuyunca vakit çabuk geçiyor.” Kabinin üzerinde sarı ışık yanar yanmaz Bet başlığını çıkardı. “Edım Simit!” diye tısladı, “Bunu kendi öz oğluna nasıl yaparsın?”

“Ne? Ne yapmışım?”

“Ben o vardiya dediğin işin ne olduğunu gayet iyi biliyorum, nasıl boşaldığını da… Bu iş çok tehlikeli. İsyancılar iyice azıttı zaten, küçücük bir oğlan o daha.”

“Küçücük oğlanmış. Bir iş yapmak zorunda! Başka iş yok, en azından bizim grupta yok işte. Ne yapsaydım yani? Üç gün sonra kabini mühürleyip tayınını kestikleri zaman ne yapacağız? Hadi iki kişilik yemeği üçümüz paylaştık diyelim, geceleri ne yapacak, oğlunu bizim kabinimizde mi uyutacaksın? Onun bir asalak olmasını mı istiyorsun? O da bu toplumda yerini almalı, hepimizin görevleri, sorumlulukları var. Bunlardan kaçamayız!”

“Toplayıcı olsa daha iyiydi…”

“Saçmalama. Bir toplayıcının asla yükselme şansı olamaz. Oğlunun tek şansını elinden almaya çalışma…”

Makina çok büyüktü. Çarli daha önce onu bu kadar yakından görmemişti. İnsanda huşu, korku, hayranlık ve ezici bir değersizlik hissi uyandırıyordu, o kadar büyük ve karmaşıktı. Bu yürüyebilen bir nükleer reaktördü. Yüce görev, işte bu makinayı kurup çalıştırmaktı. Seçkin toplumlarına bahşedilen yüce görev buydu, çünkü kötü topraklara ulaşmanın başka yolu yoktu. Kötü topraklar barbarlık, gerilik ve sefaletten kırılıyordu. Orada hiçbir düzen yoktu, ne enerji kaynakları vardı ne toplumsal düzenleri ne de insani değerleri. Kötü topraklarda hayvani bir ilkellik hüküm sürüyordu. Bu geriliğin, bu cehaletin son bulması için dünyanın tek umudu kendi medeniyetleriydi. Uzun gerileme döneminde değerlerini, düzenlerini korumak için her şeyi yapmışlardı, türlerini, insanlığı bozulmadan korumayı başarmışlardı. Şimdi kötü topraklara, karanlık bataklıklara ışığı götürmeleri, oradaki mutantlara insanlığı yeniden öğretmeleri gerekiyordu. Makina bittiğinde, toplumlarının en seçkin kişileri bu kutsal amaçla bu zorlu yola çıkacaktı. Toplumlarındaki herkes bu uğurda üzerine düşen görevi yerine getirmeye çalışıyordu, kötü topraklar ehilleştiğinde herkes daha büyük evlere, daha güzel manzaralara, daha çok insan gücüne, daha mutlu, daha rahat, daha medeni bir hayata kavuşacaktı.

Makinayı atalar tasarlamışlardı. Onlar her şeyi Tanrı’dan öğrenmişlerdi. Tüm makineler Tanrı buyruğuyla, ondan gelen ilhamla tasarlanmıştı. Her şeyi önceden bilen Tanrı, insanlara makineleri yüzyıllar öncesinden bu gün için öğretmişti. Yüksek memurlar o günün geldiğini, yüce misyonun kendi çağlarına nasip olduğunu anlayınca, hemen tüp toplumu görev başına çağırmışlardı. Makinanın her parçasının kalıpları hazırlanmış, eski dünyanın kalıntıları toplanmış, ayıklanmış, eritilmiş, parçalar hazırlanmıştı. Montaj için orta dereceli memurlar görevlendirilmişti. Vasıfsız memurların döküm sırasında parçalara ve kalıplara yaklaşmasına izin verilmiyordu. Onlar toplanan parçaları ayıklamak, eritmek ve sevketmekle görevliydi, bir de günlük hayatın rutin işleriyle. Oyun santralinde çalışan alt kademe memurlar ayrıcalıklıydı, o yüzden diğerlerinden farklı olarak onlara vasıflı memur deniyordu. Enerji ve yemek santralinde çalışan memurlar da vasıfsız memur sınıfına dahil oldukları halde dışarıda parça toplama işi çıktığından beri eskisinden daha itibarlı olmuşlardı. Artık sadece parça toplayıcılara vasıfsız deniyordu. Toplayıcılar gün boyu yürüyerek etrafı arayıp eski dünyanın kalıntıları arasından metal parçaları topluyor, sonra da bunları sevk araçlarına taşıyorlardı. Sürtünmesiz yüzey sevk araçları ancak sınırlı miktarlarda yük taşıyabildikleri için her seferinde küçük itişlerle şehre kadar getirilmeleri gerekiyordu, bu işten dönen toplayıcılar bu gidiş gelişte o kadar yıpranmış oluyorlardı ki, çoğu insanlıktan çıkıyordu. Hatta en yakın arkadaşları bile onları ancak elbiselerinden tanıyordu. Üzerlerindeki iğrenç koku günlerce çıkmıyordu. Onları en alt toplumsal sınıf yapan da bu kokuydu. Bu yüzden evlerine gitmiyor, toplayıcı barınaklarında konaklıyorlardı. Ama bu bile hiçbir iş yapmadan yaşamaktan iyiydi. Böyleleri toplumlarında asla hoş görülmüyordu. Kendini geliştirme programının sonunda, kendi grubuna önerilen bir işte çalışmaya başlamayanların toplu konut, enerji ve gıda yardımları kesiliyordu. (Merkezi iklimlendirme sistemi her gece altı saat kapalı kalıyordu ve hiç kimse bu saatlerde kabinsiz kalmak istemezdi.) Böyle olmak zorundaydı, çünkü toplumlarının ayakta kalabilmesi için her bireyin işgücüne ihtiyaç vardı.

Neyse ki toplayıcılık dışındaki her işin altın değerinde olduğu bu günlerde Çarli’ye bir iş bulunmuştu.

“Şu aralar bir olay beklemiyoruz, genellikle makinanın tamamlanmasına yakın saldırıyorlar. O zaman zarar çok büyük oluyor tabii. On gün önce, tam işin bitmesine çok az kalmışken geldiler. Tam olarak ne yaptıklarını bilmiyorum ama duyduğuma göre makinanın kalbini bozmuşlar. Şimdi her şeyi söküp yeniden kuruyoruz. Şuraya…”

Eliyle eski, yarısı yıkılmış inşaat iskelesini gösterdi.

“Sökülen parçaların çoğu söküm sırasında hasar görüyor. Yeniden eritilip dökülmeleri gerekiyor. Bu da çok zaman alıyor ama hiç yoktan iyidir. Toplayıcıların getirdiği demirler çoğunlukla işe yaramıyor, çoğu çürümüş. İsyancılar parçaları çalıyorlar, o yüzden sökülen parçaları korumak gerekiyor. Senin işin de bu. Sökülen parçaları korumak.” Dönüp parçaların konduğu sevk araçlarını gösterdi. Parçalar eritmeye teker teker taşınıyorlardı , yol boyunca ellerinde sopalarla araca yön veren bir sıra adam duruyordu. Aracın gidip geldiği yolun başında parçalardan bir yığın oluşmuştu bile.

Çarli ölü makinayı sökmeye çalışan yüz kadar adama baktı. Hepsi de makinanın en tepesindeydi. İskeleye bağlanmış sarkan lazer keskileri belli bir çizgide sabit tutmaya çalışıyorlardı. Lazerler belli aralıklarla kesici ışın gönderiyorlardı. Çok ağır ilerleyen, riskli bir işti bu. Kesilen parçalar sağır edici bir gürültüyle, çarpa çarpa yere düşüyorlardı.

“Parçaları neden sökülüp takılabilir yapmıyorlar?” diye sordu Çarli.

“Nee!” Ustabaşı öfkeden çıldırdı sanki, ama bocaladığı da belliydi. “Parçaları, Tanrı çizdi…” dedi nefesi kesilerek. “Bizim görevimiz sadece onun isteklerini yerine getirmek!” Sonra öfkeyle ekledi, “Orta düzey bir memur bile,” durup düzeltti, “yüksek düzey bir memur bile, Tanrı’nın işine karışmazken, sen kim oluyorsun da…” Çarli o an yapacağı en iyi şeyin susmak olduğunu anladı. Ustabaşı da sözünün gerisini getirmeye gönüllü görünmüyordu. “Şuradan,” dedi, “tek bir parça çalınırsa, seni kendi elimle yakarım. Nöbetin başladı…”

Hava kararmıştı ama babası görünürde yoktu. Çarli kendi gitmeyi düşündü ama nöbeti devralmaya kimse gelmemişti. Ortalık zifiri karanlıktı. Son saldırılardan sonra makina inşa alanının aydınlatılması yasaklanmıştı, gece vardiyasının verimsiz olduğuna ve aydınlığın çalışanlardan çok sabotajcıların işine yaradığına karar verilmişti ama Çarli’nin haberi yoktu bundan. Gece dışarıda kalabileceğini düşününce paniğe kapıldı. Aklı durmuş gibiydi. Ne yapardı? Ne olacak, vaktinde dönemeyen, geceyi dışarıda geçiren toplayıcılar ne yapıyorsa onu… Yürümesi gerekecekti, vücut sıcaklığını yüksek tutmak için. İki adım attı, her yeri zonkluyordu. Birilerinin duymasını umarak yüksek sesle “Rezalet, rezalet” diye söylendi. Okuldaki yürüme talimlerini hatırladı, kabus gibiydi… Biraz bekledi, soğuyordu. “Hadi bakalım,” dedi. Olanlara inanamıyordu… O an boğazına bir şey dolandı. Hemen durdu. Hiç kımıldamadan, tek kelime söylemeye çalışmadan. Karşı koyarsa öleceğini anlamıştı. “Yeni misin?” diye fısıldadı arkasındaki ses. Hafifçe başını indirdi. “İşini seviyor musun?” Hafifçe kaldırdı. Boğazındaki tel gevşedi. “Ölmek bundan iyidir,” dedi Çarli. Gerçekten öyle hissediyordu.

“İyi,” dedi fısıltı, “Buna sevindim, çünkü seni öldürmek zorundayım.”

“İyi,” dedi Çarli de. Daha önce bir kadınla hiç bu kadar yakın olmamıştı. Ama hiçbir şey hayal ettiği gibi değildi. Neden bütün bunlar onu bulmuştu? “Burada ölümü bulacaklar,” diye düşündü, ustabaşının yüzünün alacağı hali kestirmeye çalıştı, elinde olmadan tuhaf bir ses çıkardı. “Güldün mü sen?” dedi fısıltı şaşkınlıkla, “yoksa ağlıyor musun?”Çarli cevap vermedi, ne fark ederdi ki? Boğazındaki sicimin gevşediğini ve bir elin ağzını kapattığını hissetti. Diğeri de boynunu kavramıştı. Bağırmaya çalışsam?.. diye düşündü, duyacak kimse var mıydı? Herhalde inşaat alanını tek başına beklemiyordu. Hiçbir şeyden emin değildi. Kadın onu döndürüp yavaşça elini gevşetti. Neden böyle bir riske giriyordu? “Ustabaşı,” diye fısıldadı Çarli, “burayı koruyamazsam beni öldüreceğini söylemişti de…” Kadının bocaladığını görebiliyordu. “Kaç yaşındasın sen?”

“Geliştirme programındaydım…”

“Ne zamandır bekçilik yapıyorsun?”

“Bu ilk gün.”

“Pekala,” dedi kadın. “Söz dinlersen, seni öldürmek zorunda kalmam. Anlaştık mı?”

“Anlaştık.”

“Şimdi kollarını boynuma dola, ayağını da şuraya… Şuraya diyorum…

Kadın Çarli’den çok daha yapılıydı ama Çarli daha hafif değildi. Ayaklarını kadının dizlerinin arkasına dayayıp kollarını boynuna doladığında kadın öne eğilmek zorunda kaldı ve öfkeyle homurdandı: “Çok ağırsın, seni öldürmeliyim.” Çarli sesini çıkarmadı, o kadar şişmandı ki ayakları havada kalmıştı. Sadece karnını kadının sırtına bastırıp mümkün olduğunca az asılmaya çalıştı. Sonra havalandılar.

Kadın çarliyi bıraktığı yere döndüğünde sırtında iki çarkla bir levha vardı. “Ne kadar güçlüsün,” dedi Çarli. “Her gün talim yapıyorum,” diye cevap verdi kadın. Çarli kendini tutamadı, “Yine de güzel kokuyorsun…” Kadın güldü, “Eh… İdare eder,” dedi, sonra ciddileşti, “bak oğlum, senden hoşlandım, ama bundan sonrası için benden medet bekleme. Seni klana götüreceğim, orada ya kabul edersin, bizimkiler de seni kabul eder ve bizden biri olursun, ya da seni orda boğarlar, ve ben buna karışmam. Ya da seni burada bırakabilirim, kendi kendine ölmen için, ama ölmezsen başımıza bela olursun. O yüzden sana seçme hakkı vermeyeceğim, tamam mı?”

“Tamam,” dedi Çarli, “Teşekkür ederim.”

“Ne için?”

“Benden hoşlandığını söyledin… Daha önce kimse benden hoşlanmamıştı…” Sonra da salak salak sırıttığı hissine kapılıp hemen somurttu. Kolları bacakları feci zonkluyordu.

Kuru, kupkuru, ağaç kabuğu gibi bir adamdı. Herkes ona kuru diyordu zaten. Yaşı anlaşılmıyordu. Sesinden de anlaşılmıyordu. Çok genç, çok neşeli bir sesi vardı. Güzel konuşuyordu.

“Demek ölmekten korkmuyorsun küçük adam,” dedi.

“Evet, ama şimdi yaşamayı tercih ederim.”

“Neden?”

“Çünkü hayatımda ilk kez heyecanlı bir şey oluyor, kaçırmak istemediğim bir şey, ilk kez...” Gerçekti bu.

“Usta sana seni öldüreceğini mi söyledi?”

“Tam olarak, seni ellerimle yakarım, dedi…”

“Ne yaptın da dedi bunu?”

Çarli sıkıldı, söylemek istemiyordu ama aklına söyleyebileceği hiçbir şey gelmedi.

“Makina parçaları… Onların neden takılıp çıkarılabilir olmadığını sordum. O zaman…”

Geri getirmemesi gerektiği açıktı. O kadar açıktı ki, dünyanın en geri zekalı, en vasıfsız, en kötü kokulu toplayıcısı bile bunu burada söylemezdi…

“O zaman?”

“O zaman…” bir nefes alıp bıraktı, “o zaman çekirdek bozulduğunda parçaları hızla söküp, kalbi değiştirip tekrar hızla takabilirler… En fazla birkaç gün sürer. O zaman…” Hay dilimi eşek arısı soksun diye geçirdi.

“O zaman da, birkaç parça çalınsa bile yerine yenisi konabilir, hatta yedek parçalar önceden dökülebilir. O zaman makinanın önünde kimse duramaz! “ dedi Kuru.

Çarli başını salladı.

Uzun bir sessizlik oldu.

Sonra Kuru gülmeye başladı.

“Bu çocuğun kafa çalışıyor!” diye adeta cıvıldadı. Küçük, kupkuru ellerini sıska bacaklarına vurarak kahkahalar attı, sonra da kucak açar gibi havaya kaldırdı.

“Aramıza hoş geldin çocuk,” dedi. “Seni kabul ediyorum. Sen de bizi kabul ediyor musun?”

“Evet,” dedi Çarli. “Teşekkür ederim efendim.”

“Burada efendi yoktur” dedi Kuru. “Herkes sözümü dinler, ama bu kendiliğinden oldu. Kimse beni seçmedi, ben de hiçbir zaman başkan falan olmaya çalışmadım…”

Kapı çarparak açıldı. İçeri dev gibi bir adam girdi. “Kaçırdığın bekçi bu mu?”

Kuru başını kaldırıp adama baktı, bir şey söylemedi.

“Konuştu mu?” diye hırladı adam. “Bana ver hele onu, bir günde her şeyini sökeyim gırtlağından.” Kuru sakin bir sesle, “Çarli bildiği her şeyi anlattı zaten. Ben de tam kendi bildiklerimi ona anlatıyordum. Sen de sohbetimize katıl istersen…Ya da belki daha sonra benimle özel olarak konuşmak istersin Basta, sanki bir derdin var gibi…”

“İstemem, eksik olsun… Bu gün bekçiyle yarenlik eden yarın yükseklerin sofrasına oturur.” Tükürür gibi konuşmuştu. “Dikkat et, oturduğun koltuk kuru kıçını yakmasın. Çünkü bütün oturakları ateşe vermemize az kaldı, bilesin…” Sonra da çekip gitti.

“Herkes beni dinler derken,” ded Kuru, “herkesi kastetmemiştim.”

“Buraya bak,” dedi Kadın, “sadece bir kez anlatacağım, işim gücüm var benim.” Burada herkes ne kadar çok hareket ediyordu, Çarli günde beş kez çöküp kalıyordu olduğu yere. Okulda nefret ettiği yürüyüş talimlerinin on katını yapıyordu burada. Herkesten kaçıyordu o yüzden. Şimdi de kadının karşısında ezilip büzülüyordu ama, onun aldırıyormuş gibi bir hali yoktu. “Burada çekirdeği çevreleyen kabin var. Reaksiyon orada olup bitiyor. Kalp dedikleri kutu bu. İçinde uranyum çekirdek var. Kalbi çalıştırıp hemen yerine takıyorlar. Çalıştırıyorlar dediğim, içeri bir tane, bir tek tanecik nötron gönderiyorlar. Sonra her şey kendi kendine oluyor. Nötron uranyum çekirdeğe her çarpışında bir uranyum atomundan üç nötron kopartır. Serbest kalan nötronlar duvarlardan sekip tekrar uranyuma gelir, uranyum orada olduğu sürece hızlanarak devam eder. Katlanarak! O yüzden şu kontrol levhaları, kabinin içine girer çıkar, girer çıkar. Kabinde serbest dolaşan nötronların bir kısmı onun üzerine yapışır. Böylece uranyum patlamaz. Anladın mı?”

“Anladım.”

“Bizim yaptığımız sadece şudur: Kontrol levhasının otomasyon sistemiyle bağlantısını kesip, köküne kadar kalbe saplarız. O zaman kalp durur.”

“Çünkü levha bütün nötronları yakalar.”

“Evet, ya da kontrol levhasını çeker atarsın, o zaman da…”

“Bum!”

“Evet, anladın. Sanırım daha önce, bizden çok önce olan da bu. Bir daha olmasını istemiyoruz.”

“Peki parçaları niye çalıyorsunuz?”

“Organlar olmadan kalp bir işe yaramaz. Onu yürütecek şey pistonlar ve çarklar. Şu kontrol levhasıyla çarpışma sayısını kontrol ediyorlar, her çarpışmada belli bir miktar ısı açığa çıkıyor. Kabinden geçen boruların içinde su var. Isıyla buharlaşıyor, su buharı şu pistonları harekete geçiriyor, onlar da önce şu aksı, sonra da şu çarkları döndürüyor. Makina böyle çalışıyor. Hiç durmadan, yıllarca saatte 80 km hız yapabilir, elektrik üretebilir, tek başına küçük bir şehir kurabilir.”

“Peki şu uzun borular?”

“İşte onların içinde pislik akıyor. Asla dokunmayacaksın. Daha önce o boruları patlattık, bir kez… Dokunan herkes öldü. Pislik insanın üstüne fışkırıyor. Üstelik ellerinde ondan çok var. Hiçbir işe yaramadı, artık o borulara dokunmuyoruz.”

“Ne işe yarıyor? O pislik?”

“Buharı soğutmaya. Çok hızlı buharlaşıp yoğunlaşıyor, o kule gibi borulardan tepeye kadar çıkıyor, çıkarken de soğuyup yoğuşuyor. Boru delinirse içerdeki basınç yüzünden fışkırıyor ve karşısına çıkan herkesi sümüğe dönüştürüyor. Anladın mı? O borulardan uzak dur. En iyisi sökülmüş parçaları döküme gitmeden çalmak. Onları bulmak giderek zorlaşıyor.”

“Ama toplayıcıların sayısı giderek artıyor.”

“Yaa, öyle mi? Peki giden toplayıcıların hepsi demirle mi dönüyor dersin?”

“Her akşam dönmüyorlar, çünkü daha uzaklara gidiyorlar, çürümeyen, parlak demir bulmak için.”

“Neden yapıyorlar bunu peki?”

“İnsanlığımıza hizmet etmek için. Yapabilecekleri başka bir iş olmadığı için…”

“Hangisi?”

“Yapabilecekleri başka iş olmadığı için…”

“Peki ya yapabilecekleri daha iyi bir iş olsaydı… Kötü topraklarda demir aramak için bu kadar acı çekerler miydi? Kendini düşün. Burada besleniyorsun, ısıtılıyorsun ve güvenle uyuyabiliyorsun, yine de ne kadar zorlanıyorsun.”

“Ama alışıyorum.”

“Evet, ama onlar senin kadar genç ve şanslı değiller, çoğu dayanamıyor. Yaşamayı başaranlar ise Çarli, haberin olsun, geri dönmek için pek bir neden bulamıyorlar. Dışarıda başka bir hayat var. Bunu fark edecek kadar uzaklaşabilenler sizin uygarlık dediğiniz çirkef çukurundan nefret ediyorlar.”

“Bildiğim kadarıyla insanlığımızın görevi…”

“Sizin insanlığınızın görevi falan yok!”

Çarli daha soru sormak istiyordu ama içinden bir ses fazla ileri gittiğini söylüyordu.

“Peki makina?” dedi usulca. “Onunla neden uğraşıyorsunuz?”

Kadın döndü, dudakları titriyordu. “Kuru sana söylemedi mi? Gözünü aç küçük adam, dön de iyice bak şu alete. Bunun aydınlık, mutluluk, kardeşlik dağıtacağına inanıyor musun? Kötü topraklara ne götürecek sanıyorsun? Tepesindeki odanın dört tarafında neden bitmeyen enerjisiyle her şeyi biçmeye hazır dört lazer silahı var? Sonar takipçiler ne işe yarayacak, ha? Gözünü aç da bak, bu bir istila makinesi!

Kuru içeri daldı. “Hey Yolan, büyük gün geldi.”

“Ne?”

“Haydi, baskına gidiyoruz.” Kuru’nun zayıf vücudu yaprak gibi titriyordu ama sesi gene sıcak ve sakindi.

“Ne diyorsun, anlamıyorum?”

“Basta! Herkesi ayağa kaldırmış. Beni yükseklerle işbirliği yapmakla suçluyor. Buraya casus soktuğumu söylüyor. Sonuçta bir şekilde herkesi ayaklandırmayı başardı, şimdi şehre yürüyorlar. Makinnayı yerle bir etmeye, başarabilirsek, şehri de… Ben gidiyorum. Sen de kendin karar ver, bir şey kanıtlamak zorunda değilsin.”

“Gündüz baskını ha? Hem daha kalabalıklar hem de silahlılar. Yükseklerin olduğu yere varamayız bile. Bu delilik!”

“Evet. Ama Seyfettin’in dediği gibi, herkesin deli olduğu yerde akıllı olmak hiçbir işe yaramaz. Ben gidiyorum, yetişmem lazım. Yola çıktılar bile.”

“Dur bekle, saçmalık… Hepimiz ölürüz…”

Yolan Kuru’nun arkasından fırladı, Çarli onun bağırıp çağırdığını duydu, sonra sesler uzaklaştı ve yokoldu.

Çarli şehre yürüyerek döndü. Döndüğünde her yeri şişmişti, elleri ve yüzü kararmıştı. Yolda su bulamamıştı. Ortalıkta amaçsızca dolaşan birkaç toplayıcıyla karşılaşmıştı ama onlar kendisinden beter haldeydi. Yolan’ın sözlerini hatırladı. Başka bir dünyadan bahsettiğini de, ama şimdi şehre gitmekten başka seçeneği yoktu.

Dönen toplayıcılarla birlikte onların kaldığı barınağa gitti, kimse hesap sormadı, onu tanıyan çıkmadı. Herkesle yemek yedi, büyük bir duvara yansıtılan tepsi oyunlarına bakmadı, kendisine verilen jetonu bulduğu ilk boş kabine atıp içine girdi. İçerisi leş gibi kokuyordu ama aldırmadı. Sabahın erken saatlerinde kapak açılıp işbaşı anonsu yapılana kadar uyudu. Sonra dışarı çıktı. Toplayıcılara katıldı, şehirden çıkar çıkmaz yüksek sesle konuşmaya başladı. “Arkadaşlar, amaçsızca dolaşmak yerine hep birlikte bir yöne gidelim. Yarım saat yürür, yarım saat mola veririz, gidebildiğimiz yere kadar gider sonra dağılırız. Herkes buluşma noktasına döndüğünde, topladıklarımızı paylaşalım, hep birlikte geri dönelim.” Hem de her gün nereye gideceğimizi biliriz…”

İki haftaya kalmadan, Çarli toplayıcıların koordinatörü oldu. Herkesten daha hızlı hareket edebiliyordu. Umutsuzluğa kapılmıyordu. Giderek daha çok kol halinde daha uzaklara gidebilmeye başladılar. Çarli isyankarların kampından özenle uzak duruyordu, ama dört hafta sonra bir grup toplayıcı onu buldu. Sonra gruplar, eskiden çalınan parçaları gömüldükleri yerlerden çıkarmaya başladılar, ganimet artık teker teker kişilerle değil, eritme hattı üzerinde olduğu gibi, sırıklı araç yönlendiricileriyle, seri halde gidip gelen on kadar araçla yapılmaya başlandı. Tüm parçalar altı hafta içinde tamamlandı, toplayıcılık artık vasıflı memurluk addediliyordu. Tüm toplayıcılar terfi aldı ve montajda çalışmaya başladılar. Diğerlerinden daha talimli oldukları için kol kaslarını çok daha iyi kullanabiliyorlardı. İşler bu kez gerçekten hızlı ilerledi. Çarli’ye ve becerisini kanıtlayan birkaç toplayıcıya kendi konut hesapları açılıp kartları teslim edildi. Birkaç toplayıcı yükseklerin katkısıyla antrenman salonu açıp işletmeye başladılar.

Bu arada makinanın da montajı bitmek üzereydi. Artık alanda bekçi yoktu, tehlike geçmişti. Makinanın montajının bitmesi sanıldığı gibi şenliklerle falan kutlanmadı, ama kimse de farkına varmadı, çünkü oyun merkezi kotaları kaldırdı, kendini geliştirme merkezleri oyun destekli interaktif programlara ve tepsi yayınlarına başladı. Çocuklar arasında çeşitli madenlerin, mücevherlerin saklı olduğu alanlarda toplayıcılık yapılan tepsi oyunları revaçtaydı. Kadınlar için mutfakta ve bahçede bilinmesi gereken bin küçük şey adlı bir bilgi yarışması açıldı. Bu kadınların hayatlarında hiç mutfakları ve bahçeleri olmamıştı ama çoğu bu yarışmayı çok sevdi. Kadın erkek eşitliği adına, kadınları yürüyüş yapmaya davet eden sokak gösterileri başladı. Yürüyüşlere katılan kadınlara parfüm hediye ediliyordu. Her yerde, yürüyüş dinçleştirir, pankartları boy gösteriyordu. Bunlar olup biterken, makina tamamlandı.

Çarli makinada pistonların haftalardır çalıştığının farkındaydı, çekirdek hızlandırılmış, buhar türbini çalışmaya çoktan başlamıştı. O pis soğutucu sıvının devridaimi başlatılana kadar, birkaç kez emniyet vanalarından fışkıran buharın yerine su beslenmesi gerekmişti. Ama makina bittiğinde, Çarli her şeyin hazır olduğunu biliyordu. Gidip kumanda tablosunu kontrol etmek için gece olmasını beklemişti. Şimdi iş onun sessiz bir törenle yolcu edilmesine gelmişti. Acaba makinayı kim kullanacaktı? Hiçbir şey söylendiği yoktu. Ama bölmenin altındaki kapağı açıp baktığında, bir miktar erzak yüklendiğini gördü. Varlığından bile haberdar olmadığı türde kutu kutu yiyecek ve içecek vardı.

Sessizce konutuna döndü. Kabinini içine girmeden çalıştırdı. Sonra yerde kıvrılıp biraz uyudu. Sabaha karşı erkenden uyandı. Makinaya gitti. Koskoca öldürücü aksam, Tanrı’nın makinesi, ve onun kutsal amacı… Bu delilik diye düşündü, ama herkesin deli olduğu yerde aklın hükmü yoktu işte. Tepeye tırmandı, makinanın bazı parçalarını kendi elleriyle yerleştirmişti, ama yukarıdakileri değil… Aşağıdakileri. Ama kalbin nasıl çalıştığını iyi biliyordu. Dahası, beynin nasıl çalıştığı hakkında fikri vardı. Oradan ayrılmadan önce Yolan’ın arkasında bıraktığı planı en ince ayrıntısına kadar ezberlemişti.

Makina tok bir sürtünme sesiyle kımıldadı, kontrol paneli elinin altında oyuncak gibi ışıklar saçıyordu, “kendin git” oyunu. Silahları, dürbünleri kontrol etti. Hepsi şarjlı, kullanıma hazırdı. Bu durumda bir itirazla karşılaşmayacağından emindi. Şehirden çıktı, arkasında birkaç patlama duydu, Yolan’ın bahsettiği silahları hatırladı, ama makina durdurulamazdı. Ona yetişecek hiçbir araç, hiç kimse yoktu.

Geride kalanlar makinasız hiçbir şey yapamazlardı, artık yeni bir makina da yapılamazdı. Nötron kaynağı bile ondaydı. “Vay canına!” diye düşündü, “Kötü toprakları kurtaran fatihin kim olacağı hiç aklıma gelir miydi?” Silahları asla kullanmamaya karar verdi. Hemen lazer bağlantılarını söktü. Onlara nasıl yaklaşacağını düşündü. Barbarlara. Hiç ışık görmemiş olmalıydılar. Belki güneşe ya da yıldızlara tapıyorlardı. Belki yamyamdılar. Öyle olsa bile, onları etkilemek için silaha ihtiyacı olmayacaktı. Sadece bildiklerini söyleyecekti, onlara elektriği öğretecekti, ev yapmayı, evi ısıtmayı, yemeği pişirmeyi, sürtünmesiz alan yaratmayı… Böylece ağır şeyleri kolayca taşıyabileceklerdi. Kendilerini de… Makinayı modifiye ederek bir toplu taşıma aracı yapabilirlerdi mesela. İnsanlar daha uzaklara gidebilirlerdi o zaman, hep birlikte. Yükselen yepyeni şehirlerin hayalini kurdu. Yaşanası şehirler. İnsanlığın yeniden yükselişi. Evet onlara bildiği her şeyi öğretecekti.

Sonra uzakta bir hareket gördü. Barbarları. Donmuş gibiydiler. Teker teker ayağa kalkıp kendisine baktıklarını gördü. Barbarlar bunlardı demek. Hiç insana benzemiyorlardı. Kuru gibi, cıpcılızdı hepsi. Boyları da neredeyse kendisinin iki katıydı. Hepsinin başında peruk vardı. O kadar cahil ve ilkel insanların bu pahalı, bakımlı perukları nereden bulduklarını merak etti, şehirde sadece en yüksekler peruk takabilirdi. Burada çocukların bile başı çıplak değildi. Bu yaratıklar, insanlardan bile güzeldiler. Hepsi, ama hepsi yürüyebiliyordu. Hem de çok hızlı. Danseder gibi, ahenkli hareketlerle. Çarli onlara yakından bakmak için dayanılmaz bir istek duydu ama kendisinden korkacaklardı. Boşverdi. Yavaş yavaş makinadan indi. İnsanlar onu görünce bir çığlık attılar. Kendisi de Kuru’yu görünce ne kadar korktuğunu hatırladı, ama konuşmaya başladığında sesi korkusunu gidermişti. Onun gibi neşeli, güvenli bir sesle konuşmaya çalıştı. “Biliyorum, herkesin deli olduğu yerde akıllı olmak iyi değildir,” diye başladı. “Dilimi bilmiyorsunuz, ama olsun. Belki yine de anlaşabiliriz. Size bildiklerimi öğretirim, siz de bana öğretirsiniz.” Aralarından bir adam gülümseyerek geldi, “Hoş geldin, dedi. Dilini biliyoruz. Sen de toplayıcı mısın?”

Çarli afalladı. “Toplayıcı mı? Hayır.”

“Felaketin olduğu yerde bazı insanların hayatta kaldığını duymuştum. Ama inanmamıştım. Hayatta kalan herkes nesiller önce buraya, okyanus kıyısına kadar geldi sanıyorduk. Hala bazen sakat bebekler doğuyor ama burası yine de güvenli. Kuzeye gitmiyoruz. Patlamanın olduğu yerde toprak hala radyoaktif. Orada kimse kalmamıştır diyordum. Ama sonra Pampas’ta sizden birini gördüm, kuzeyde, kendisine toplayıcı diyordu. O da senin gibiydi. Ama sonra biraz iyileşti. Ona gidip halkını buraya getirmesini söyledik, burada herkese yetecek kadar balık ve toprak var. Ama o geri dönemeyeceğini söyledi. Yolun çok uzun olduğunu, yolda öleceğini söyledi. Halkının güçsüz olduğunu ve buraya gelmemesi gerektiğini de söyledi. Pampas buraya yürüyerek on-onbeş gün uzaklıkta. Sen yürüyen kulenle gidebilirsin.”

“Yürüyen kule,” dedi Çarli, “bozuldu. Artık çalışmıyor. Ama ben yürüyerek geri dönebilirim.” Arakasından patlayan silahları düşündü. Geri döndüğünde kendisini dinleyecek birini bulabilir miydi? Öyle bile olsa, buraya gelenler yanlarında ne getireceklerdi? Umutlarını mı? Medeniyetlerini mi? Tanrı’nın bahşettiği makinelerini mi?? Yeni dünya hayallerini hatırladı, efendilere yakışan rahat hayat, güzel evler, daha çok işgücü!

“Ama önce, birkaç gün burada kalıp düşünebilir miyim?”

Kurgubilim – Kurgu-Bilim – KB – in Hikayesi

2008-01-31T15:23:00.000-08:00

Bu yazimda sizlere kurgubilim tarihini ve/ya hikayesini anlatmak istiyorum. Isin geyigine de kacacagimiz icin simdiden türk sanat/ci tarihinin en geyik cümlesiyle baslamak istiyorum: Ben kendimi bildim bileli kurgubilimle (müzikle, resimle, vs.) ugrasirim. Ilkokuldan önce, oturdugumuz evin tuvaletinin disarda olmasi nedeniyle, disariya cikmaya korkardim aksamlari, ama bu sayede, beni korkutmaktan sadistce zevk alan ablam yüzünden, kurgubilimle tanistim. Ilginc bir sekilde ablam bana, canavar, öcü vs. gelecek dememisti, onun yerine uzaylilar gelirler, seni alirlar ,dedi, ve ben o andan itibaren sadece bu uzaylilari düsünmeye basladim, komik olarak hep cirkin, iri-yari, tehlikeli yaratiklar olarak düsledim onlari. Sanirsam gayri-ihtiyari, bilinmeyeni böyle tanimladim. Bu insanin geregi mi yoksa? Bilinmeyen hep cirkin, korkunc, tehlikeli, hesaplanamaz ve farkli mi?

Evet bu olgu insani hep takip etmis, bilinmeyen hep mesgul etmis, onu tanimlamaya, siniflandirmaya ve zayif yanlarini da bulmaya ve onu yenecek, yokedecek yöntemler ve yollar bulmaya itmistir. Bense bu siniflandirmayi simdi daha da derinlestirip, sizlere anlatmaya calisacagim. Sezdiginizden eminim simdi, evet politiklesmeye basladi yazim, dediniz bu söylemi tanirim, dediniz, evet kesinlikle anladiginiz sey dogru. En bas kural sudur, kurgubilim politiktir. Olabilecek en politik edebiyat türüdür desem, abartmis olabilirim, ama kurgubilime fazla deger biri olarak, sanirsam, kendime abartma izni verebilirim. Guliver bile kurgubilimi bilerek ve isteyerek politik olarak kullanmistir, örnek verecek olursak. Örnek vermek de gerekli, cünkü anlamayi kolaylastirir: Memnun olmadigi politik düzenii, sosyal düzeni, bilimsel düzeni hikayeleri, seyahatleri ile yermistir. O zamanin politikacilarini, bilimadamlarini, insanlarini bu sekilde hissttirerek ve kendini tehlikeye atmadan yermistir. Ve Kurgubilim tarihi boyunca bu sürekli böyle olacaktir.

Seyahat bilimkurgu nun köküdür, belkemigidir, özüdür desem de abartmis olmam.Geziye cikan geri gelir, vatana dönüsü mutlaktir, geri döndügünde ya kendisi cok degismistir ya da eski vatani, ama geri dönüs bakidir. (Ödipus da geri döner, belki o zamandan beri geri dönüsler moda olmustur).

Geri dönmeyen iki karakter tanirim, ikisi de delikanlidir: Nemo ve Tarzan. Ikisi de dönmez, dönenle de görüsmez. (Fakat burada tekrar konuyu bölmem gerekecek, Tarzan iyi bir insanken, Nemo ne iyidir, ne kötüdür, ya da her ikisidir, böyle insan bulmak da cok zordur, o yüzden Nemo cok özeldir). Son zamanlarda hep bu ikisini topluma kazandirmaya calisan hikayeler yazilmis ve filmler yapilmistir ama itibar görmemistirler.(Anakin bile eski gezegenine geri döndürülmüstür ve bu onun sonunun baslangisidir.) Bunu bir yere yaz.

Ama seyahat cift yönlüdür, beyaz adam gider gezer fetheder, space opera olur ya da diger dünyadan yabancilar gelir ve buralari gezerler ve fethederler, invasion, olur. Bu da benim inceleyecegim ilk tür olsun. Bunu tanimlayan terimler ve benim cocukkenki korkuma benzer korkulardan türetilmis terimlerdir, ben yaparsam iyi olur fethetmek, digeri yaparsa kötü olur, cünkü en iyi, en gelismis, en olumlu özellilere sahip olan benim. Bu Hacli Seferleri zamaninda da böyleydi, simdi de böyle.

Seyahat (gezi) edebiyatini sevmemin en önemli nedeni de sanirsam budur. Kütüphanemde en azindan 30 kadar seyahat/ani kitabi vardir ve bunlari okumak, en azindan kurgu-bilim kitabi okumak kadar zevk verir bana. Johannes Schiltberger adli Alman'in Osmanli ülkesi ve orada yasayan halklar ve orada yasayan fantastik canlilar hakkinda yazdiklari, en esasli kurgu-bilim/fantastik yazi edebiyati meraklisini bile dumura ugratabilecek kadar delikanlidir. (Türkler ve Tatarlar arasinda – 1394 – 1427 – Iletisim Yayinlari)

Kurgu-bilimin diger edebiyat türlerinden en büyük farki, bu edebiyat türlerinin ögelerini özümleyip kullanabilme yetenegidir. Seyahat dedim, hep var, bu seyahat, sosyal hicivle iliskilendirilir (Pohl/Kornbluth – Space Merchants), veya cinayetle iliskilendirilir (Alfred Bester – the demolished Man – bir nokta daha Bester benim icin kurgu-bilimtarihinin en iyi kitaplarindan birini yazmistir, Tiger Tiger, The Stars my destination – intikam ve kan), veya askeri propaganda ile iliskilendirilir ( Heinlein – Starship Troopers ), veya westernle iliskilendirilir, (Space Cowboys filmi adi üstünde)

sosyalizmle iliskilendirilir (Le Guin – Dispossessed) (bu kitabi iki kere okumusumdur, özel bir kitap oldugunu düsünmüyorum ve sanildiginin aksine sosyalizmi bariz kötüleyen bir kitaptir görüsündeyim).

Bu ufak konuyla cok ilgisi olmayan bilgi tomarindan sonra, space opera ya gelebiilirim sanirsam:

Space Opera önemlidir, hacli zihniyetinin devamidir. Heinlein'in Starship Troopers kadar sövenist, militarist, totaliterist bir eser cok az bulunabilir. Filmini izlemisinizdir muhakkak, yazari kadar kafasi karisik olan yönetmenin, hiristiyan sembollerinin yaninda, nazi sembollerini bir potpuri olarak kullanmasi, beni efkardan efkara sürüklemistir, kovboylarin kalede sayica üstün kizilderililere veya haclilarin türklere karsi savunduklari kale metaforu cok cok önemlidir.Burada da bir ayrik otundan bahsetmek lazimdir, adi The Martian Chronicles dir ve Ray Bradbury'nin cok ilginc bir eseridir. Bu eser de Space Opera olmakla beraber, sömürgelerde uygulanan soykirima karsi melankolik bir yorumun örnegi olarak pekala okunabilir.Ama bu cok nadiren karsimiza cikan bir örnektir.

Diger bir örnek ise Catherine Maclean'in “Unhuman Sacrifice” (1952) romanindaki diger bir gezegende yasayan irki hiristiyanlastirmaya calisan dünya misyonerleri, sonunda bu irkin yokolusunu da hazirlarlar.Bu iki ayriksi örnekten sonra seyahatimize devam edebiliriz sanirsam.

Emperyalist anlayisin ürünü olan uzay destanlari ya da bunlarin benzeri yapitlarda, dünyadan giden öncülerin karsisina cikan alienler, yari bitkimsi, yari hayvansi, ya da extra yetenekleri olan canlilaridir, ucarlar, telepatik gücleri vardir, genellikle ayiran yönleri vurgulanir da vurgulanir, kimi zaman sosyal acidan, WASP'in kabul edemiyecegi bir seksüel yasamlari vardir, ya da kadin erkekten cok daha etkindir, siyasal yasamdaki farklar da vurgulanabilir, despotik olmasi sart gibidir diger uygarligin, sanki despot kelimesi avrupa menseli degilmis gibi, hep bu kelimeyi kullanirlar, hala reel politikada da. Yaniti acik olan tek soru, WASP'in kültürü mü yoksa “yabanci” nin kültürü mü üstündür sorusudur ki, yaniti cogunlukla bastan bellidir, belli edilir. Burada hemen Oryantalizm-Sarkiyatcilik konusuna bir deginmek isterim ki, bence kurgu-bilim (evet bilimkurgu degil, kurgu-bilim) okurunun bilmesi gereken diger bir politik daldir. Kitapcilarda Said, Thierry Hentsch, Rana Kabbani gibi yazarlarin bulunmasi ve okunmasinda büyük yarar vardir, cünkü kurgu-bilim, hep dedigim gibi, politiktir ve Zeitgeist'i yansitan en iyi edebiyat türüdür. Bu konuya da gelecegiz.

Kurgu-bilimin derdi, tutarli bir gelecek tahmini yapabilmek degil, icinde yasanan dönemin sorunlarinin kendince üstesinden gelebilmektir. Kendince üstesinden gelebilmek de, dedigim gibi kacmak-seyahat etmekle olur, bu yüzden kurgu-bilim de kacanlarin, seyahat edenlerin sevdigi ve tutundugu bir edebiyat türüdür.

Ilk örnek Georges Melies'nin Le viyage dans la lune'dur (aya yolculuk,1902). Jules Verne'in De la terre a la lune (1865) ve H.G. Wells'in The first men in the moon (1901) romanlarindan yola cikmistir. Ilk örnektir, komiktir, deneme seklindendir, yanilma olmustur, ama o zamanki sinema seyircisi eglenmek istiyordu, bu yüzden de eglendiricidir. Otomobilin de kesfinden sonra, hizlanan yasam, Walter Booth (ingiliz yönetmen) un The “?” Motorist filminde bir sekilde aynada gösterilmistir, ne demistik, Zeitgeist.

1910'da, 1903'te cevirdigi The great Train Robbery filmiyle ilk “gercek” Western filmini yapan Porter, A Trip to Mars'i cevirmistir (Western ve Kurgu-Bilim etkilesimi ve uyumu).Bu filim aydaki agac-canavarlarla güresen bilimadaminin hikayesidir. Bu filim de komiktir. Bu arada birinci ve ikinci dünya savaslari dünyayi etkilemistir, tabii ki kurgu-bilimi de, ama bu simdiki konumuz degil.

1930-1950 yillari arasindaki zamanda inceleyecegimiz ilk filim ise Things to come'dir. Yönetmen Menzies ve Wells'in ortaklasa yazdiklari kitap, seyahatin bir yere degil, zamanda ileriye dogru oldugu bir kitaptir. Wells'in sosyalist icgüdüleri ile olusan hikayedeki kapitalizm, totaliterizm ve ikinci dünya savasi, gercek dünyadaki eslerinden de asagida kalarak, gercegin ne kadar aci oldugunu o zamanki,bunu anlayabilecek seyirciye ilk uyari olarak vermistir. Ayrica efektleri sadece King-Kong tarafindan asagilanabilmistir o zamanlarda. Ama aya yolculuk da bu hikayenin sonunda tekrar kaleme alinmis, ve kacmak yine bir cözüm olmustur.

Otuzlarda Amerikan filimleri, genellikle Mad Scientist etrafinda dönmüstür cogunlukla.

Ama 1938'de radyodan bir Invasion haberi alan amerikali medya izleyicileri, New Jersey'e inen uzay gemisinin haberini aldiktan sonra, büyük bir panige kapilmislar, gizlenecek yer aramaya baslamislar, marketleri yagmalamislar, telefonlari kilitlemislerdir. Halbuki Orson Welles'in okudugu bir kurgu-bilim kitabindan, Wells'in Dünyalar Savasindan baska birsey degildir. O zamanlardaki “savas korkusu” invasion olarak geri dönmüs ve halki birkac dakika icinde felc etmeye yetmistir. Zeitgeist.

Bu arada Flash Gordon'u da anmak gereklidir. Hemen hemen 30larin ikinci yarisi ve sonlarindan sonra ilk önce Mars'i daha sonra da Kainati ele geciren, gezen gelen Gordon, cinselligi de kesfediyordu. Seksi kahraman ve seksi kiz arkadasi, daha sonralari, Galaktika'da, Star Wars'da, Matrix'de de karsi cikacak, her basarili erkegin arkasinda, bir kadin durur (bazen de durmaz, hareket eder) geyiginin kurgu-bilime uygulanmasini kolaylastiracaktir. Bu diziyle western ahlaki ve mitosu kurgu-bilimle birlestirilecek, ve space cowboy yaratilacak ve artik kurgu-bilim all-american olacaktir, all-american-hero'larla birlikte.Tabii ki Flash Gordon aslinda bir deryadir, oryantalistler ve tarihciler icin bir deryadir, sinirsiz bir kaynaktir.

Savastan sonra 1945-1950 yillari arasinda kurgu-bilime bir ara verilmistir.

50ler Space Opera nin gelistigi yillar olmus, olgunlasmaya baslamistir. McCarthy zamaninin anti-komunist etkileri, zaten tanidik olan cadi-avini tekrar baslatmis, kizil sacli cadilardan, kizil derililerden, kizil yildiza bir evrim gecirerek, tarihin ne kadar ilginc oldugunu bizlere kanitlamistir.

Ve devamlilik tarihin özüdür, tarih tekerrürden ibarettir geyigi de, burada bahsedilmek zorundadir.

!951 yilinda C. Nyby'nin The thing from another world, (bakiniz the thing, kurt russel) “the other” yani baska ötekini göstermis ve kendinden olani,olmayana karsi uyarmistir. The Other konusu cok derin bir konudur, baska bir yazinin konusudur. Bu filmle birlikte, McCarthy cok önemlidir burada, Space Operalar yerlerini, Invasionlara yavasca birakir olmuslardir. Space Operalar ve Invasionlar, az cok cetrefil bir bicimde, püriten kafali bir toplumun (püriten kisaca, calismayi en üst ideal olarak gören ve cok sert bir ahlak anlayisi olan, demek diye de aciklanabilir, protestan hristiyanlarin bir icadidir ve katoliklerle hic bir alakasi yoktur), yanlis davranislarina Tanri'nin verdigi bir ceza olarak algilanan olasil nükleer felaketten duydugu korkuyu dile getirdikleri gibi, bastirilmis korku, alabildigine histerik bir yansitmayla siyasal rakibin (komunizmin ve Rusya'nin – fakat sadece bu yillarda düsman sayisi azdir, daha sonra düsman sayisi cokca artacaktir, klingon olacaktir, hatta volkanli Spock'un milleti ( Mogol-türk ve cinli yansimalari) bile ilk baslarda cok dostane olmayacaklardir) somut varliginda sekillenmistir. The Thing from another world'de, filmin son mesajini kahramanimiz su mesaji verir: Keep watching the Skies ( gözünüzü göklerden ayirmayin – bu sözü biryerlerden tanir gibiyim, ama neyse, su anda konumuzla ilgisi pek yok), bununla rusya'dan gelecek istilacilari mi (yildiz savaslari projesi icin henüz cok erken), uzaydan gelecek belalari mi, yoksa Tanri'nin bir mucize isaretini mi beklememeiz gerektigi pek belli degildir, muglaktir.Bu yillarda kurgu-bilim filmlerinde kötü niyetli bircok ziyaretci dünyamizi ziyaret etmistir. Her birinin kendine özgü fantastik yetenekleri vardir ve yine bütün bu yeteneklere karsi – ister bilimadamlari (cogunlukla WASP) uzun bir deneme yanilma yöntemi sonucunda bulsunlar ya da ister doga dogrudan alien'lerin imhasini gerceklestirsin – bir panzehir mutlaka vardir. Kizil sacli cadimiz, kizilderilimiz ve kizil yildizimizdan sonra, kizil gezegen mars da burada cok ilginc bir metafor olarak karsimiza cikar. Ingilizcesi Red Scare olan Kizildan korkmak olarak cevirebilecegimiz bu olgu, It came from outer space (1953), Invaders from Mars ( 1953) ve 1977 cekimini belki tanidiginiz ( Donald Sutherland'li olan) Invasion of the Body Snatchers, hem komunizme hem de nazizme biraz tas atar. 1953 yili cok verimli bir yil olmustur, ve hemen sonra 1956 da Wells'in War of the Worlds ( Tom Cruise'un 21. yy versiyonu cok hosuma gitmistir) hikayesi film olmus, ve dinsel mesaj iceren kurgu-bilim filmlerinin en taninmislarindan biri olmustur. Ici bosalmis ( Body Snatchers vücudun icini bosaltirlar) ne demektir, dinsiz, ahlaksiz bir toplum, degersiz bir toplum demektir, bunun hangi kizil toplum oldugunu söylemeye sanirsam artik gerek kalmamistir.

Bu yillarda japon sinemasinda da bir KB hareketliligi vardir fakat tanimadigimiz sularda balik tutmanin kimseye bir yarar getirmeyecegi kanaatinde oldugumdan, bu konuyu es gececegim.

1960 lara da geldik. 1964 yilinda Robinson Crusoe on Mars filmi yapilmistir, Daniel Defoe'nun metnine özünde bagli kalinilmakla beraber, space opera olarak denenmistir. Gercek hikayedeki tehlikeli yamyamlarin yerini burada ucan dairelerle gezegene inen ve kölelerini ender bulunan madenlerde calistiran varliklar almistir ve bu kölelerden biri olan Freitag, kacip Robinson'a siginir ve dünyadan yardim gelene kadar birlikte Mars'in kötülerine karsi direnirler. Bu giris yapmak icin gereken bir filimdir ama bu yillarda en önemli filimlerden biri Dr. Strangelove, or how i learned to stop worrying and love the Bomb dur. Büyük usta Kubrick ,asil adi Red Alert olan romani, komedi olarak cevirerek, Peter Sellers (Pink Panther) i sanat dünyamiza kazandirmistir. Bu 60 larin genel karakterini, genel karakterin olusmasindan önce tasimistir, silahlanmaya karsi konmasi ve komunizmin artik cok cok kötü olmadigi bir dönemin isaretlerini vermistir. Bu yillarda (1962) Bruce Willis'in 12 Maymun filminin atasi olan,La Jetee filmi cevrilmistir. Zaman icinde yapilan yolculuk, hicbirseyin degistirilemeyecegi hükmüyle sonlanir. Sonra The Time Travellers ve Beyond the Time Barrier filmleri benzer Genre da filmle olmustur. Altmislarin sonunda cevrilen, 2001 A Space Odyssey filmi, üstad Kubrick'in imzasini tasimistir, ve 100 de 100 kült filim statüsündedir. Unutulmaz bilgisayar Hal ve 139 dakikalik filmin sadece 40 dakkasini alan konusma, filmi hatirlamak icin yeterlidir.

1968 yilinda yapilan, Maymunlar cehennemi'ni bilmeyen yoktur sanirsam. Pierre Boulle adli yazarin kitabindan uyarlanan filmin gidisati ve sonu tam olarak kitapla uyusmasa da, film KB in yüzünü agirtmistir. Kitap benim daha cok hosuma gitmistir.Serinin geri kalan filmleri ilki kadar ilginc olmasa da iyi is yapmis ve “efendi wasp” in facasini iyiden iyiye cizmistir.

1972 de yapilan Tarkowski'nin Solaris filmi (kitabini okudum ve cok sevdim) cok derin bir filim oldugundan, herkes anlayamaz, diyelim ve devam edelim. Bircok kisinin gibi benim de Dogum yilim olan 1973 yilinda, Masterlarin masteri John Carpenter, Dark Star'i yapmistir. Film 60 bin Dolara malolmakla beraber, kült üstü külttür. Dark Star, Dr. Strangelove ve 2001 filmlerinin bir sentezi gibidir. Buradaki parodi, türün o üstü örtük sömürgeci egilimlerine tas atmakla kalmamis, ayni zamanda makine mitosunu da bir güzel sarsmistir.

1975 yilinda David Bowie'nin oynadigi The Man who fell to earth filmi siradisi birdeney olarak kalmis, vahsi kapitalizmi de yererk aslinda görevini hakkiyla yerine getirmistir.

Tabii ki 70ler deriz de Star Wars demezsek, herkes kendine bir sorar, niye bu filmden bahsetmez Uzunbacak, diye. Tabii ki bahsedecegim bu film(ler)den .Duke-Luke, Darth Vader – Dark Father kelime oyunlari (ve daha bircoklari) ve Han Solo, Ben Obi wan Kenobi gibi biraz dogulu (asyali – bizler gibi), biraz arapcadan kelimelerle, Lucas bize modern Oryantalizmin en iyi örneklerinden birini vermistir. Bir oryantalist icin bir nevi derya olan film (serisi) aslinda baska bir yazinin konusudur. Film pozitif bir gelecek sunarak, o zamana kadarki kliseleri de biraz olsun yikmistir. Spielberg de buna cevap olarak, daha da bir pozitflesmis ve Close Encounters of the Third Kind filmiyle umut yaratmistir kurtulusa.

Sanirsam 80 lerden sonrasi en gencimize bile tanidik geleceginden, daha sonra yazacagim bir konu olarak kalacaktir. Tabii ki, Star Trek (cesitli versiyonlari) Space Opera olarak bizi 80 lerde, 90larda ve 2000lerde de takip ve bazen de taciz etmistir. Fakat bu dizi de bir özel denemeyi haketmektedir.

Bu arada belki bazilarimizin kesinlikle hatirladigi Ay üssü alfa'yi da saygiyla anman gerekecektir.

Simdi konuyu toparlamakta büyük bir yarar görüyorum:

Devamli uzayi, diger gezegenleri taciz eden WASP eninde sonunda Alien'lerin dikkatini cekmis ve bundan hicbir sekilde amused olmayan Alien'ler de ona gününü göstermek icin ellerinden geleni ardlarina koymamislardir. Fekat süper zeki, süper becerikli ve süper yakisikli (bu son özellik cogunlukla cok büyük bir rol oynamasa da, James Tiberius Kirk'e de hakkini vermek lazimdir. Bircok uzayli dilberin kalbini, -yollarda karsilastigi gavur dilberin kalbini kiran ve her zaman da ölümüne sebep olan Tarkan misali- kirarak, irkini en iyi sekilde temsil etmistir) WASP eninde sonunda isin üstesinden gelmeyi basarmistir. Muzafferdir. Ama 2000li yillarda da görecegimiz gibi, karismak kacinilmazdir Alien'le. Alienler diger Alienlerle de karisirlar. Globallesme diye de buna denir, diyebilirim. Ridley Scott'un Alien'i bile, insanla yüzgöz olmus, ortaklasa cocuk bile yapmistir. Fakat bu melez'lerin yasama sansi aslinda yoktan bile azdir. Simdilik.

Yazan ve derleyen: Uzunbacak Adem Ocak 2007

Talihsiz Şanslar

2008-01-08T13:35:00.000-08:00

Ali Kartal

-gel buraya lanet olası, kafanı tuğla gibi ezicem seni piç, sana buralarda dolaşmanın bedelini ödettiricem namussuz sıva döküntüsü.

küfürleri gibi kovaladığı adamın kafasına eline ne geçerse sallıyordu, ancak şu boktan döküntülerin arasında ayakta durabilse, birde yerden eline sığdırabileceği bir döküntü alabilmek ha bire eğilip durmasa adama gününü gösterebilirdi fakat yine elinden kaçırmıştı kahrolası eşeleyiciyi.

eşeleyici yolunu biliyordu, asla saldırmaya kalkma, yoluna konsantre ol, kafana gelen moloz roketlerinden kurtulmaya çalışacağına ayakta durmaya çalış. olay bundan ibaretti sadece.

-aptallar, menteşeleri bozuk pencereler gibi sallanırlarken beni vurabileceklerini zannediyorlar, derken ihtiyacı olan son parçayı da giydiği paçavraların altına, kimsenin göremeyeceği ve hiçbir şey yokmuş gibi sallanabilmesi için tıkıştırmaya uğraşıyordu.

hava bozuyordu, kül bulutları çoktan toplanmaya başlamıştı ve sığınağına ulaşabilmek için acele ediyordu. yakalanmamak için ciğerlerini ağzından çıkartana kadar koşacaktı yoksa toz yağmurna yakalanan diğerleri gibi yıkıntıların arasında taşlaşmış başka bir heykel olarak düşecekti.

Sığınağı şuracıktaydı, az kalmıştı, ufalanmakta olan yıkıntılarından çıkan kalın demirlerinden eskiden hep büyük ve görkemli olduğunun hayalini kurduğu şu yıkıntıları da geçe bilirse, gizlediği tünelden sığınağına inebilirdi. Bu döküntüleri epey sevmeye başlamıştı, belki ondan eskiden güzel bir yer olduğu hayalini kurardı ama bu hayaliyle beraber diğer döküntülerin altında kendilerine sığınak bulabilmiş yamyam çeteleri bu büyük yerden hep uzak kaldıkları ironisi de aklına geliyordu bazen.

Buranın yakınlarına kimseler yaklaşamıyordu ve o da yaklaşamıyordu ama eğer canlı canlı yenilmek korkusuyla hayatın boyunca gitmekten korktuğun bir yer arasında seçim yapma zamanı gelince o da ölümünün daha az kesin gördüğü için ya da daha az vahşi; burayı tercih etmişti. “iyi ki de öyle yapmışım” diye seviniyordu çoğu kez, çünkü buraya geldiğinde dışarı çıkabilmek çin uygun olan günü 2 zamanından sabahı seçmişti ve kovalamacayla buraya kadar kaçabilmiş, yamyamlar gün yaklaştığı ve kavrulmamak için kendi sığınaklarına kaçabilmişti, o da kimsenin yaklaşamadığı ama kendisinin de bir yere gidemeyeceği, kısacası domuzun dönemediği yere sıkışıp kalmıştı, sıcaklık arttıkça deliler gibi en ufak gölgeye sığabilmek için şekilden şekile girmeye uğraşıyordu, gözünün döndüğü bir anda, moloz yığınlarının arasında kendisine bir kovuk ayarlayabileceğini düşündüğü bir beton parçasına var gücüyle asılmaya başladı derken betonu yerinden oynatıp kovuğa girdi ve gayri ihtiyari güneşten ve közleyen sıcaklığından kaçabilmek için kendini geriye doğru itekliyordu ve sonra memnun kaldığı bir serinlikte süzülmeye bağladı, bir yerlerinin bazen bir yerlere çarptığını hissediyordu, acı yükseliyordu bedeninde ve sanırım ben şimdi ölüyorum diye aklından geçirirken tok bir ses duydu ve düşünceleriyle beraber bu dünyadan ayrıldı.

Ayıldığında bağlanmış, kimi yerlerinin bir şeylerle sarılmış ve aynı zamanda da çıplak olduğunu. Kulağına gelen seslerin olduğu yeri görebilmek için kafasını hareket ettirmeye çalışırken, acı tekrar bedeninden yükseldi ama bu sefer ağzından dışarıya birkaç küfürle beraber çıktı ve hemen eski konumuna geri döndü. Kendi çıkarttığı seslere karşılık olarak, daha önce duyduğu seslerin bazıları kesilmiş ama bir yandan da ayak sesleri ona doğru yaklaşmaya başladı.

Bir surat gördüğünde, bu gördüğü suratın daha önce gördüklerine nazaran ne kadar da çok dağınık aynı zamanda da temiz olabildiğini gördü, yakalanmış olduğuna şaşırmamıştı ama böyle bir yüz onu epeyce şaşırtmıştı. “Her halde gerçekten öldüm” diye düşündü. Bu düşüncesine karşılık olarak karşısında duran siluet zar zor bir birine ekleyebildiği kelimelerle

-yam yam de ğil miş sin, diyebildi.

Bugün çok şaşıracaktı elbette ama bu şaşırmaları çok daha uzun süreceği şaşkınlık nöbetlerinin sadece başlangıcı gibiydi. Ama otomatik olarak cevap verebildi.

-hayır değilim, ben eşeleyiciyim

-a neg üzel neg üzzel, hıhıhıhı, dış arıçık madan birş eyle rdeb ulunu ablin iyorm uşd emek.

Kurnaz zekasıyla buradan bir şeyler çıkarabileceğini kavraması fazla uzun sürmedi ve adamında görünüşüne bakılırsa, iyi beslenebiliyormuş, temiz kalabilmiş, pek sakat sa görünmüyordu, konuşması hariç, ama yine de öldüğü düşüncesini kafasından atamamıştı. “Bu hep o anlattıkları eski hikayelerdeki güzel yaşamın bir çeşidi galiba” düşünmeye başladı bu sefer, kafası çok karışmıştı, yaşamam gerekiyor diye düşünüyordu, o hikayelerde acıyla ilgili bşer şey olduğunu hatırlayamıyordu.

-ben yaşıyor muyum, diye sorabildi bu sefer cesaretini toplayarak.

-e vete vet, oldu adamın cevabı ve devam etti, “iy ileş ince işimey arayacak sın, iy iark adaşo lacağızs eninle”

-galiba, diye düşünceye daldı bir anda ve ekledi, “benden ne yapmamı istiyorsun?”

-sen bana dışarıd an, istedikl erimi bulacaksın, ben de burad ayaş amana izin vereceğim, ama sadece baz ıbölümlerde, zam anı gelirsed ebu yersan akal acak.

-bu iyi bi teklif, konuşman da düzeliyor.

-evet konuşma yalı epey zaman geç miş ti biris iyle, konuştukça düz eliyor, o yüzden hep böyle uzun cümlel erkur mayaç alışıyorum, yakında tümüyled üzelir.

-güzel güzel, bana ne yaptın, sanırım yam yam olmam ihtimali için beni bağladın.

-evet, zekiym işsin, bug üzel, çog üzel, diğerl erine gelince, onlarla yaral arını sardım, çok dahaç abuk iyileş eceksin.

-bütün ihtimalleri de göze almışsın demek, o kadar çok ihtiyacın mı vardı birisine?

-şimdi uyu, dahaç ok zaman var her şeyi çin, dedi ve bir rahatlama nefesi vererek uzaklaştı ve önceden gelen sesler yeniden gelmeye başladı. Bu seslerle yavaş yavaş uykuya daldı.

Ertesi gün uyandığında bağlarının çözülmüş olduğunu gördü, yatağın ayak ucunda da elbise olduklarını düşündüğü katlanmış giysiler vardı. Yavaş yavaş doğruldu, elbiselere uzandı ve giyinmeye başladı. Elbiseleri giymeyi yeni bitirmişti ki adamın geldiğini gördü ve irkildi, nasıl da gafil avlanmıştı, “bu kadar da çabuk güvenmemeliyim” dedi kendi kendine, çabucak toparlandı ve adamı selamladı. Adam “gel de yem ekye” dedi ve ne kadar da çok aç olduğunun farkına vardı.

-iki gündür ner edeyse kesin isiz uyudun, ufak kon uşmamız dışında.

-o kadar oldu mu?

-uzun bir düş üş olmalıydı, gör eceksin, gel ilk önce yem ek ye.

Eşeleyiciyi naylonlardan ayrılmış duvarlardan, perdeler arasından teneke kutuların ve birkaç tapak çanağın yığılı olduğu, ortasında bir masa ve 2 sandalye olan bir odaya getirdi. Adam, eşeleyeciye bir sandalye gösterip oturmasın söyledi, o da oturdu, adam önüne, teneke kutuların birinden karma karışık bir şey boşalttığı tabağı sürdü ve eşeleyicinin anlamakta güçlük çektiği kaşığı eline tutuşturdu. Eşeleyici kaşığa şaşkınlıkla bakıyordu, bir kaşığa bir yemeğe, sonra kaşığı alıp yemeğin içine soktu, biraz yemek doldurup çıkardı, hafifçe gülümseyip yemeğini alışık olmadığı bir şekilde yemeye koyuldu. Bitirdiğinde adam bir tande daha teneke kutu açıp tabağını doldurdu. Altı kutu bittiğinde eşeleyici hayatında hiç doymadığı kadar doyduğunu söyleyip teşekkür etti. Adam gülümseyerek ve kafasını bir aşağı bir yukarı habire sallayarak bu teşekkürü kabul etti.

-doyduğuna göreş imdi bana dışarıda neler olduğu nu anlatmaya başl ayabilirsin. Hayat nas ıl yukarı da eski den olduğu gibi mi? Kaçta ne eşeleyici var, kaç kazı cık aldı? Ya yam yam lar? Fazla çoğ almamışlar dırum arım.

-eşeleyiciler hergün azalıyorlar, birleşip de yamyamlara karşıkoyabilecek kadar olan pek fazla yok ama çoğunlukla yalnız yaşarlar ve yalnız yaşayan eşeleyiciler de birbirlerine hiç de iyi davranmıyorlar. Yamyamların sayıları her geçen gün artıyor ve güçleniyorlar, yamyam gruplardan bir tanesi ise ne eşeleyici ne de diğer yamyam grupların değil karşı koymayı adlarını duyduklarında kaçıyorlar ve diğer yamyamlar gibi tuzak da kurmuyorlar açık açık avlanmaya başladılar, yamyamların bu kadar çok büyümesinin sebebi çok fazla kadınları var, çok ürüyorlar, eşeleyicilerde her geçen gün yemek bulmakta zorlanıyorlar, gruplar her geçen zaman küçülüyor ama kazıcılar mı demiştin? Öyle birilerini ne gördüm ne de duydum, çocukluğumda duyduğum hikayelerden de öyle bir şey hatırlamıyorum ve yalnız yaşayan bir eşeleyiciye de kimse pek bir şey anlatmak istemiyor.

-demek kazıcılardan kimse kalm adı. Belki böyle yerl er bulabilen ler olm uştur ve yüzeye hiç çık mıyorlardır.

-sen de mi bir kazıcısın?

-ben mi? Hayır değ ilim, ben de esk iden bir eşeleyiciydim, yalnız eş eleyicilerden, biraz senin gibi bul muştum burayı, bir kaz ıcı vardı burda, bir şeyler için uğraş ıyordu, sonra ban ada öğretti şimdi de ben uğraş ıyorum onun kaldığı yerden, eğer kab ul edersen, ben de sana öğretirim.

Böylece o da öğrenmişti eski uygarlığı ve ondan kalanları nasıl bulabileceğini, adamdan çok şey öğrenmişti ve hayatında yaşabileceğini düşünmediği kadar rahat yaşamıştı ve sonuça ulaşmasına ramak kaldığında, makinelerden bir tanesi arıza yapmıştı. Kazıcıların kurduğu bu sığınakta zamanında her makinenin nasıl çalıştığı ve bozulacak olursa tamir edilebilmesi için her makinenin yanına kitaplar konulmuştu, onların yardımıyla birçok zorluktan sonra gerekenin ne olduğunu bulmuştu ama işin en zor yanı bunu yüzeyde de bulabilmekti. Yıllarca onu aramıştı ve şimdi tek umudu parçanın sağlam olmasındaydı.

Sığınağa indikten sonra ne kadar da parçayı merak etse de, bir güzel temizlenip yemek yedikten sonra bir güzel uyku çekmekle yetindi. Kalktığında ilk yaptığı şey parçayı denemek oldu. Değiştirdikten sonra bilgisayarı açtı, monitörden görüntü gelip işlemlerin yapıldığını gördüğünde sevinçten parmakları karıncalanıyordu.

Program otomatik olarak çalışmaya başladı, aslında onun pek fazla bir şey yapmasına gerek yoktu, sadece programı her yeni arama için yeniden başlatmak dışında. Bozulmadan önce program aranan dosyayı bulmuş ve çözmeye başlamıştı ancak yarım kalmıştı. Şimdi programı yeniden başlatmıştı, en başında çözmeye uğraşıyordu.

Zamanın geçmesini beklerken hep yaptığı gibi kütüphaneye yollandı. Genellikle adamın tavsiye ettiği kitapları ve o konularla ilgili kitapları okuyordu, sanal gerçeklik, simülasyon, algı ve gerçek. kütüphanedeki bu konu üzerine olan kitapları neredeyse bitirmişti, kalanlar sadece edebiyat bölümüne girenlerdi. Bugün de onlardan birini okumaya başlamıştı. Uykusu geldiğinde, sandalyesinden doğruldu, ağrıyan sırtını kütürdete kütürdete yatmaya gitti. Program hala dosya üzerinde çalışıyordu, bitince yeterince gürültü yapıyordu. Kaşına kaşına yatağına girdi ve biplemelerle uyanana kadar kütük gibi uyudu.

Program dosyayı açabilmişti sonunda ve kullanıma hazırdı. Dosya hakkında öğrendiklerine göre, eski uygarlığın yıkımından sorumlu olanların bilinçlerini aktardıkları bir sanal yaşam programını düzenliyordu. Bunun yanında, zamanı geldiğinde, dünyanın bir yerlerine saklanmış olan bedenlerine aktarmak, ayrıca bu zamanın geldiğine karar verebilmesi için dünyanın yaşanabilirliğini ölçen programlardan gelen verileri analiz etmek. En önemlilerinden biri ise tekrar canlandırmanın ardından yeniden dünyaya dönecek olanlara dünya tarihini vermek için kayıt tutmak

İlk olarak tarih kayıtlarına girdi. Tarih kayıtlarında ilk girdi, beş yüzyirmibir yıl öncesindendi. Kayıtlar dünya tarihinin her gün kötüye gittiğini ve bir zaman sonra sabit kalmış. Hayatta kalan grupların çoğunluğu yamyam olmuştu ve diğer grupların sayıları da giderek azalmaktaydı.

Dünya yaşanabilirliği de bir nokta da durmuştu ama bu iyileşme eğrisi hep düşerken olmuştu görünürde ve programın tahmini düzelme zamanı olarak da olanaksız olarak görünüyordu.

Kayıtları okumayı bitirdiğinde dosyanın sanal gerçeklik programını incelemeye başladı. Programda binlerce bilinç sonsuz bir rüya görüyordu. Bedenlerin nerede saklandığını öğrenmek isterken bilgisayarı aniden kilitlendi ve ekran siyaha döndü ve bir soru belirdi karşısında.

-kimsiniz?

-ben bir eşeleyiciyim, yazdı o da.

-programa nasıl girebildin?

-ben de tam olarak bilmiyorum, bunun için yıllardır çalışan pek çok nesilden bir tanesiyim, diye cevapladı.

-başarmışsınız da. Neden programa karıştınız?

-bilmiyorum, ben sadece bir şeyler yapan birilerinin çalışmasını devam ettirdi ve burada da karşı koyamayacağım kadar rahat bir yaşam vardı, sanırım sizinkisi de buna benzer bir istek, değil mi?

-sen bilginin yetmediğin konulara bulaşma.

-belki bilgim sizinkisinden az olabilir ancak, gördüğüm kadarıyla planınız asla başarıya ulaşmayacak, yıktığınız bu dünya düzelmeyecek bir kısır döngüye girmiş gibi görünüyor. Kayıtları inceledim.

Uzun bir süre yanıt gelmedi, o kadardı ki eşeleyicinin canı sıkılmıştı ve ne kadar uzun bir süredir burada dosyayla uğraşmak zorunda kaldığının farkına vardı ve karnında onu onaylarcasına gurulduyordu. Tam sandalyeden kalkmak üzereyken monitörde bir yazı daha belirdi. Eşeleyici yazıya bakakaldı.

-sana bir teklifimiz var. Bu eşeleyicinin kafasını karıştırmıştı. Acaba ne gibi bir anlaşma sunmak istiyorlardı?

-ne teklif etmek istiyorsunuz?

-dünyanın kendisini yenileme sürecinde bir kısır döngünün olduğu doğru, iyileşmeyi sağlayabilmek için de dışarıdan müdahale etmek gerekiyor, böyle bir olasılığa karşı bir programımız vardı ancak ona erişemiyoruz, bozulmuş olmalı, dışarıya çıkıp bunu kendimiz yapmaya çalışsak da yeteri kadar iş gücümüz yok, bunun için senden yardım istiyoruz, dış dünyadaki insanlardan bu işi yapabilecekleri toplamak için, sanırım dünyanın daha yaşanabilir bir yer olması için iki tarafında işbirliği yapması gerekiyor.

-peki bunu nasıl başarabileceğimi zannediyorsunuz? Dışarıda, bildiğinizi zannetmem ama, yamyamlar denilen bir tehlike var ve eşeleyiciler kendi türlerini yemeseler de anlaşma yapması zor insanlardır.

-dışarıdaki durumdan haberimiz var ancak ona buradan pek müdahale edemiyoruz, ancak yamyamlarla mücadelenizde size yardımcı olacak silahlarımız var, eğer teklifimizi kabul edersen size onları verebiliriz.

-sanırım bu teklifinizin kabul edilebilir yapıyor.

-kabul ediyor musun?

-evet kabul ediyorum, ancak diğer eşeleyicileri ikna etmeye çalışırken bu silahlardan ihtiyacım olabilir.

-kabul edildi. Sana silahların nerede olduğunu gösteren haritayı gönderiyoruz ve oraya nasıl girebileceğini anlatan bir dosya bulacaksın bilgisayarında. Ancak şunu unutma, bizi kandırmaya çalışmaman için sana sadece küçük bir miktarda silah sağlayacağız ve yeni talimatları silah deposuna ulaştığında vereceğiz, oraya vardığında bizimle nasıl temas kurabileceğini ve daha pek çok şeyi anlatan yazıları da bilgisayarına yükleyeceğimiz dosyanın içinde bulabilirsin. Bizimle tekrardan iletişim kurmak istersen programdaki iletişim parametresini gir. Konuşma bitirilmiştir.

Monitöre boş boş bakıyordu. Tam olarak neyin nasıl olacağını anlamamıştı ve bunun da açlığından dolayı olduğunu zannetti ve gidip mükellef bir konserve ziyafeti çekti. Ardından bilgisayarına yüklenmiş olan talimatları okumaya başladı.

Sineklerin Tanrısı

2008-01-06T23:00:00.000-08:00

Rafet Arslan

Çocukluk hep masumiyetle anıla gelmiştir, örneğin çocuklara karşı işlenen suçlar toplumda derin infial yaratır. Benzer bir suç yetişkin birine karşı işlendiğinde, karşılığı gazetelerin 3. sayfa haberleridir. Çocukların işlediği küçük suçlara hoşça bakılır; büyük bir suç işlediklerinde ise toplum sert bir özeleştiri sürecine girerek günah çıkarır. Toplum, çocukları sevmeyen, onlarla anlaşamayan yetişkinlere de hoş gözle bakmaz.

Post-modern dünyada şiddet ve suça bulaşma yaşının gitgide düşmesi, uzmanları en çok meşgul eden sorunların başında gelmektedir. Oysa bu konudaki bilimsel ve felsefi araştırmaların tarihi çok eskidir, fazla derine inmeden (aydınlanma çağından itibaren) çocuklar üzerine yapılan çalışmaları kısaca analım. J. Rousseau, insan yavrusunun hür doğduğunu ama dış çevrenin onu zincire vurduğunu ileri sürer. Robert Owen, çocuk eğitiminin önemine vurgu yaparak, dünyanın ilk ana okulunu kurmuştu. Marx ve Engels “Kutsal Aile”nin ipliğini pazara çıkardılar. Freud, ”Oidipus kompleksi” tespiti ile çocuk gelişimine ilişkin radikal görüşler sundu. Lacan, Freud’un kuramına “ayna evresi” dönemini ekledi. Althusser, Oidipus’u ailenin ideolojisi olarak nitelendirerek, aileyi “devletin ideolojik aygıtlarından” biri saydı. Focault, iktidarın özneyi çocukluktan tahakküme aldığının altını çizdi.

Bu çalışmalarda ortaya çıkan en önemli paradoks, insanın doğuştan gelen bir doğaya sahip olup olmadığıydı. Bu konu, Jung’un toplumsal bilinçdışı araştırmalarından, genetik bulgulara kadar geniş bir alanda tartışıla geldi. Yine Freud’a göre her insanın içinde sevgiyi temsil eden Eros, ölüm ve yıkıcılığı temsil eden Tantalos güdüleri vardı.

Burjuva toplum bir çeşit savunma refleksi ile yeni suçluların oluşumunu engellemek için sevecen aile ortamına, küçük yaşta eğitimin başlamasının gerekliliğine ve gelişim psikolojisine vurgu yapa geldi. Ve de bu yaklaşımı her türlü yozluğa kapılarını açmasına rağmen sürekli muhafazakar değer yargıları ile açıkladı.

Oysa; bugün çocuklar Afrika’da açlıktan, Irak’ta Filistin’de kirli savaştan ölmektedir. Uzakdoğu sanayisini çocuk emeği sömürüsü üzerinde yürütmekte, Tayvan ise dünyanın çeşitli yerlerinden gelen para babalarının çocuk bedenleri satın aldığı bir pislik yuvasına dönüşmüş durumda. Artık, her isteyen birkaç tuşa basarak çocuk pornografisine ulaşabilmekte. 21.yy’ın başında gördüklerimiz, iki yüzlüce oynanan bu oyunun yarattığı utanç tablosudur.

Ülkemiz ise Antep’in baklava çalan çocukları, Manisa’lı işkence mağdurları, tinerci çocuklar örneklerinde olduğu gibi, bu sorunları pedagoglara değil, adli makamlara devretmiş durumda. Tüm bu tablo uygar olarak nitelendirdiğimiz dünyanın iki yüzlülüğünü yürek acıtarak ortaya koyuyor. Tek kutuplu global dünya, uygarlığın bağrında vahşeti, iğrençliği büyütmektedir. William Golding’in Sineklerin Tanrısı romanı da tam bu noktadan önemini 50 yılı aşkın zamandır kaybetmemiştir.

Geçmişte değişik yayınevlerince birkaç kez basılan bu romanın son baskısı, 2001 yılında İş bankası yayınları tarafından yapıldı. Kitabın çevirisini ise İngiliz edebiyatına uzmanlığı ve temiz türkçesi ile bir kaç sene önce yitirdiğimiz Mine Urgan yapmış. Ayrıca Urgan, kitabın başına önsöz olarak romanla ilgili güzel bir deneme eklemiş. Roman soğuk savaşın, sıcak savaşa dönüştüğü karanlık bir gelecek portresi sunar. Atom bombalarının kullanıldığı bu korkunç savaştan kaçırılmak istenen bir grup İngiliz çocuğu taşıyan uçak okyanustaki bir ada üzerine düşer. O güne kadar uygar dünyada yetişkinlerin kontrolünde büyüyen 6-14 yaş arası çocuklar adada kendi kendilerini idare etmenin yolunu ararlar. Atak kişilikli Ralph ve Jack liderlik için yarışırlar. Kazanan tüm çocukların arzu nesnesi haline dönüşen büyük deniz kabuğunun sahibi Ralph olur. Fakat barınaklar yapmak, sürekli ateş yakarak kurtarılmak için sinyal vermeğe uğraşan Ralph’a karşı avlanmayı merkeze alan Jack liderlik hevesinden vazgeçmez. Bu iki çocuk ve onların savunduğu değerler arasındaki gerilim romanın sonuna kadar devam eder.

Sineklerin Tanrısı, dönemin ruhunu yansıtmayı başarmış bir eser olarak defalarca birçok dile çevrilmiştir. İkinci dünya savaşı ve atom bombası yıkımı ardından, çocuk savaş paranoyalarının gündemin merkezine oturduğu bir dönemde yazılan roman, Golding’in sade, anlaşılır ama etkileyici kalemiyle nobel ödülüne layık görülmüştür. Ayrıca eser birçok defa beyaz perdeye aktarıldı. Golding bu ilk romanın başarısı ardından uzun ömrü boyunca (1911-1993) 10 roman daha yazdı. Bu romanlardan sadece insansı maymunların dünyasında geçen “The Inheritos” yazarın Sineklerin Tanrısı gibi bilimkurgu sanatı içinde yer almaktadır. Yazarın, Kule ve Çatal Dil romanları da İş bankası Kültür Yayınları baskısı ile kitapçı raflarında bulunabilir.

Sineklerin Tanrısı, Kumsalda, Hiç Çimen Yok gibi soğuk savaş ve atom tehlikesinin öne çıktığı kara ütopyalar arasında yer alır. Fakat uygarlık sonrası vahşete dönen kahramanlarının çocuklar olması sayesinde çok daha geniş kesimlerce dikkate alınmıştır.

Biçimsel açıdan Golding anti tezini yazmaya soyunduğu R.M. Ballentyn’ın Mercan Adası romanının çocuklara yönelik yazıldığını unutmuş gibidir. Çünkü Sineklerin Tanrısı konu itibarı ile yetişkinlere yönelik yazılmış bir kara ütopyadır. Ve de böyle bir yapıtın okuru romandaki kişilerin karakterlerinin ete kemiğe bürünmüş olmasını bekler. Oysa Golding’in romanı okura bu derinliği sunmada başarısız kalır. Roman iki zıt karakterli çocuk arasındaki gerilimi, kolayca uygarlık ve vahşilik arasında simgesel bir karşıtlığa çevirmesi ile etkisini zayıflatıyor. Golding’in açık rollere soyunan simgesel özneleri, gerçekte çocukların basit düşündüğü kanısında olan önyargılı bakış açısıyla özdeşleştirilebilir. Oysa çocukların basit, kolay anlaşılır duruşları büyükler gibi savunma mekanizmalarıyla donatılmamış olmanın açık sözlülüğündendir. İçinden geçeni en açık yürekle dışa vuran bir patavatsızlıktır bu. Yaşam koşullarının standartlaştırdığı yetişkinlere göre çocuklar yenilikleri, düş gücünü ve özgürlüğü daha çok önemserler.

Roman, Ralph’ın neden uygarlık değerlerine bağlı kalıp, savunuculuğunu yaptığının ipuçlarını okura sunmakta. Orta sınıftan uyumlu bir ailenin çocuğu olan Ralph’ın uygar geçmişle olan bağları kuvvetlidir.

Oysa çok net bir biçimde kötücül tarafı temsil eden Jack’ın geçmişi ile ilgili bir bilgi okura verilmez. İlkel güdülerine teslim olmasına kanıt olarak, askeri disiplin ile idare ettiği kilise korosu ortamı ile yetinmek zorunda kalırız. Tek tip kıyafetli, koyu bir disiplinle sürüleştirilmiş kilise korosu, militaristleşmiş kurumları çağrıştırmaktadır. Jack’a göre “avlanmak için bir ordu” ya ihtiyaçları vardır. Fakat tüm bunlar Mine Urgan’ın aktarımıyla Jack’ın “küçük bir faşist, çekirdek halinde bir başbuğ” olmasının açıklamasını okura sunmaz.

Gerçi Jack’ın yaşadığı değişim bir anda gerçekleşmez. İlk karşılaşmalarında Jack domuzu öldüremez. Ardından, her öldürme eylemi, çocukları bir adım daha uygarlıktan koparıp, vahşileştirir. Freud Tevrat’ın “öldürmeyeceksin” emrini uygarlığın başlangıcı ile özleştirmiştir. Freud’a göre uygarlık bu tip yasaların toplumca kabulüyle kurulmuştur. Uygarlığın, kısıtlamaları temsil eden aile, okul gibi mekanizmalardan uzakta, çocuklar ilkelliğe kolayca dönerler. İlkel kabileler gibi, çocuklar yüzlerini boyayıp av şenlikleri yaparlar, canavarlara adaklar verirler. Korkunun ve şiddetin belirleyici olduğu yerde,”Ralph’a göre aklın egemenliği çöküvermiştir.” Varolduğuna inanılan canavara armağan edilen, kazığa geçirilmiş domuz başı, totemci ilkel toplulukların davranışları ile örtüşür. Bu tablo, iyi huylu ve akla inanan Simon adlı çocuğun sineklerin tanrısına dönüşen domuz kafası ile yaptığı hayali diyalog da iyice belirginleşir. Akla inanan Simon ve domuzcuklar adılı çocuklar, yarı kaza yarı kasti saldırılarla öldürülürler. “Yaşam bilimseldir” görüşünü savunan ve bir yetişkin gibi düşünebilen domuzcuk, şişman vücudu, miyop gözlükleri kadar doğruları cüretlice söyleyen aklı yüzünden, baştan beri tepkileri üzerine toplamıştır.

Sineklerin tanrısı, ıssız bir adada kötülükleri dünyamıza yaymaya devam ediyor. İlkelliğe dönüş özleminin bir çeşit modaya dönüştüğü günümüzde, Simon, domuzcuk gibi çocuklar yetiştirmemiz gerekiyor. Aksi takdirde vahşetin soluğu her an yanı başımızda.

Uzayda Piknik

2008-01-06T22:58:00.000-08:00

Arkadi & Boris Strugatsky

Maya Yayınları

Uzayda Piknik ya da birebir çevirisiyle “Yol Kenarında Piknik” uzaylıların ziyaret ettiği bir bölgenin hikayesidir. Fakat bu sıradan bir dostuk veya istila hikayesi değildir. Zaten Strugatsky’lerin hiçbir hikayesi sıradan değildir. Hikayede uzaylılar ve dünyalılar hiç karşılaşmazlar. Uzaylılar sadece gelmiş ve gitmişlerdir, neden geldikleri, nasıl geldikleri, ne kadar kaldıkları neye benzedikleri belli değildir. Kitabın adını yabana atmazsak, geçerken şöyle bir uğradıkları sonucuna varırız. Ama geride –belki de farkında bile olmadan- bambaşka bir “Bölge” bırakmışlardır. İnsanların tek bilebildiği budur, “Bölge” değişmiştir, artık yeni kanunların hükmündedir ve hiçbir şey eskisi gibi değildir.

Önce insanlar sapır sapır dökülür, kalan sağlar bölgeyi terkeder, sonra da bölgeye giriş yasaklanır. Uzaylılar meçhule karışmış olmakla birlikte geride kalan kalıntıları yeni bir bilimin yolunu açmıştır. Yeni bir bilim, yeni bir yaşam, yeni doğa kanunları ve ziyaretin (ya da pikniğin) en somut kanıtı olan yeni şeyler. Kasabaya bir enstitü kurulur ve bölgeden toplanan şeyler incelenmeye başlanır. Konuşan bir iğnenin, dolu bir boşun, mutlaka ama mutlaka yaradığı bir iş olması gerekir. Bölge içine girme cüreti gösterenleri kolay kolay sağ bırakmadığı halde insanlar çekip gidemezler. Bölge öldürücüdür, ama vaatlerle de doludur. Öldürücü olan her şey silahtır da. Bölge yeni bir bilginin kapısıdır, yeni bir dünyanın, ve çoğu için de servetin…

Bölgeye girmek yasak olduğu halde, adım başı insanın başını yiyebilecek envai çeşit tuhaf tuzakla dolu olduğu halde, nöbetçilerin kurşunlarına hedef olmazsa içerde taş olup kalma riskini göze alarak bölgeye geceleri keşfe gitmeyi iş edinen kaçaklar çıkar. Kitabın çevirmeni Nil Okman ‘Stalker’ sözcüğünü ‘cambaz’ olarak çevirdiği için, Bölge’ye kaçak olarak giren, ve sağ kalırsa, bir de ganimetle çıkmayı başarırsa bunları karaborsada satanlara ‘cambaz’ dendiğini ve kitabın kahramanı Red Schuhart’ın da bir ‘cambaz’ olduğunu söyleyeceğim. Ama hem Tarkowski’nin filminde hem de kitabın orjinalinde bu insanlara ‘Сталкер’ (Stalker) denmiş. Stalker’ın Türkçe’de bir karşılığı yok, ama sözcüğün İngilizce’de iki anlamı var, sinsice izlemek ve azametle yürümek! Red Scuhart ise bu iki anlam arasında ezilen bir adam.

Senaryosunu yine Strugatsky’lerin yazdığı ve Tarkowsky’nin yönettiği o upuzun film Stalker’da da Red Schuhart, bilim adamı arkadaşı Kirill ve yanlarına aldıkları Tender’a karşılık gelen üç kişinin Bölge’deki bir yolculuğu anlatılır. Ama bunlar bambaşka üç kişidir. Filmde bu üç kişi bir bilim sanat ve yaşam üçgeni oluştururlar ve Tarkowsky Bölge’yi bir şiire dönüştürür. Oysa kitap şiirsellikten çok uzak. Hiçbir şey yumuşatılmamış, hiçbir şey estetize edilmemiş, bilemeyeceğimiz hiçbir şey açıklanmamış, her şey gerçekte böyle bir şey olsa nasıl olacaksa öyle kalmış, çok acı ve çok katı. Bölge dünya kadar acımasız. Kahramanlar insanlar kadar umutlu ve çaresiz. Hayat hayat kadar zor… Uzayda piknik, bir eğlence kitabı değildir. Belki de Theodor Sturgeon’un kitaba yazdığı önsözde söylediği gibi, bir dua niteliğindedir.

Diğer kitaplarında da Arkadi ve Boris Strugatsky, bir uzay pikniği değilse de başka metaforlarla hep aynı şeyi anlatmaya çalışırlar. İnsanlar kendi istilalarıyla meşgul oladursun, onların aklına gelmeyen ya da belki aklına sığmayan şeyler olur. İnsanın kurduğu dünya düzeni içinde olmayan bir şey olur ve onun , insanın dışında olan o şeyin, tümüyle kendi işleyişi, kendi kuralları, kendi doğası vardır. Bazen bu doğanın ta kendisidir, insanlar şehirciklerine yayılmış yaşarken, doğa bir yerlerde büyümektedir. Ya da insan kendi bilimine tapınırken bambaşka bir bilim çöpünü teberini dünyanın üstüne döküverir. Ya da acınası ya da katledilesi bulduğumuz –ya da bulacağımız- o geri ya da ileri uzaylılar bizizdir.

Ve dünya hala yabancısı olduğumuz bir gezegendir.

Gözde Genç

EDEBİYATTAN SİNEMAYA SİBERPUNK

2008-01-05T18:27:00.000-08:00

Oğuzhan Ersümer

En çok kullanılan arama motoru ile tüm ağda bir sorgu gerçekleştirin, ‘cyberpunk’ yazın ve sonuca bakın: 5. 420. 000. Ardından aynı işlemi Türkçe sayfalarda, ‘cyberpunk’ ve ‘siberpunk’ yazım şekilleriyle uygulayın, toplam sonuç 9.434. Siberpunk neyse, onu yeterince tanımıyoruz. Sinemadaki hâlini nasıl tanıyacağız?

‘Seksenlerde Bilimkurgu’ adlı bir makalede, bir grup bilimkurgu yazarının ‘siberpunklar’ şeklinde tanıtılmasıyla, siberpunk sözcüğü bir edebiyat hareketinin adına dönüşmüştür. Siberpunk hareketi, William Gibson’ın Neuromancer (1984) adlı kitabı etrafında şekillenir; ondan esin alan bütün bir yazar grubu ‘Neuromantikler’ şeklinde anılmıştır. Gibson’ın bu ilk romanı ardından yazdığı Count Zero ve Mona Lisa Overdrive ile The Sprawl üçlemesi tamamlanır… Bilimkurgu geleneği içinde çoğu hiç de yeni olmayan tema ve motiflerin birbiri üstüne yığılması ile kurulan özel yapısının yanı sıra, bu yığının aktarılma biçimi, dilsel kuruluşu ve tarzı oldukça önem taşır Neuromancer’da. Yeni türetilmiş sözcükler, bilgisayar ve Japon kültürüne ait meslek jargonları, sokak argosu ve henüz açılış cümlesiyle başlayan cilalı ifadeler: “İskelenin üstündeki gökyüzü, boş bir kanalı gösteren televizyon ekranı rengindeydi.”

Neuromancer, Matrix adı verilen bilgisayar ağının her yeri kapladığı bir yakın gelecekte; dev kent Sprawl, Chiba, Amsterdam, Paris, İstanbul ve dünya yörüngesine bağlı bazı yerleşim bölgelerini içine alan küresel bir mekanda geçer. Bununla birlikte, olayların büyük bölümü matrixin içinde, siberuzayda yaşanır. Ana kahraman, en hızlı ‘program kıran’ hackerlardan, yirmi dört yaşındaki uyuşturucu bağımlısı Case’tir. Bir gün patronunu dolandırmaya kalkınca Case’in en az uyuşturucu kadar bağımlısı olduğu siberuzaya girişi, bedenine uygulanan yıkıcı biyolojik işlemlerle engellenir. Artık siberuzaya açılamaz ve kendi bedeninin hapishanesine düşer. Ardından, yeniden siberuzaya girmesine olanak veren cazip bir teklif alır. Karşılığı, siberuzay içinde bilgisayar savunma sistemleri tarafından savunulan bir bölgeden bir dizi veri hırsızlığı yapmaktır. Bu sırada vücuduna zaman ayarlı zehir kesecikleri yerleştirilmiştir, istenilenleri yapmazsa panzehiri elde edemeyecek ve ölecektir. Case, gizem ve karanlık entrikalarla dolu bir siberuzay yolculuğu sonunda gerçek kişilere değil, çokuluslu şirketlerin uzantısı olan bir yapay zeka formu için çalıştığını öğrenir. Sonunda, bu form, kendi evrimini engelleyen insan yapısı programları Case’i kullanarak aşar ve başka bir yapay zeka formu olan Neuromancer ile birleşir.

Siberpunkın sinemayla bilinen ilk kesişimlerinden biri Escape From New York (John Carpenter, 1981)’dur. Gibson, filmin Neuromancer üzerinde gerçek bir etkisi olduğunu söyler. Örneğin, Case’nin vücuduna yerleştirilen zehirle gerçekleştirilen trük, açık bir şekilde bu filmden alınmıştır. Diğer bir kesişme, Blade Runner (Ridley Scott, 1982)’dır. Neuromancer’ı yazdığı sıralarda filmi izlemeye giden Gibson, romanda kurguladığı dünyaya aşırı derecede benzediğini görünce sersemlemiş ve filmin yarısında sinemadan çıkmak zorunda kalmıştır. Siberpunk yazarlar arasında anılan Tom Maddox da, Neuromancer ve Blade Runner bağını şöyle kurar: “Her ikisi de hard-boiled tarzı özelliklerini taşıyor, ayrıntıları ifade etmede yoğun bir şekilde hassasiyet gösteriyordu (…) Neuromancer'la birlikte, Blade Runner yaygınlaşan siberpunkın sınır kurallarını belirledi: yüksek teknoloji ve sefil yaşamın kaynatılmış bir bileşimi.” Fakat, sadece bu sınır kurallarıyla yola çıkmak son derece sınırlayıcıdır. Bu açıdan, siberpunk bilimkurgularında rastlanılan başat özellikleri sergileyerek yol haritasını geliştirelim.

Siberpunk imgelemi, seksenli yılların içinden doğmuştur. O yıllarda yaygınlaşmaya başlayan çokuluslu şirketler, kişisel bilgisayarlar, internet, bunun yanında nüfus ve altkültürlerin artışı gibi unsurların gelecekteki kurgusal izdüşümlerini ele alır. Bu bakımdan siberpunk öyküleri çoğunlukla ‘inanılır bir yakın gelecekte’ ve yeryüzünde geçer. Bu gelecekte, dış uzayda yabancı varlıklar, gezegenler keşfetmek, gezegenler arası yolculuklar yapmak yerine, bilgisayar ağları içine dalan insan zihninin iç evreninde dolaşılmaktadır. Artık insani olmayan, yabancı olan, dünyanın kendisidir. Bu dünya çok sayıda altkültür, dil, farklı kod ve yaşam biçimine ayrılmıştır. Birçok farklı ulus insanı bu ortam içinde sıklıkla dev kentlerde yaşamaktadır. Dünya, çoğunlukla bir ‘küresel köy’; sibernetik, enformatik ve mistik boyutlara sahip bütünsel bir ağ olarak betimlenir. Neuromancer’da, enformasyon ölçüsüne göre, dijital sıfır ve bir kodlarıyla tanımlanan bu siberpunk dünyası vurgulanarak, bir kısmı Boston-Atlanta ekseninde uzanan Sprawl için örneğin, şöyle denir: “Veri değişimi sıklığını gösteren bir harita programlayın. Çok geniş bir ekranda her bin megabaytı bir piksel gösterin. Manhattan ve Atlanta bembeyaz parlayacaktır.”

Geleceğin aniden hücum edişi ve aşırı enformasyonun insan üzerinde yaratacağı şok fikri, bir siberpunk karakteristiğidir. Bu noktada siberpunk yazarlarının, Alvin Toffler’ın ‘Gelecek Şoku’ (1970) ve ‘Üçüncü Dalga’ (1981) adlı kitaplarından yararlandıkları görülür. Toffler’a göre uygarlık değişimleri şok dalgaları halinde gelir. ‘Üçüncü Dalga’ adını verilen, küresel kapitalizm ve enformasyon devrimiyle belirlenen bu evrede insan, yarınların hastalığı ‘gelecek şoku’na maruz kalacaktır. Bu şok, “insan organizmasının fiziksel uyum sağlama sistemiyle karar verme süresinin aşırı yüklenmesi sonucu oluşan fiziksel ve ruhsal bir sıkıntı” şeklinde tanımlanır. ‘Easy Travel to Other Planets’ (Ted Mooney, 1981) adlı roman, aşırı enformasyon teması noktasında siberpunklar için önemli bir model olur. Bu tema romanda şöyle ifade bulur: “... bir kadın aşırı enformasyondan zarar gördü. Şu anki bütün semptomlar: kulaklarda ve burunda kanama, kusma, çılgınca bağlantısız konuşma, gözle görülebilir yönsüzlük hali...” Siberpunk hareketinin basın sözcüsü gibi çalışan yazar Bruce Sterling’e göre de, siberpunk anlatıları, tıka basa dolu bir yazım şekline; duyusal ve enformatik bir aşırı yüklemeye dayalıdır, bu çok hızlı, baş döndürücü tarz, okuyucuyu bir tür hard rock ‘ses duvarı’nın içine daldırır.

Teknoloji-beden bütünleşmeleri ise – siberuzay tasarımı ile birlikte - siberpunkın amblemi sayılabilir. Yine Sterling’in ifadesiyle, “Bedenin saldırıya uğrayışı (istila) teması: protez organlar, vücuda yerleştirilmiş devreler, kozmetik cerrahi, genetik değişiklik yaratma. Bundan güçlü bir tema olarak zihnin saldırıya uğrayışı: beyin-bilgisayar arayüzleri (interface), yapay zeka ve insan doğası ile benliğini radikal bir şekilde yeniden tanımlayan nörokimya teknikleri.” Ancak bu edebiyatın en has elementi siberuzay tasarımıdır. Siberpunkta siberuzay, insan beyni ve makineler arasında kurulan veri ağları arasında gerçekleştirilen doğrudan bağlantılar sonucu, içine dalınabilen, teknolojik olarak üretilmiş bir iç uzaydır. Hackerlar da, Case örneğindeki gibi, siberpunkın ve siberuzayın ana karakterleridir. Hackerlar ve siberpunk kahramanları ideal, norm içi olmaktan çok öte, aşırı uçlarda gezinen, çoğunlukla karşıkültür temsilcisi anti-kahramanlardır: Hard boiled dedektiflik romanlarından fırlamış sokak tarzı, sert ve argolu konuşan, genç, üst düzey teknoloji kullanıcıları… sokak serserileri, uyuşturucu bağımlıları, kinikler, çıldırmışlık katında teknoloji hayranları, teröristler… Bunlar, güçlerini yüksek teknolojiden alarak dünyaya hükmeden yapay zeka, çokuluslu şirket ağı veya bir polis devletine karşı geleneksel değerler, toplum çıkarı, sosyalizm veya aşkın bir vizyondan çok, kişisel motivasyonlar uğruna savaşırlar; yine egemenlerin teknolojilerini kullanarak… Hacker yaklaşımın temelini oluşturan bu tarz, ‘kendin yap’ tarzıdır; egemen müzik şirketlerine karşı geliştirilen, ilkel koşullar altında dahi olsa kendi olanaklarıyla gerçekleştirdikleri kayıtların haklarını korumaya yönelmiş punkların tipik tavrıdır. Ki John Shirley ve Lewis Shiner gibi, ‘siberpunklar’ olarak çağırılan birçok yazar, punk ve rock gruplarında çalıp söylemişlerdir. Gibson da, anaakım bilimkurgudaki dünyadan çok daha fazla, Lou Reed’in dünyasından etkilendiğini ifade eder. U2’nun ünlü solisti Bono ise, ‘No Maps These Territories’ adlı belgeselde, Neuromancer’dan birkaç cümle okuyup, içerdiği seks ve uyuşturucu temasına vurgu yaptıktan sonra, heyecanını şöyle dile getirir: “ Neuromancer tam bir rock’n roll kitabı!”

“Ne birçok Altın Çağ bilimkurgusunda olduğu gibi teknoloji aşığı, ne de Yeni Dalga bilimkurgusunda olduğu gibi teknofobik”tir siberpunk. Yakın geleceğinde, teknolojinin olumlu bir dönüşüm mü, yoksa bir esaret mi getireceğine, geleceğin gerçek anlamda arzulanır olup olmayacağına dair kararsız bir tutum vardır. Ütopya ile disütopya ve insan olmak (dönüşüme direnç göstermek) ile insanlıktan çıkmak (yokoluşa gitmek) arasında kalma hâli bunun diğer varyantlarındadır. “Siberpunk, makine bilinci ile kişisel bilinç arasındaki, makine ve insan arasındaki ayrımların çöküşü hakkında kökten şekilde ambivalenttir.” Yani, çelişik duygular içindedir, arada kalmıştır, kararsızdır.

Gotik korku öğeleri, fantastik yaklaşımlar, telekinezi benzeri psişik yetenekler, metafizik algılamalar, klasik bilimkurguda türün içine sızmış, bilişsel olmayan, kovulması, reddedilmesi gereken unsurlarken, aynı unsurlar siberpunk bilimkurgularının melezlik özelliğine işaret eder. Korku ve dehşet verici boyutlarıyla ele alınan teknoloji-beden bütünleşmeleri, siberuzay motifinin parçası olarak ‘makinenin içinde hayalet’, yeniden doğuş, bedensiz yaşam gibi motifler bu özelliğe ait göstergelerdir. Siberpunk dünyasında büyü ve bilim aynı anda varolur. Örneğin Count Zero’un gerçek dünyaya taşan siberuzay evreni, animistik anlayışla, canlı olarak tasarlanır. Yapay zeka formları bu teknolojik evrenin tanrılarıdır ve siberuzay, voodoo kültünün metaforik ilişkilendirmeleriyle doludur. Bu perspektifle, yapay zeka Neuromancer, protoplazmik sinir sistemi ile elektronik sinir sistemleri arasında arayüzey oluşturarak bağ kuran, çağdaş bir büyücüdür. Gerçeklikle fantazinin karıştığı siberuzaya giriş yaparak, bedenden ayrılma deneyimi yaşayan hackerların da benzer bir eylemi gerçekleştirdiği söylenebilir. Çünkü onlar da, şamanların uyuşturucu ve kendinden geçme hâlleri aracılığıyla mitik alemlerle dünya arasında kurdukları bağlantı gibi, sinir uçlarına taktıkları cihazlar ve kanlarındaki uyuşturucuların da etkisi altında, yeryüzüne siberuzay aleminden bilgiler getirmektedirler.

İnternette, uçsuz bucaksız siberpunk film listeleriyle karşılaşılıyor. Oysa, siberpunkın edebi olarak sınırlarını dahi görmek zorken, bir ‘siberpunk filmi’ bulmak neredeyse imkansız. Bununla birlikte, siberuzay ve hacker motifleri eksik de olsa, Japon canlandırma filmi Akira (Katsuhiro Otomo, 1985)’nın siberpunk etkisi taşıyan ilk filmlerden biri olduğu söylenebilir. Akira, Blade Runner’ın görsel vizyonuna, ‘yüksek teknoloji ve sefil yaşam bileşimi’ne ve yakın geleceğin dev kenti Neo-Tokyo’da geçen bir hikayeye sahiptir. Bir yandan bir ütopyanın gerçekleşmiş hali olarak teknoloji harikası bir yerleşim yeri iken, diğer yandan ayaklanmalarla, terörist saldırılarla, deri ceketlerinin ardında kocaman uyuşturucu resimleri olan motorsikletli punk çeteleriyle boğuşan kokuşmuş bir gelecek mekanıdır Neo-Tokyo. Bu açıdan, disütopya ile ütopya arasında bir duruş sergiler. Akira’da ‘melezlik’ veya metafizik boyut, evrenin gizemli enerjilerini kontrol edebilmek amacıyla çocuklar üzerinde psişik deneyler yapılması şeklinde görülür. Örneğin bu deneylerden birinde bir çocuk, karşısındaki televizyonu, ekrandaki sunucunun görüntüsünü düşünce gücüyle belli bir bozuma uğrattıktan sonra patlatır. Ana karakterlerden Tetsuo da çocuklar arasındadır. Bu sahnede, bazı küçük oyuncaklar, bir çocuğun düşünce gücüyle yerçekiminden kurtularak havada tutulmaya çalışılmaktadır -bunun bir benzeri The Matrix (Andy & Larry Wachowski, 1999)’te, Kahin’in bekleme salonunda, iki çocuk tarafından yapılacaktır. Tetsuo, üzerinde gerçekleştirilen deneylerin ardından, başına gelen tüm korkunç ve yıkıcı bedensel dönüşümlerine rağmen, evrimleşerek kozmik, aşkın bir varlığa dönüşür.

Bizzat William Gibson’ın aynı adlı öyküsünden senaryolaştırdığı Johnny Mnemonic (Robert Longo, 1995) 2021 yılında geçer. Pekin’den Newark’a tüm dünya sinir hücrelerini zayıflatan ölümcül bir hastalığın pençesindedir. Yakın geleceğin internetini ve her tür bilgi akışını kontrol eden, şeytani dev şirketlerin karşısında, “... direniş hareketi sokaklardan yükselir: “Bilgi - savaşlarında hackerlar, veri korsanları, gerilla savaşçıları.” Filmde, elektro-doktor karakteri, insanları hasta edenin “bu dünya” olduğunu söyler ve dört bir yanını çevreleyen cihazları göstererek, “bu neden oluyor”, “aşırı enformasyon; elektromagnetik atmosferi zehirleyen tüm radyo dalgaları. Lanet olası teknolojik uygarlık! Ama tüm bu boktan şeyleri hâlâ kullanıyoruz, çünkü onlar olmadan yaşayamıyoruz.” der. Gibson ve Tom Maddox’un senaryosunu ortaklaşa yazdıkları Kill Switch (Chris Carter, 1998)’te ise, bir yanda kendi bilincine ulaşmış, ağ’a hükmetmeye başlayan bir yapay zeka ondan haberdar olup fişini çekmek isteyenleri öldürürken, diğer yanda kimi teknoloji delisi hackerlar, varlıklarını bilgisayar aracılığıyla siberuzaya aktarmak ve sonsuz yaşamı yakalayabilmek için bu yapay zekayla bağlantı kurmaya çalışmaktadırlar. Teknoloji, ölümcül tehlikeler ve metafizik olanakları aynı anda barındırmaktadır…

Ghost in the Shell (Mamoru Oshii, 1996)’in 2029’taki yakın geleceğinde bilgisayar ağları tüm evreni kaplamıştır. Mekan, bir dev kent olarak Hong Kong’tur. Filmde bilgisayar ağları, sibernetik beden güçlendirmeleri ve bunların evrimsel olanakları konu edilir. İnsanlar, Neuromancer’da olduğu gibi, bilgisayar ağlarına boyunlarında açılan fiş yerleriyle, sinir sistemi kanalıyla doğrudan giriş yapabilmektedir. Ancak her an, hackerlar veya yapay zeka bilgisayar programları tarafından ‘hack’lenme riski vardır. Ghost in the Shell’de, enformatik yoğunluğun görsel bir temsili, siborg Kusanagi ve Bataeu karakterlerinin ‘hack’lenmiş bir adamı yakalamaya çalıştıkları ve bir dağ ölçüsünde yukarıya doğru yükselip tüm bakışı kaplayan reklam ve işaret panolarının, arkalarında devasa bir fon oluşturduğu sahnede görülebilir. M. Oshii’nin diğer bir filmi Avalon (2001) da siberpunk bilimkurgularıyla flört eder.

Yakın gelecekte geçen Nirvana (Gabrielle Salvatores, 1996) atmosfer özellikleri, anti-kahramanları, teknolojiye yaklaşımı, ütopya ve disütopya arasındaki kararsız tutumlarıyla ‘siberpunk filmi’ne çok yakındır. Filmde mekan Gibson’ın Sprawl’unu anımsatan dev fütüristik kent Agglomerate’dir. Yine, Sprawl serisindeki gibi ‘melekler’ olarak anılan hackerlar, sömürgen çokuluslu şirketlere karşı yıkıcı girişimlerde bulunurlar. Neuromancer’da şirketlerin gizli bilgi bankalarına girmek isteyen hackerları ICE (İzinsiz Girişlere Karşı Tedbir Elektronikleri) durdurmaya çalışırken, Nirvana’da bu DeViL’dir (Yokedici Görsel Hayaller).

Webmaster (Thomas Borch Nielsen, 1998), yakın gelecekte geçer. Siberpunk tarzındaki siberuzay ve hackerlar, öykünün merkezine yerleştirilmiştir. Filmde, benzerlerini canlandırma dizileri Cowboy Bebob (Shinichiro Watanabe, 1998), Serial Experiments Lain (Ryutaro Nakamura, 1998) veya yukarıdaki filmlerde de görebileceğimiz, Gibson usulü bir siberuzay tasarımı söz konusudur; üçboyutlu bir alan olarak içinde dolaşılabilen, grafikler, yazılar, geometrik şekiller, bilgi yoğun yerleri temsil eden piramitler… Webmaster’da, bilinmeyen bir kişi ‘siberuzayın imparatoru’nun parasını çalınca, onun sanal alemdeki güvenliğini sağlamakla yükümlü ‘zamanının en iyi hackerlarından’ JB, hırsızlığın sorumlusu kabul edilir. Parayı 35 saat içinde bulmak zorundadır, yoksa ölecektir. Neuromancer’daki gibi, patronu vücuduna bunu sağlayacak bir düzenek yerleştirmiştir…

The Matrix serisinde (Andy & Larry Wachowski, 1999-2003) ise Neo, Case gibi siberuzayda en hızlı ‘program kıran’ genç hackerlardan biridir. Neo’nun yaşadıklarının Case’in siberuzay yolculuğuyla olan paralelliği açıktır. Her ikisi de, kendi varoluşları için mücadele ettiklerini sanarken, aslında dev bir yapay zeka formu için çalışmaktadırlar. Serideki kararsız tutuma, insanların makinelerin enerji ihtiyacı için tarlalarda yetiştirildiği, sistemin devamlılığını sağlaması amacıyla makinelere bağlanarak onlara sahte bir dünya yaratıldığı, bu insanları kurtarmak için matrix’e giriş yapanlara beyin ölümleri yaşatan bilgisayar programlarının hazırda bekletildiği bir geleceğin disütopik kontrol evrenine karşı, kurtuluşun yine teknolojiyi hayranlık noktasında benimseyen hackerlar tarafından sağlanacağı yönünde yakalanan ütopik karşıt ton örnektir.

Farklı öğelerden beslenmekle birlikte, özellikle Brain Scratch gibi bölümleriyle Cowboy Bebop, siberpunk bilimkurgularına yakındır. Diğer yapımlara göre daha uzak bir gelecekte geçen Brain Scratch’te öykünün merkezi, ölümsüz yaşamın, bedenden kurtulup insan varlığının siberuzaya aktarılmasıyla elde edilebileceğine dair iddiaları olan dinsel kült lideri Dr. Londes’tir. Bu külte kapılanların siberuzayda sonsuz yaşam için gerçekleştirdikleri seri intiharlar sonucu, ‘hard-boiled’ tekno-dedektif grubunun üyesi olan, yaşamını büyük ölçüde siberuzayda geçiren 13 yaşındaki bilgisayar dahisi, küçük çılgın hacker kız Edward, Londes’in peşine düşer. Edward, kendisini sadece teknolojik ortamlarda tanıtan Londes’in gerçek kimliğini bulabilmek için onun websitesini ‘kırar.’ Sonuçta, Londes’in bir tür komada olduğu ve tüm işlerini beynine bağlı bilgisayarlar aracılığıyla girdiği siberuzayda hallettiği anlaşılır.

Serial Experiments Lain’de, Edward misali, asosyal küçük bir kız olan anti-kahraman Lain, bilgisayar ve fütüristik internet versiyonu The Wired ile tanışıp hemhâl olunca, gerçek dünya ile siberuzay arasındaki sınırları sorgulayıp zorlayan bir hackera dönüşür. Bir ara Lain’in odası kablolar, çok sayıda elektronik makine, monitör, bilgisayar kasası ve benzeri aletten göz gözü görmez olur. Bu elektronik cangıl içinde kaybolmuş gibi duran, fakat yine de halinden memnun küçük kız, yüksek teknolojinin ve (görsel düzenleme anlamında) bir tür aşırı enformasyonun istilası altında gibidir. Kids adlı bölümde, Lain üzerinde de gerçekleştirilen, sonuçları The Wired’ı etkileyen Kensington Deneyi, Akira ve The Matrix’te rastladığımız, bazı parapsikolojik yetenekleri keşfetme ve geliştirme çalışmasıdır. Dizide sık sık, bir tür öteki dünya olarak tasvir edilen siberuzayda yaşadıklarına inanılan, mistik vurgulu bir hacker grubunun varlığından söz açılır...

Siberpunka yakınlıkları bakımından yukarıda kimi özellikleri sıralanan sinema ve TV ürünleri, ayrıntılı biçimde incelendikçe, söz konusu edebiyatın bu filmlerdeki yansımaları daha da anlaşılır hale gelecektir. Buna ek olarak, başlangıçtaki tanıtımın yetersiz kalması olası. Bunun için siberpunk bilimkurgu edebiyatına yeniden dönmek şart. Siberpunkın sinemadaki yüzünün ilk ele yakın biçimde deneyimlenebileceği başka filmler aranması hâlinde ise şunlar tavsiye edilebilir: Yine Gibson ve Maddox ikilisi tarafından yazılan senaryosuyla X-Files: First Person Shoter (Chris Carter, 2000); siberuzayı ve hackerları olmasa da, yönetmenin ağzından, siberpunka niyetlenilmiş olduğu ifade edilen Hardware (Richard Stanley, 1990); bilimkurgusal olmayan ancak özellikle adını Akira’nın kozmik varlığa dönüşen karakterinden almış olması, teknoloji-beden bütünleşmesi temasını aşırı enformasyon taşıyan bir estetikle, metal istilası cinsinden ele alışı ve bunların görsel tasarımının başarısı için Tetsuo: The Iron Man (Shinya Tsumoto, 1989); Gibsonvari düşünülmüş siberuzayı, internetteki şeytani kötü adama karşı küresel mücadeye girişen tekno-çılgın hackerlarıyla siberpunka ait boyutları olan, ancak bilimkurgu olmayan Hackers (Iain Softley, 1995); siberpunkı motifler düzeyinde büyük ölçüde karşılayan, fakat tutum ve tavır olarak siberpunk dünya algısından kurtulmayı salık veren Strange Days (Kathryn Bigelow, 1995); son olarak da atmosfer, kostüm, dekor gibi plastik uygulamaları, gücünü yüksek teknolojiden alan dev şirketi, yüksek teknoloji-sefil hayat ve sanal gerçeklik gibi temalarıyla Freejack (Geoff Muphy, 1992).*

*“Bu metin büyük ölçüde “Bilimkurgu Sinemasında Siberpunk” adlı kitabın derlemesidir. Bkz. Oğuzhan Ersümer, “Bilimkurgu Sinemasında Siberpunk - Siberpunk Etkisi Taşıyan Filmlerin Ayırt Edici Özellikleri”, Dokuz Eylül Üniversitesi, Güzel Sanatlar Enstitüsü Yayınları, Ocak 2006.

(Koara dergisi, sayı: 3, Nisan 2006’da yayınlanmıştır)

MATRIX HER YERDEDİR

2008-01-05T18:25:00.000-08:00

Soluduğunun Hava Olduğunu Mu Sanıyorsun?

Oğuzhan Ersümer

“Şimdi, bu işletim programlarıyla başlamam gerekiyor ama, onlar en büyük saçmalıktır. İstersen daha eğlenceli bir şeyler yapalım. Örneğin dövüş eğitimi.“ The Matrix (1999)‘in tekrar tekrar izlenme ortalaması, birler basamağını çoktan aştı ve şu sıralar onlu sayılarla flört ediyor. Artık elimizdekine bir de ‘yeniden kaydedilen’i (The Matrix Reloaded) ve Kasım 2003’te, ‘tamamen değiştirilecek olan’ı (The Matrix Revolutions) ekleniyor. ‘Animatrix’ler, ‘Enter the Matrix’ler, ‘Neuromancer-Matrix Avcısı’ falan derken, bu popüler kültür dalgasına, bir zamanlar açık hava sinemalarında seyrettiğimiz Kung fu filmlerindeki teknikleri öğreten yeni kurslar eklenir de, trend olursa şaşmamalı. The Matrix’in bilgisayar operatörü Tank’in, esas karakter Neo’ya bilgi yüklemek üzereyken söylediği yukarıdaki sözlerinde açığa çıkan anlayış, filmin yaydığı bu enerjinin kaynağının ne olduğunu gösteren işaretlerden biri sayılabilir. Çünkü Wachowski kardeşler, filmin ağır çeken felsefesini, eğlenceli bir şeyin üstüne bindirip salon salon, ev ev dolaştırdılar: Popüler sinema ve aksiyonun üzerine. Film yolunu hız, şiddet, kovalamaca ve efektle bulmuştu ama, aynı zamanda, geçtiği yerlerin defalarca ziyaret edilmesini sağladı. Belki de, ‘yolu bilmek ile onu yürümek arasındaki fark’ı en iyi onlar biliyordu. Onlar öyle bir film-metin hazırlamışlardı ki; isteyen, yüzey görünümlerin çoşkusuna kendini kaptırıp filmin ardı sıra bıraktığı şifreleri düşünmekten azat bir şekilde ‘cehaletin mutluluğu’nu yaşıyor, isteyen, kulaklarına şöyle bir fısıldanan hakikatin neye benzediğini öğrenebilmek için, verilen referansları takip ederek tarih ve kültür dehlizinde gizlenmiş ‘tavşan deliklerinin, nereye kadar gittiğini’ araştırıyordu. Ve anlaşılan, filmi bu derece fenomen haline getiren şey de büyük olasılıkla, popülerle entelektüel olanın aralarında oluşturdukları sinerjiydi.

The Matrix’in içerdiği geniş tür yelpazesinde yapay zeka, sanal gerçeklik, insan-makine mücadelesi, karamsar gelecek vb. boyutlarıyla Bilimkurgu sineması bir çatı işlevi görüyor. Bu bilimkurgu evreninde, Philip K. Dick’in ‘gerçek nedir?’ diye soran halüsinasyonlarından epey feyz almış olan, anarşist tavırlı ‘hacker’larıyla siberpunklar öne çıkıyor. Tabii Blade Runner, Dark City ve Terminator gibi, bilimkurgu sinemasının temel taşlarının mirası sonuna kadar kullanılıyor. Görsel tasarım düzeyinde ise, bilgisayar ve video oyunlarıyla olan akrabalıklar bir yana, Wachowski kardeşler’in çizgi roman çizerliğinden gelmelerinden dolayı, manga ve anime estetiğinin The Matrix’te önemli bir yer edindiğini görüyoruz. Ayrıca, bilindiği gibi bu tasarımlarda, Ghost in the Shell adlı animenin sahip olduğu payın The Matrix seyircisi üzerindeki psikolojik etkisi, neredeyse onun fenomenliğini tehdit eder düzeye ulaşabiliyor. Sözü edilen türler yelpazesinin ana renklerinden bir diğeri, Hong Kong işi şiddet ve aksiyon sineması. Bu noktada durup önemli bir isimden bahsetmeli. Ateşlenmiş mermilerin çıplak gözle görülebildiği, The Matrix’te efsaneleşen ‘bullet time’ çekimlerinin bir kuşak önceki atası, film karakterlerine çizgi filmlerden adlar seçecek kadar grafik anlatıma hayran bir yönetmen, John Woo. Mermi zamanlı görüntü -veya sanal sinematografi- gibi parlak ifadeli şeylerin, The Matrix’e gökten zembille inmediğini bilmek gerekiyor. Wachowskiler, ‘yeniden ziyaret edilmiş Matrix’te (The Matrix Revisited) Woo’nun ismini telaffuz etmişler. Ancak onun izini biraz daha gerilerde de bulabiliyoruz. Kardeş yönetmenlerin senaryosunu yazdıkları, zamanında “varoluşçu bir aksiyon” olarak da nitelendirilen ve ‘bir numara’ olmak için mücadele veren kiralık katillerine rağmen, nedendir yeterince ilgi görmemiş Suikast Çemberi (Assasins/Richard Donner, 1995) adlı filmde, Woo damgalı bir çok atraksiyon görmek mümkündü. Herhangi bir Woo meraklısı, onun çekim ve kurgu tekniklerine bir şekilde aşinadır. Bu meraklılar Woo filmlerinde, onun yavaş çekimlerini, donuk karelerini, nesnesi etrafında hızla dönen bir kameranın çektiği görüntüyü, o kameradan farklı bir yönde hareket eden bir başka kameranın görüntüsüne bağlayan veya tek bir hareketi sayısız parçaya bölen tarzını farkedebilir, zamanı çizgi roman karelerindeki gibi an an donduran bu parçaları elde edebilmek için, onlarca kamerayı aynı anda kullandığını öğrenebilir. Buradan, sinemada bugüne kadar hareket ve zamanı kontrol etmek için kullanılan tekniklerin yaratmış olduğu birikimin kimsenin tekelinde olmadığı sonucunu çıkarabiliriz. (Sanal sinematografi de bundan farklı bir şey değil. Özel efektler de kendinden öncekinin üzerinde yükselir. Tüm icatlar bir öncekinden sonra gelir.) The Matrix’in tür yelpazesine geri döndüğümüzde bu sefer kapladığı geniş alan itibariyle karşımıza Uzakdoğu dövüş filmleri çıkıyor. Wachowskiler’in, filmin içine stilize dövüş sahnelerini tasarlayan bir kareografı, bir Kung fu filmleri yönetmenini (Yuen Woo Ping) sığdırmış olması bile, dövüş sanatlarının filmdeki yeri hakkında yeterince bir fikir veriyor. Film ayrıca, sibermesih öngörüsünün yanında, sayısız din ve inanç sistemi referansıyla Dinsel filmlere, Neo, Cypher ve Trinity karakterlerinin ‘aşk üçlemesi’ ve buna ‘Uyayan Güzel’i uyandıran öpücüğü de katmasıyla Aşk filmlerine, uçuşan gazeteler arasında çekilen silahlarıyla Western filmlerine dönüşebiliyor. Kısacası The Matrix türsel düzeyde, tıpkı ‘Ajan Smith’ gibi, boş bulduğu her kimliğe girebilen bir özelliğe sahip.

En az The Matrix kadar seyredilmeye doyulmayan filmler arasındaki Casablanca, belki bir rastlantılar silsilesiyle doğmuştu, bu yüzden Ucuz Roman’ın yapısı The Matrix’e daha çok benziyor. Casablanca, sayısız tür ve klişeyi içinde barındırıyordu. Ucuz Roman ise ek olarak, zekice göndermelerle dolu bir alt-metin oluşturmuştu. The Matrix, tüm bunlara bir de teknolojik yenilikleri ekleyip çok daha popüler bir anlatı yakaladı. Fakat filmin, kendini bu anlatıya kaptırıp, hiç de ‘uyanmak’ niyetinde olmayan seyircisinden tepki gören, Aşil’in topuğu misali ilginç, zayıf bir noktası var. Finaldeki öpücük sahnesi. Birçok seyirci, en çok da bu sahnede bir filmde olduğuna uyanıyor ve uyandırılmaya isyan ediyor. Bir entelektüelin sözünü hatırlayalım: “Bir ya da iki klişe bizi güldürür ama yüzlercesi bir arada olursa gerçekten etkileniriz.” The Matrix’te yüzlercesi var ve birine gülünüyor. Seyirci o öpücüğün kutsal bir öpücük olduğuna inanmak istemiyor. Ki zaten,“soluduklarının hava olduğunu mu sanıyorlar?” Değil.

Hitchcock, sinemaya aktardığı hikayelerini, yaşamın içinden alınmış bir pasta dilimine benzetirdi. The Matrix, herhalde dev bir eğlence merkezine benziyor. Belki Disneyland’a. Birçoklarının ilk kez The Matrix’in baş kahramanı Anderson/Neo’nun elinde gördüğü ‘Simülakrlar ve Simülasyon’ kitabının yazarı Jean Baudrillard’ın, Amerika’nın onun dışında değil de, içinde olduğunu söylediği Disneyland. Nasıl yani? Yazara göre içinde her şeyin bir benzerinin yaratıldığı Disneyland, hakikat diye bir şeyin olmadığını gizleyen bir mekandır. Hakikatin çoktan ortadan kalktığı bir coğrafyada, hakiki olmayan şeylerle dolu olduğu vurgulanan bir eğlence merkezi, sanki dışarıda bir hakikat varmışçasına bir izlenim yaratmaktadır. The Matrix de, Disneyland gibi her türlü eğlence ve numarayı içinde barındırıyor (Yalnız filmde biraz cinsellik eksikti, şimdi Monica Belluci de karşımızda. Tabii The Matrix’in buna da bir cevabı var:“İçgüdülerimizi reddetmek, bizi insan yapan özümüzü reddetmektir”). Bu dev yapı, birçok kereler ifade edildiği gibi, içinde dolaştıkça algı fizyolojisi ve psikolojisinden bilgi teorisine, Hıristiyanlık tarihinden özgürleşim tarihine, Varoluşçuluktan Uzak Doğu din ve felsefelerine, mitolojiden edebiyata... her yere yayılan, saçaklı kocaman bir metne dönüşüyor. Bu yüzden, metinlerarası gezintiyi seven bu ‘postmodern durum’lar çağında, böyle bir film-metin ayrıca bir değer kazandı.

eklektisizm Seçmecilik olarak da bilinir, felsefede ve ilahiyatta farklı düşünce sistemlerinden seçilen öğretilerin ayrı bir sistem içinde birleştirilmesi. Öğretilerin alındığı sistemin bütününü benimsemediği gibi, aralarındaki çelişkileri çözümleme amacını da gütmez. Dolayısıyla düşünce sistemlerini birleştirme ya da uzlaştırma yöntemi olan sinkretizmden farklıdır. Soyut düşünce düzeyinde her sistemin öğretileriyle ayrılmaz bir bütün oluşturduğu kabul edilirse, eklektisizm, farklı sistemlerden keyfi olarak seçilen öğretilerin bir araya getirilmesinden doğacak tutarsızlıklar yüzünden eleştirilebilir. Ama uygulamada eklektik bakış açısı birçok bakımdan yararlı olabilir (AnaBritannica).

The Matrix’de aynen öyle olmuştu. Birçok bakımdan yararlı... Filmin, insanlığın düşünsel ve kültürel tüm birikimini bir karadelik gibi içine doğru çeken metninin her referansı, sonsuz bir döngü içinde kendini bir başka referansa gönderiyor, bu da, varolanı kendine rağmen kendinden daha fazla bir şey haline getiriyordu. Suikast Çemberi’nin bir sahnesinde, ‘bir numara’ Robert Rath, kısa bir zaman sonra büyük bir para transferi gerçekleştirecektir. Rath ve bilgisayar aleminde ondan iyisinin olmadığını söyleyen Trinity öncülü ‘hacker’ Electra, transferin yapılacağı bankanın net bir şekilde görüldüğü eski bir otel odasının penceresinin önünde konuşmaktadır. Rath, ‘kötü katil’ Miguel Bain’in transfer sırasında, o an konuştukları pencere önünde olacağını ve kendisini öldürmek için uygun zamanı beklerken ne tür davranışlar göstereceğini bir bir anlattığı sırada, Electra sorar: “Niye bu kadar eminsin?” Rath cevap verir: “O tarihi seviyor. 15 yıl önce, bu odada, aynı pencerede...Ben burdaydım.” Tarihi Wachowskiler de seviyor olmalı. Bir numara olabilmek için geçmiş deneyimleri hiç unutmamışlar. Bu yüzden The Matrix buzdağının altında devasa bir bellek yatıyor. Bu bellek, yukarıda sözü edilen birikimin kimi öğelerini parçalara ayırıp, üstün bir kolajla yeniden bir araya getiriyor. Üstün, ancak filmin felsefi oluşuna atfedilen değer konusunda örneğin, bazı sorunları da var. Felsefi olmak bir değer olabilir, ama maddi bir değer olduğunda, bu durumu oluşturan dinamiklerin sıhhatine dair bir ‘şüphe’ duyuyor insan. Ülkemizde, birçok evin rafında tozlanmakta olan, bir hayli basitleştirilmiş bir felsefe kitabı ‘Sofi’nin Dünyası’ bile, okunmayı bekliyor. Oysa, hakikatin çölünde yanmak için, asıl kaynakları okumak ve ‘kaşığı değil, kendini eğmek’ gerekiyor. Bir de şu var ki, çoğu zaman, ‘gerçek hayat’ta bunları okumak hiç para etmiyor. Bu yüzden büyük ölçüde, The Matrix üzerinde felsefe şık, ‘cool’ bir kıyafet gibi duruyor.

“Sen bir liderden daha fazlasıydın. Sen bir babaydın.” Bu söz filmde ‘Morpheus’ için kullanılıyor, ancak The Matrix’in de öyle olduğu söylenebilir. ‘Baba’ gibi. Üstelik seyircinin, filmde Anderson/Neo’un şirket patronunun kendisine ifade etmiş olduğunun aksine, otoriteyle ilgili bir sorunu da yoksa, The Matrix’in iktidarı büsbütün artıyor. Film, anlatımını her ne kadar ‘sadece kapıları göstermek’ üzerine kuruyor görünse de, Wachowskiler, seyirciyi sonuçta sadece kendi algılarının kapılarından geçirmeyi hedeflemişler. Bunun için, hipnotik bir estetik kullanıyorlar. Lars Von Trier’in Avrupa’sı akla geliyor. Bu film başlar başlamaz bir hipnoz seansının içine düşülür. Bir dış ses, birden başlayarak sayarken, çeşitli telkinlerle seyirciden koltuklarına yayılmalarını, zihinlerini boşaltıp rahatlamalarını ister. On sayısına ulaşıldığında Avrupa’da olunacaktır ve bu sayının telaffuz edilişiyle beraber filmin baş karakteri görüntüye girer. Seyirci ile oyuncunun eş zamanlı olarak Avrupa’ya varışı vb. bağların film boyunca kurulmaya devam etmesi, bu iki unsur arasında sıkı bir özdeşleşme yaratır. Bu yolla, film boyunca dış ses olarak oyuncuya verilen, ‘bu gece uyuyamayacaksın ve kompartımanların hiç görmediğin noktalarını keşfedeceksin’ benzeri, öngörü ve komutlar doğrudan seyirciye de verilmiş olur. Hikayesini, böyle bir yöntemle anlatan bir filmin, seyircisini sürekli kontrol altında tutmaya çalıştığı, olayları kendi başlarına düşünmelerinden ve onlar hakkında çıkarımlar yapmaktan alıkoymaya niyetlendiği açıktır. Bu durumun olumsuzluklarını Avrupa’nın bağlamında değerlendirmek bizi başka bir platforma sürükler. Fakat, The Matrix’in dışından bir örnekle daha az koşullanmış bir bakış geliştirebilir ve onun hipnotikliği ile ilgili daha geniş bir açılım gerçekleştirebiliriz. The Matrix’in seyirciye sesleniş şekli ile Avrupa’nınki arasında büyük farklar yok. The Matrix, anlatım tekniği açısından onun geliştirilmiş bir versiyonu olarak görünüyor: “Bildiklerini unutman gerek Neo. Korku, şüphe ve inançsızlık...Aklını özgürleştir.” ”Beyaz tavşanı takip et.” Çünkü... “Ona kadar saydığımda, Avrupa’da olacaksın.” Filmde Matrix, yapay zekaya sahip makinelerin insanları kontrol etmek için kurdukları bir kölelik düzeni olarak resmediliyor. Oysa filmin görsel-işitsel yaklaşımının ve kendi içinde kesinlikle göz ardı edilmemesi gereken haklı başarısının temelinde bizzat, seyirci üzerinde kurduğu aşırı kontrolün yattığını söyleyebiliriz. Sonuçta,“hayatımı kontrol edemediğim fikrinden hoşlanmıyorum” diyen kahramanının bu tedirgin duruşunu sonuna kadar destekleyen bir film olarak The Matrix’in seyirci üzerinde kurduğu hakimiyet, kendi savıyla çelişir bir biçimde, ‘senin için en iyisini ben bilirim’ diyen bir ‘baba’yı çağrıştırıyor.

“Sana burda olma sebebimi açıklayayım. Burdayım çünkü bir şey biliyorum. Bildiğim şeyi de açıklayamıyorum. Ama hissediyorum. Hayatım boyunca hissettim. Bu dünyada yanlış olan bir şeyler vardı. Ne olduğunu bilmiyordum ama ordaydı. Beynimin içinde dolaşıp beni deli ediyordu.” Film, “her şey seçimle başlar” ve her şeyden şüphe etmemiz gerekir diyordu. Peki şüphe, filmin kendisinden uzak tutulabilir mi? The Matrix’in rengi nedir? Kırmızı... Mavi... Aslına bakılırsa, The Matrix’i kaçıncı kez olduğunu saymanın anlamsızlaşacağı kadar çok izleyen o geniş cemaatin içindeyim. Ancak ne farkeder ki? Çoğul sayılar her zaman haklı değildir. Fakat seçtiklerimiz, hangi gerçeği yaşayacağımızı belirler. Neye inanırsak, o oluruz. Ve belki bu yüzden, “ideolojik gerçekten başka bir gerçek yoktur.” Matrix her yerdedir.

(The Matrix Reloaded ve The Matrix Revolutions filmlerinin Türkiye gösterimi öncesinde, Beyazperde.com’da yayımlanmıştır.)

The Matrix Revolutions

2008-01-05T18:22:00.000-08:00

İnan Kurtulacaksın

Oğuzhan Ersümer

“Hiç kimse Matrix’in ne olduğunu söyleyemez.” Üçüncü ‘film parçası’nı da izledikten sonra, hala en derli toplusu olduğunu düşündüğüm ilk The Matrix’de dillendirilen bu ifadenin, daha sonra, kendi kendini gerçekleştiren bir tür kehanet sonucu sinir ağı, enformasyon ağı, ticaret ağı, örümcek ağı -her ne çeşitini seçerseniz seçin- gibi yayılan Matrix evreniyle de örtüştüğü söylenebilir. Bu evrenin bir noktasından bahsetmek, çoğu zaman, o evrenin herhangi bir noktasından bahsetmekten öteye gidemiyor. Filin tanımlanması hikayesinden farksız yani. Bu, her zaman illâ ki filin yüceliğinden kaynaklanmıyor, daha çok, doğası gereği bütüncül bir bakışa izin vermemesinden. Üstelik The Matrix, herhangi bir hakikate varmanın olanaksızlığı üzerine oluşturduğu savunma kurgusu aracılığıyla, ‘düşman’ cepheden gelen saldırıları geri püskürtmeyi başarırken, bir yandan da en hakiki özün kendi içinde olduğu illüzyonunu yaratıyor. Ve bu evren, ona inansanız da, inanmasanız da, ilginin her türü ile büyümeye ve genişlemeye devam ediyor.Bu rüzgar sürer.

The Matrix Revolutions’ın neresinden tutmalı? Matrix serisi, üçüncü filmle üçlenmiş, üçleme mi olmuştu? Yoksa, ikinci filmin kestiği yerden başlayan üçüncü film, üçlemenin ikinci filmi mi oluyordu? Son film, yani ‘toplanın, açıklıyorum matriksi’, ikinci film ‘yeniden dolduruş’tan pek de farklı olmayan bir şekilde, gelecekte yeniden açılmak üzere bir posta bırakmış. Star Wars’ın geçtiği yollardan geçeceğe benzer The Matrix, giderek yeni bir inanç birliği yaratırken, Star Wars’ın uzayda yayılarak gerçekleştirdiği deneyimlerini kullanıp, bu birlik anlayışını yeryüzünde; sanal alemde ve zihinlerin içinde yaşatmaya niyetli görünüyor. ‘What is the matrix?’ Matrix nedir? sorusunun bir gizem, bir sır, belki bir tarikat stratejisi gibi yayıldığı ilk günlerden bu yana, serinin mistik ve dinsel boyutu epeyce gündemde kaldı. Son filmin ulaştığı noktalara baktığımızda, bu boyutun, The Matrix’in efsane katındaki varoluşuna verdiği desteği arttırarak devam ettireceği açık.

Film gişelerinin Hollywood bankalarına açılan birçok “arka kapısı” var. Bu açıdan baktığımızda da, The Matrix’e bir son verileceğini düşünmek aşırı romantiklik oluyor. Onu dağıtım zincirlerinden kurtarıp özgürleştirmek, hikayelerini tadında bırakıp, kahramanlarına doğal bir ölüm yaşatmak bu açıdan zor. Bu noktada, yeniden ve yeniden diriltme yönteminin, dünya matriksinde oluşan hatalardan kaynaklandığı söylenebilir. Her başlangıcın bir sonu olmuyor.

The Matrix Revolutions genel olarak ‘üçleme’yi yerli yerine oturtmayı başarıyor. Sağından solundan nem kapmak için de gitmediyseniz, ‘gösteri’, paranızın karşılığını yeterince veriyor. En nihayetinde birçok anlamda dev bir prodüksiyon ve aşağı yukarı herkesi --bir son değil ama--seveceği bir replik veya ‘felsefe’ sahibi yapıyor. Bununla birlikte, ilk iki filmde büyük ölçüde doyduğumuz stilize dövüş sahneleri ve çatışmalar, iki farklı parende, tavanda yürüme benzeri birkaç ‘yeniliğe’ rağmen --her ne kadar bu sahnelerin takdir edilesi bir başarıyla gerçekleştirildiklerine inanıyor olsak da-- zaman zaman stilize bir sıkıcılığa dönüşebiliyorlar.

Niyetiniz ‘matrix felsefesi’ni perdede takip etmekse, bunu ciddiye alıyorsanız; ne neyin nedeni, ne neyin sonucu; yaşamayı seçtiğiniz için mi, içgüdünüz buna zorluyor diye mi hayattasınız? öğrenmek istiyorsanız; yani tüm bunları mutlaka filmden öğrenmek istiyorsanız, işiniz zor. Film, anlamanızı beklemiyor. Sözünü söylüyor geçiyor. Daha makinelerle savaş sahnesi var. Aynı durum, olayların geçtiği mekanların fazlasıyla sanal olmasından dolayı, ‘şimdi neredeyiz’ sorusu için de geçerli. Tıpkı rüyadan uyandığınızda gerçekten uyanıp uyanmadığınızı anlamak için belli bir zamana ihtiyacınız olması gibi, ‘hangi sanal katmandayım’ sorusunu cevaplamak; mekana ve onun işleyiş biçimlerine adapte olmak için bir zamana ihtiyaç oluyor. Ancak, sahneler sizi yine beklemiyor. Öyle hızlı ilerliyorlar ki, ruhunuz buna yetişemeyip geride kalıyor. İmajlar, simgeleri Ajan Smith ve Neo’yu ıslatan sağanak yağmur gibi kovalıyor. Bilgisayarların iç mekanizmalarıyla benzerlikler kurularak görselleştirilen imajların ardı ardına gelişleri, bunların da tonla referansla beraber dolaşması insanı çok katmanlı bir şekilde nefessiz bırakıyor. Bu sefer makinelerle gerçek dünya arasında duran bir mekan daha var. Ara bölge. O da sanal ve bu bölgenin hususiyetlerini bırakınız seyirci, Neo bile kavrayabilmiş değil. (Tabii orası için de…aslında orası şurası…Şu kitabı açarsanız, şu linki tıklarsanız, şu sinema adamını okursanız orasının neresi olduğunu, bunun daha başka ne hınzırlıklar içerdiğini anlayacaksınız, falan falan...) Yine karışık, yine yorucu, ama isteyeni oyalayacak kadar girift işte.

Kurtuluşun, kurtuluşa inanmakla sabitlendiği, tanrısallığın kendini nihayet mucizeleriyle gösterdiği The Matrix Revolutions, daha çok The Matrix Revelations (tanrısal gerçeğin gönüle dolması) olmuş. Makineler ve Zion’un ait olduğu ‘gerçek dünya’, ara bölge, Matrix, düşler, simülasyon programları derken ‘mucizeler katmanı’ hakikat çemberini daraltmış. Bu aşamada yeşil kodlarla ünlü estetik, önceliğini, kutsala gönderen bir sarıya devrediyor. Bu, Neo’nun yeni hakikat düzlemi. Hakikatin çölünü çevreleyen, onu kapsayan bir katman. Soğan zarı gibi dizilmiş gerçeklikler içinde gördüğümüz son zar. Daha bir hakiki. İlk filmden bu yana içten dışa doğru işlenen, ancak söze bir türlü nokta konulmadığı için verilmeyen renk, böylece daha net. İnan, kurtulacaksın.

İnteraktif sinema hesabı, üçlemenin son jeneriği akarken her seyirciye bir oy hakkı tanınıp, The Matrix’in devam filmlerinin çekilip çekilmemesini belirleyecek bir anket yapılabilseydi, büyük olasılık, çekilsin sonucu çıkardı. Bunun için seyirci tarafından binbir türlü gerekçe sıralanacağı şüphe götürmez. Ancak bunlardan bir tanesi mutlak surette içlerinde taşıdıkları ‘eksiklik duygusu’ olacaktır. The Matrix evreni kasten üretilmiş bir eksiklik duygusu barındırıyor. İnsanlığın özgürleşme umudunu, tamamlanma isteğiyle eş tutup bunları birbirinin yerine kullanıyor. İnan, özgürleşeceksin; seyret (tüket) tamamlanacaksın veya inan, tamamlanacaksın; seyret, özgürleşeceksin. The Matrix’in sonu yok.

Matrix serisinin Türkiye’de gerçekleştirdiği hayırlı işlerden biri, gerçek üzerinde yarattığı tartışma ve iyi kötü düşünce üretimi olmuştu. Çoğunlukla gürültülü idiler ama olsundu. Dinbilimcilerimiz içinde, ilk filmin dinsel bir felsefe yapmaya vesile oluşunu minnettarlıkla karşılayanlar dahi çıktı. Şimdi, The Matrix Revolutions da mürekkep lekesi testi misali, anlam üretme vesilesi olmaya devam ediyor. Sinemanın da ötesinde, hayata nasıl baktığınızı söylettiren bir test bu. Herkesin kendi rengini belirtebileceği bir fırsat. Böyle bir fırsat varken yapılabilecek en büyük hata, The Matrix’in içinde kutsal bir kitap gibi değişmez, yüce bir anlam gömülü olduğuna inanmak olur. Üstelik, her ticari-seri film interaktiftir zaten. Değişmez bir özü ve sözü yoktur. İzleyicinin bakışından bağımsız değildir. Kitlenin eğilimlerine göre biçim değiştirir. İzleyicinin yön verdiği hikayelerin ardındaki kapılar, olsa olsa, Simurg hikayesinde olduğu gibi, izleyicinin kendisine çıkar. Oysa, mutlak bir hakikat arayışı, pekâlâ da The Matrix’in dışından, doğrudan dünya matriksinin içinden yapılabilir. Orası, soğan zarının bir dış kabuğu. Daha hakiki. Tüm bu açıklamaların sonunda dönüp dolaşabileceğim yer şu olacak: Elbette, hiç kimse The Matrix’in ne olduğunu söyleyemez. Kendin bakmalısın. Ancak, ‘gerçek kendine baktırmaz’ diyorlar. Ben de bakamıyorum. Bakabilseydim peki, anlatmam mümkün olur muydu? Kendin bakmalısın.

(The Matrix Revolutions filminin Türkiye gösteriminin ardından, Beyazperde.com’da yayımlanmıştır.)

SOLARIS

2008-01-05T18:20:00.000-08:00

“Ancak görünmeze umutla bağlandıysa insan, sebatla bekler onun yolunu.” *

Oğuzhan Ersümer

Önce, Stanislaw Lem tarafından yazılmış bir romandı (Solaris, 1961). Sonra, Andrey Tarkovski’nin Solaris (Solyaris, 1971)’i ile bir uyarlama film halini aldı. Ufuk Faciası ( Event Horizon, 1997)’nda aynı malzemeden bir ‘esinlenme’ film ortaya çıkarıldı. Ve artık Steven Soderberg’in imzasıyla (Solaris, 2002), o şimdi bir yeniden yapım.

Lem, sözü geçen romanında yapmak istediğinin, insanın kendisinden son derece kudretli bir varlıkla karşılaşması halinde yaşanabilecekleri, insan doğasının iç meselelerinden kopmadan tasvir etmek olduğunu belirtir. Romanın ana karakteri Kris Kelvin de, böyle bir karşılaşmanın sonuçlarından biri olarak, büyük bir suçluluk ve acıyla anısını içinde taşıdığı, intihar ederek yaşamını yitirmiş eski eşiyle yeniden ‘bütünleşmek’ arzusu içine girer. Bu arzu her şeyin sonunda, onu, Tanrı veya tanrısal güçlere sahip varlıklara inanç duyma ile dünyevi beklentiler arasında seçim yapmaya zorlayacaktır.

Solaris romanında büyük yer kaplayan, üstün bir varlık tarafından kurtarılma; onun içinde fizik veya psikolojik anlamda eriyerek bütünlenme temasını işleyen çok sayıda film ile karşılaşılabilir. Bunlar arasında, 2001: Bir Uzay Yolu Macerası ( 2001: A Space Odyssey, 1968)’nı, Soderberg’in projesi henüz ortada değilken romanın yapım haklarını elinde bulunduruyor olmakla kalmayıp söz konusu projenin yapımcılığını da üstlenen James Cameron’ın Abyss ( 1989)’ini, orijinal adının anlamı ‘temas’ olan Mesaj ( Contact, 1997)’ı ve belki en çok dünya dışı varlıklarla temas üzerine çektiği filmlerle tanınan Spielberg’in, yine bir Kubrick projesi olan Yapay Zeka (A.I, 2001)’sını göstermek mümkün.

Stanislaw Lem

1921 Polonya doğumlu Lem’in bugüne kadar 40 dile çevrilen, çoğu bilimkurgu edebiyatı içindeki ürünleri; onun hekimlik, ruhbilim, felsefe, bilim felsefesi ve tarihi, astrofizik, sibernetik ve fütüroloji üzerine yaptığı çalışmalarının bir bireşimidir. 1951 yılında ilk kitabı Astronotlar’ı bastıran Lem’in, halihazırdaki yirminin üzerindeki kitabının Türkçe’ye çevrilmiş olanları içinde, Solaris’in yanı sıra; Gelecekbilim Kongresi, Yıldızlardan Dönüş, Ölümlü Makineler, Küvette Bulunan Günce ve İnsanın Bir Dakikası’nı sayabiliriz.

Yazarın deyimiyle bilmek, kitaplarının ana eksenidir. Lem, insanın tarih içinde vardığı tüm bilgi ve kavrama düzeyine rağmen, hayatı bütünsel bir şekilde algılama konusunda yaşamakta olduğu zorlukları ve bunun paralelinde, insanın kendi yarattığı uygarlığa ilişkin sorgularından çıkan trajik sonuçları tartışır. Bilimsel bir düşünce sistematiği üzerinde geliştirdiği konularını gerçeküstü, grotesk ve gotik öğelerle süslerken, bunları güçlü bir hicivle yoğurduğu mizah anlayışıyla bütünleştirir. Mizaha bakışı, yarattığı karakterlerden birinin şu sözleriyle özetlenebilir: “ İnsanın biraz daha mizah duygusu olsaydı her şey başka türlü olurdu.”

Aksiyon ve teknoloji merkezli bilimkurguları sığ bulan Lem, Doğu Avrupa’nın felsefi fantazilerine yakındır. Kültürü, kişinin içinde dolaştığı bir tür metinler koleksiyonu olarak anlar. Bundan hareketle, yapıtlarında, örneklerine Borges metinlerinde de rastlayabileceğimiz sahte, uydurma metinler (apocrypha) kullanır. Başka bir anlatım özelliği ise, Kafka’nın da uygulamış olduğu, işlenilen konu hakkında okuyucuya sunulan çok sayıda ayrıntı ve yoruma rağmen, sonuç bölümlerinde dahi anlatılanların gizeminin büyük ölçüde korunuyor olmasıdır.

Hâlâ yazmayı sürdüren Stanislaw Lem’in son çalışması çeşitli deneme yazılarından oluşan Okamgnienie (2000)’dir.

Solaris’in Etimolojisi

Solaris, romanda, biri kızıl diğeri mavi iki güneşin etrafında dönen bir gezegenin adıdır. Latince bir sözcük olan ‘solaris’; İngilizce’de ‘solar’, yani güneşe ait, güneşle ilgili anlamındadır. Sözcüğün kökü olan ‘Sol’ ise, güneşe karşılık gelir ve Roma mitleri içinde yer alan iki ayrı güneş tanrısının ortak adıdır. Bunlardan biri Sol Indiges, diğeri Sol Invictus’tur. Yunan mitolojisindeki bazı ölümlü kahramanlara da atfedildiği görülen Indiges sıfatı, haklarında çok şey bilinmeyen ve işlevleri sınırlı tanrılar için kullanılır. Bir Roma imparatorunun inisiyatifiyle, Sol Indiges kültü yerine gündeme getirilen Sol Invictus ise gücü, yenilmezliği ve fethedilmemişliği ifade eder.

Lem’in Solaris’i

Roman, Kris Kelvin’in sınırları bilinmeyen bazı güçlere sahip bir organizma (Okyanus) ile kaplı Solaris gezegenine gönderilmesi ile başlar. Kelvin uzay istasyonuna indiğinde garip bir şekilde onu karşılayan olmamıştır. Çok geçmeden arkadaşı Gibarian’ın intihar ettiğini öğrenir ve ortalıkta insana son derece benzeyen ama insan olmayan bazı varlıkların dolaştığına şahit olur. İstasyon ekibine göre, insanın zayıflıklarının bir vahyi; zihnindeki utanç verici ve trajik unsurların bir tür vücut buluşu olan bu varlıkları Okyanus göndermektedir. Bir süre sonra Kelvin’in on yıl önce ölmüş eşi (Rheya) de bu varlıkların arasına katılır. Bir bakıma fethetmeye geldikleri bu gezegende, kendi zihinlerinin ürünlerine karşı aciz kalan bilim adamları Okyanus’un etkilerini yok edebilmek için her yolu denerler. Kelvin’in tepkileri zamanla diğerlerinden farklılaşır. Kendisine aşkın tüm maraz duyguları içinden seslenen yapay eşini yavaş yavaş kabullenir. Fakat, onunla beraberliğini sürdürmeyi umut ettiği bir noktada Rheya, Kelvin tarafından gerçek bir eş gibi sevilemeyeceği düşüncesiyle bir yolunu bulup kendini yok ettirir. Okyanus’tan yeni bir Rheya beklemek, bu kendini tekrar eden kaybetmelerin sonunda, Kelvin için anlamını yitirmeye başlar...

Solaris, bir okuma biçimiyle, umut ve beklenti içinde mutlak olanın aranışını, fakat bulunamayışını anlatır. Mutlak olana, insan varoluşunun olanakları içinde ulaşmanın imkansız veya ona yakın olduğu sonucuna varılana dek ise roman; bilgi, iktidar, huzur, mutluluk, aşk ve nihayet tanrı gibi öğeleri bir testten geçirir. (Mutlak; yani hiçbir özel koşul ve kayıtta değişmeyen, içine başka bir şey karışmamış, saf, tek, bütün, salt olan.)

Okyanus, romanda bilinçdışı bir enginlik olarak resmedilir. Bir psikanaliz kavramı olarak bilinçdışı, onu tam anlamıyla kavramamızın yapısal bir zorunluluk gereği mümkün olmadığı; gerçek bir ‘temas’ kuramadığımız bir yer; insanın kendi hakkındaki cehaletinin bir kanıtıdır. Hakikate ulaşma çabaları içindeki okuyucunun karşısına sınırlı bir kavrama ve bilişim-iletişim sorunlarını diken Lem, bilmenin sınırlarından biri olarak Heisenberg Belirsizlik İlkesi’ne de göndermelerde bulunur. Bu kuram, atomaltı araştırmalarda, bir parçacığın özgül bir konumunun saptanması sırasında, gözleyenin uygulamak zorunda olduğu tekniklerin bir sonucu olarak, gözlenen nesnenin doğal durumunu bozmasından ve parçacığın kesin konumunun ne olduğu bilgisine ulaşmasını imkansız hale getirmesinden kaçılamayacağı üzerinedir. Lem bu ilkenin özünü, felsefedeki septisizm (şüphecilik) ve agnostizm (bilinemezcilik)’e kadar dayandırır. Böylelikle yazar, insan aklının tam bir gerçeğe varıp varamayacağı konusunu bu kez farklı bir boyuttan el alır. Bu amaç çerçevesinde kullandığı sahte metin tekniği de, okuyucunun kafasında sayısız yoruma yol açarak, kesin gerçeklerin varlığına dair algıları kararsızlaştırır.

Romanın olay örgüsü, gezegenin gizeminin dağıtılması uğraşı boyunca, alttan alta akademi camiasının geniş çaplı bir parodisine dönüşen bir bilimsel araştırma sürecini takip eder. Bu açıdan, istasyon ekibinden sibernetikçi Snow’un adı rastlantı değildir, çünkü bu yolla Charles P. Snow tarafından yazılan “İki Kültür ve Bilimsel Devrim” (1959) adlı kitaptaki düşüncelere bir gönderme yapılmaktadır. C. P. Snow kitabında, edebiyatçıların bilim, bilim adamlarının da edebiyat hakkında hiçbir şey bilmediğini öne sürer ve Batı kültürünün temeli olan bu iki kaynak arasında iletişimin olanaksız denecek kadar güç hale geldiğini söyler.

Kelvin’i istasyona gönderen geminin adı Prometheus’tur. Bu mitolojik figür, Kelvin’in hayat karşısındaki duruşunun anlaşılması açısından önemlidir. Mit’e göre Prometheus, tanrı Zeus’tan ateşi çalıp insanlara vererek onların uygarlığı oluşturmasına ön ayak olur. Ancak Zeus, ateşi alarak kendisine karşı gelen insanlığı cezalandırmak için onlara Pandora’yla beraber kötülüklerle dolu bir kutu gönderir ve...: “Pandora açınca kutunun kapağını,/dağıttı insanlara acıları, dertleri./ Bir tek umut kaldı dışarı çıkmadık/kapağı açılan dert kutusundan./Umut tam çıkacakken/Pandora kapamıştı kapağı...”

Romandaki şekliyle (çev. Mehmet Aközer, 1983) Kris Kelvin, Amerikan yapımındaki haliyle Cris(tian) Kelvin adı, Tanrının kimleri kurtuluşa erdireceği, kimleri sonsuz cezaya çarptıracağı konusundaki öğretileri geliştiren Protestan reformistlerden Jean Calvin’i anıştırır. Kelvin’in, Tanrının olası inayetiyle hesaplaşması, bir de bu açıdan değerlendirilmeli.

Kitabının sonuna ulaşıldığında kahramanına, ancak, insani özelliklere sahip eski Yunan tanrıları gibi mutlak anlamda yetkinlik taşımayan ve kimseyi tutsaklıklarından kurtarma amacı olmayan bir tanrıya inanabileceğini söyleten Lem, Tanrıya karşı tam bir teslimiyetten uzak durur. Bunların paralelinde, Kelvin, kafasındaki tanrıyı anlatırken şu ifadeyi kullanır: “Belki de şimdiden doğmuştur bir yerlerde, samanyolunun bir köşesinde, ve yakında da çocukça bir hevesle bir yıldızı söndürüp ötekini yakmaya başlayacaktır.”

Tanrısal Esin ve Kurtarılma Umudu: Kubrick (‘2001’) - Tarkovski (Solaris)

Andrey Tarkovski’nin, Solaris’i Stanley Kubrick’in 2001’ine bir karşılık vermek için çektiği söylenir ve bu iki filmin kimi zaman ‘space opera’nın rönesansı’ başlığı altında ele alındığı görülebilir. Bilindiği üzere space opera, Aydınlanmanın yayılmacı politikasına denk düşen uzayı fethetme hikayeleriyle birlikte, gezegenler arası yolculuklar, Yıldız Savaşları (Star Wars) serilerinde uç noktasına ulaşan teknolojik gösteriler, efektler ve savaş görüntüleriyle dolu bir tarzı niteler. Solaris ve 2001, bu tür içinde daha çok Voltaire’in uzay yolculuğuna yer veren Micromegas (1752), Jonathan Swift’in Gülliver’in Seyahatleri (1726) gibi space opera’nın ataları sayılan fantastik gezi edebiyatının felsefi kurgular taşıyanlarına yakındır.

Solaris ve 2001’in felsefi tartışması, insanın varoluş sorunları noktasında kesişir. Bu varoluş sorununun önemli bir kısmı dinsel ve/ya mistik bir çerçeveye sahiptir. Solaris romanında, ‘Solaris Bilimine Giriş’ adlı sahte metin, onlardaki bu çerçeveyi tanımlayabilir. Metne göre, Solaris üzerinde yapılan tüm çalışmalar bilim kılığında bir inancı yansıtır ve onda, tanrısal gerçeğin gönüle dolması (‘revelation’), yeryüzü acılarından kurtulma umudu, bir mesih bekleyişinden (‘redemption’) başka bir şey aranmamaktadır.

Filmlerinde kendi suç ve ihanetlerimizi hatırlatarak bizi Hıristiyan mistisizm’i çerçevesinde dinsel bir kurtarılma beklentisine davet eden Tarkovski, Mühürlenmiş Zaman adlı kitabında dinsel gerçeğin anlamının umutta yattığını; felsefenin ise gerçeği insan aklı, eylemi ve varlığının anlamının sınırlarını belirleyerek aradığını yazar. Bilmeye değil, sevmeye ve inanmaya ihtiyacımız olduğunu düşünen yönetmen bu yüzden, tanrı ile insan ilişkisini bir soruşturma gibi ele alması nedeniyle Ingmar Bergman’ı tanrıya değil, daha çok SÆren Kierkegaard’a yakın bulur.

Poetik mantığı, rasyonel mantıktan üstün tutan yönetmen, gerçeği herkesin kendi öznel deneyimleri sonucu bulabileceğini düşünür. Sineması Platoncu görünüş ve imgeler dünyasını yansıtan metafizik bir keşif gezisi olmakla birlikte, aynı zamanda kişisel anılarla bezenmiş birer gerçeklik manifestosudur. Tarkovski’nin sinemaya hangi açıdan yaklaştığını sergileyen bu kısa değerlendirmeden sonra, Solaris’i, J. S. Bach’ın dinsel müziğiyle beslenmiş ve bilimkurgu sinemasının gösterişli uzay araçlarından yoksun sunumuyla “dünya zaten bir uzay aracı” ifadesinin içerdiği yaklaşıma uyar biçimde ürettiği söylenebilir ve onun bu yoğun kişisel yaklaşımı nedeniyle, Lem’in Solaris’ine sadık kalması da mümkün değildir, olmamıştır.

Kubrick’in, 2001’in giriş sahnesinde kullandığı R. Strauss’un bestesi olan “Böyle Buyurdu Zerdüşt” adlı tema ile Nietzche’nin ‘Tanrı öldü’ ve ‘üstün-insan’ düşüncelerinin filmde görünür hale geldiği ve de yönetmenin bu düşüncelerle bir hesaplaşmaya girmiş olduğu konusunda çeşitli yorumlarla karşılaşılır. Kubrick’e göre de tanrı kavramı 2001’in kalbidir. Ancak tek tanrılı dinlerin tanrısı yerine, bilimsel bir tanrı tanımından yana olan yönetmen, evrenin ve zamanın sonsuz genişliği içerisinde bilmediğimiz bir tanrı-uygarlık bulunma olasılığının hiç de küçük olmadığını savunur.

2001, evrim üzerine sunduğu öykü ve insanı ‘bilimsel’ bir tanrı ile buluşturması nedeniyle klasik Hıristiyan öğretisine karşıdır. Bu açıdan Kubrick’in mistisizmi Tarkovski’ninkine oldukça uzak düşer. Kubrick, filmlerini rasyonel bir inşa ve tasarım olarak tanımlar. Onlara bir satranç oyunu gibi soğuk, mesafeli ve hesaplı yaklaşır. Filmlerinde izleyicisine gerçek anlamda ruhsal bir deneyimden öte entelektüel, ironik ve felsefi bir bilmece sunan Kubrick, 2001’in, bilinçaltına felsefi bir içerikle doğrudan giren görsel bir deneyim olduğunu ifade etmiştir. Deneyim kavramı, Tarkovski sinemasında da önem taşır, fakat bu tarz bir deneyime Kubrick’inkinin aksine, ancak sözünü ettiğimiz poetik mantık yoluyla ulaşılabilir.

Bu bilgilerin ışığında Tarkovski’nin Solaris’inin, 2001’e ne tür bir cevap niteliği taşıyabileceğine baktığımızda, 2001’de tanrı kavramının fiziksel gerçeklik, akıl, bilim ve olasılıklar çerçevesinde tanımlanırken, Solaris’de aynı kavramın dinsel bağlamdaki bir gerçeklik, inanç ve umut açısından ele alındığını tahmin etmek güç değildir. Tüm bu söylenenlerden bağımsız olarak, Solaris’in Tarkovski filmografisi içinde diğerlerinden daha az başarılı bulunduğunu da belirtelim.

İkinci Bir Şans İçin Solaris’te Son Tango...

”Burada bilimsel bir çalışma sürdürmeye çalışıyoruz. Konuyu duygusal bir aşk hikayesine çevirmek hiç doğru olmaz.” Solaris (1972)’de Kelvin’e söylenen bu cümle, Soderberg’in Solaris’inde farklı bir açıdan önem kazanmış durumda. Soderberg, filminin yapım aşamasında birçok kez, Solaris’in daha çok romans yönüyle ilgilendiğine vurgu yapmış ve kuracağı yapının 2001: Bir Uzay Yolu Macerası ile Paris’te Son Tango (Ultimo tango a Parigi, 1972)’un bir karışımı şeklinde olacağını beyan etmişti.

Paris’te Son Tango, orta yaşlı bir adamın, karısının intiharıyla yıkılışının ardından, genç bir kızla sık sık kapandıkları bir kiralık apartman dairesinde yaşadıkları, ana ekseni cinsellik olan bir ilişkiyi; psikolojik bir yolculuğu konu ediniyordu. Döneminde toplum ahlakını bir hayli sarsmış olan bu film; aşk, ölüm, din, seks, tutku, kendini keşfetme, mutluluk, bunalım, toplum ve hafıza üzerine sorular soruyordu. Soderberg’in romandan ve Tarkovski’nin Solaris’inden yararlanmış olsa da, tamamen farklı bir tretmanla çalıştığını ifade edişi, Bertolucci’nin filmine yapılan göndermelerin yanı sıra, taşıdığı erotik içerik nedeniyle filme 13 yaş sınırlandırması (PG13) getirilmesi, bize ne tür bir Solaris yorumuyla karşılaşılacağımız konusunda epey bir fikir veriyor.

Lem, resmi internet sitesinde (www.lem.pl) yayınlanan Solaris İstasyonu adlı ve 8 Aralık 2002 tarihli yazısında da, Soderberg’in yaklaşımını tümden reddetmiş. Filmi henüz seyretmediğini belirten yazar, film hakkında okuduğu eleştiri yazılarından çeşitli çıkarımlar yapıyor. Lem yazısında, Solaris (2002)’in kendi öngördüğünden daha iyimser bir son taşıdığını, kitabın yazarı olarak kendisinin kesinlikle uzaydaki insanların erotik problemleriyle ilgili bir metin kurgulamadığını, böyle bir amacı olsaydı kitabının ismini Solaris değil, Uzayda Aşk (Love in Outer Space) koymuş olacağını üstüne basa basa vurguluyor.

Steven Soderberg’in Solaris’inin afiş tasarımlarından birinde yer alan, “İkinci bir şans için ne kadar uzağa gidersiniz?” şeklindeki soruyla izleyici sinemaya davet edilmiş. Bu davete en güzel cevaplardan birini, yaşadığı serüvenin sonunda gelmiş olduğu noktayı özetleyen cümlelerinden biriyle, bizzat romanın içinden Kelvin’in verebileceğini düşünüyorum. Şöyle diyor: “Hiçbir şey ummuyordum. Ama yine de, yine de bir beklentiyle yaşıyordum.”

* İncil, Pavlus’un Romalılara Mektubu, Bap 8:25

Altyazı Sinema Dergisi, sayı: 15, Şubat 2003'te yayımlanmıştır.

NEUROMANCER

2008-01-05T18:18:00.000-08:00

Kaosta Bulunmuş Düzen

Oğuzhan Ersümer

Seksenlerin başında, birkaç parlak öyküsüyle henüz sadece bilimkurgu çevrelerinde tanınan William Gibson, dalgalanışını bugün de gözleyebildiğimiz bir bilimkurgu hareketi başlatacak ilk romanı, Neuromancer’ı yazmıştı (1984). Çerçevesi bu romanda çizilmiş olan bir edebi tarz ve onun yol açtığı harekete ise, “siberpunk” etiketi yapıştırıldı. Neuromancer yapay zeka, teknolojik beden dönüşümleri ve fütüristik araç gereçler gibi BK türünün birçok motifini yetkin biçimde kullanmıştı. Bununla birlikte romanın bilimkurgusal varlığı gotik, romantik ve fantastik hikayelerin yanısıra polisiye, gizem, kovboy ve mitik kahraman hikayeleriyle de yakın bir temas halindeydi. Bu temas, onun BK edebiyatının en önemli ödüllerini cebe indirişini engellememişti.

Roman, bilgisayar ağlarının her yeri kapladığı bir yakın gelecekte; dev kent Sprawl, Chiba, Amsterdam, Paris, İstanbul ve dünya yörüngesine bağlı bazı yerleşim bölgelerini içine alan küresel bir mekanda geçer. Ana kahramanı Case, siberuzayda en hızlı program kıran hackerlardan biri, yazarın deyimiyle bir konsol kovboyudur. Fakat hataların büyüğünü yapmış, patronundan çalmıştır. Bu nedenle, siberuzaya girişi, bedenine uygulanan bir takım yıkıcı biyolojik işlemlerle engellenerek cezalandırılmıştır. Siberuzayda yeniden bedensiz yolculuklar yapmak arzusuyla yanıp tutuşan Case’nin şansı, son derece tehlikeli ama hayır diyemeyeceği bir teklifle geri döner. O çok arzu ettiği yolculuğa çıkabilmesi için eski yeteneğine kavuşturulacaktır, ancak buna karşılık ondan, ölümlerden geçme pahasına, matrix’te zincirlenmiş bir yazılımı serbest bırakması istenecektir. Kahramanımız böylece, teknolojik sinir uçlarının karmaşık bağlarla ördüğü bir ağda, siberuzayda, karanlık entrikaların, plan içinde planların içine düşecek, aşırı veri yoğunluğunun yol açtığı yönsüzlükte yolunu bulmaya çalışacaktır.

Neuromancer evreninde gerçeklik, bir video klip görüntüsü gibi parçalara ayrılır. Rüya, uyuşturucu hayalleri, sanal gerçeklik, siberuzay, elektronik zihin kayıtları ve teknolojik yöntemlerle hafızadan çağırılan anılar bu gerçekliğin parçaları arasındadır. Belirsizlik ve paranoya, sözkonusu parçalanmışlığın doğal bir yan etkisi olur. Karşısındakinin gözlerini görmeye çalışan insana kendi görüntüsünü geri yansıtan aynagözlükler, bu evrendeki belirsizlik duygusunu arttıran aksesuarlardan biridir. Matrix orada dünyaya, aynagözlüklerin yaptığına benzer bir oyun oynamakta, ona kendi iç dünyasını yansıtmaktadır. Bu evrende doğa, tümden yeniden düzenlenmiş veya imha edilmiştir. Mesela Chiba şehrinde gökyüzü mavi değildir. Çünkü artık, bugüne dek sayılamayacak kadar çok alıntılanmış olan, kitabın o ilk cümlesindeki rengine bürünmüştür. Beden, bilimin en sevdiği yap boz oyuncaklardan biri haline gelmiştir. Biocerrahi elindeki bedenler her türlü protez, nakil, hormon ayarı ve kesip biçmeyle gerçeküstü bir tuvale dönüştürülebilmektedir. Neuromancer’da kent yaşamı, hızlandırılmış bir sosyal darwinizm deneyine benzetilir. Karakterlerin motivasyonu aşkın değerlerden çok güdüler, zorunluluklar ve kişisel çıkarlar tarafından belirlenmekte, deneye uyum göstermeyenler; dikkatsiz ve tembeller ölüm adı verilen şerefsizlik ünvanıyla ödüllendirilmektedir. Teknolojide hangi yerleşim bölgesinin yüksek seviyelerde dolaştığını ise, içlerindeki veri akışının yoğunluğu göstermektedir.

“Bilimkurgu, geleceği tasvir ederken bile yazıldığı günü anlatır” düşüncesinde olan Gibson, romandaki gelecek dünyasını bir tür naturalist bakışla, kahramanlarının dışsal ve içsel koşullarını sıkı sıkıya betimleyerek canlandırır. Stilistik ve şiirli anlatım, daha o ilk cümlede –iskelenin üstündeki gökyüzü, boş bir kanalı gösteren televizyon ekranı rengindeydi- kendini belli eder. Fakat yalnız bu cümleyle değil. Örneğin, “Freeside, bir genelev, bankacılık şebekesi, zevk kubbesi, serbest liman, sınır şehri ve kaplıcadır. Freeside, Las Vegas’tır, Babil’in cennet bahçesidir, yörüngesel bir Cenevre, uzun yıllardır süregelen bir ailenin, titizlikle arıtılmış endüstiriyel bir klan olan Tessier-Ashpool’un evidir.”

“Peki ya skor ne?” Böyle sorar Case romanın sonunda, macerasını tamamlamak üzere olmanın rahatlığıyla. Biz de şöyle soralım şimdi, ya Gibson’ın skoru ne? Bu konuda öncelikle şu ifade edilebilir: Yazar zorunlu bir reçete önermiyor. Öğretici olmayan bu tavrı, en açık şekilde teknolojiyi sunma biçiminde gözlenebiliyor. Öyle ki, teknolojiyi insan onda tıpkı oksijen gazı gibi soluyor. Yeteri kadarı yaşamsal, biraz fazlası sarhoş edici, aşırıysa öldürücü oluyor. Gerçekliği bütüncül bir yapı olarak gören Gibson’ın, bilincin tüm katlarını, yani altını üstünü tek bir havuzda birleştirmekteki ustalığını da onun genel skoruna ekleyebiliriz. Bunun yanında, metne “yazınsal büyük patlama” yakıştırması yapıldığı da hatırlatılabilir. Ancak, böylesinin gerçekten büyük bir patlama olduğu düşünülecek olursa, benzetmeyi bir çöp patlamasına indirgeyerek bu iddiayı biraz küçültmek mümkün. Evet, bir çöp patlaması. Çünkü bu metin, kültürel atıkların klişe çöplüğünden, patlamaya yol açacak kadar çok popüler motifi bünyesine katıyor ve yeni bir yazınsal tat böyle bir patlamanın alevinde kavruluyor. Hepsinden önemlisi, bir “büyük patlama” değilse de, kuşku götürmez bir yazınsal patlamanın sahibi olan bu siberpunk tanrısı, tıpkı Neuromancer’ın siberuzayında birleştirdiği yapay zekalar gibi, şu kaotik evrenimizde, bir roman aracılığıyla, bütünlük taşıyan ve gerçekten yeni olan bazı düşünce yapıları oluşturabiliyor. Hem sonuçta, “yazmak realitede bir mantık bulma uğraşı değildir de nedir? Kaosta düzeni aramak. Kendi realiteni kurmak. Kendi realitenle karşılaşmak.”* Gibson, asıl bunu başarıyor işte. Belki bir insanın ulaşabileceği en büyük skor... Anlam yaratıyor.

*David Cronenberg

KÖTÜLÜĞÜN ŞEFFAFLIĞI

2007-12-30T07:14:00.000-08:00

Suçu, bir karnaval yada bir sanat eseri olarak ele almak mümkün mü? Gündelik, sıradan işleyişinde mantığımız bu soruya genelde –hayır- yanıtını verecektir.

Ama bu soruya –evet- yanıtını verecek çarpışık akıl yürütmeler ve sıra dışı mantık düzenleri mutlaka vardır. Graham James Ballard’ın ki bunlardan biri, hatta ilk akla geleni olacaktır. 55 yıllık edebiyat (ve tabi ki BK) serüveninde Ballard hep sıradan, günlük akıl yürütme anlayışımız, mantığımız ve kodlarımız dışında zihinsel ve dilsel bir tuhaf diyalektik oluşturdu.

Kendine özgü vahşi mizahı, sıra dışı cinsel temaları ve şiddetiyle gerçek üstücülerin amaçladığı bilinç dışını ifşa etme çabasının takipçisi oldu. Daha 1962’de yayınlanan “Drowned World” (Batan Dünya) romanında kışkırtıcı, provatif bir söylemi benimseyerek klasik BK okuruyla arasında ki gerilimi başlatmıştı. Neredeyse tüm BK yazarlarının nükleer tehlike karşısında top yekün yıkımı engelleme yönünde eserler ürettiği bir süreçte, Ballard Drowned World ‘de yıkıma karşı savaşan değil, felaketle ittifak yapan bir karakter üzerinden romanını kurgulamıştı. Bu romanla klasik BK çevresinden, yaşam yada hümanistlik karşıtı gibi sert eleştiriler almıştı. Fakat 2. Dünya Savaşında toplama kampı, ardından tıp ve ordu dünyası gibi şiddete açık ortamlardaki yaşam deneyimleriyle yazım tarzını belirlemiş olan Ballard için, sıradan ahlaki iyi-kötü ayrımları çok fazla bir anlam ifade etmez. O hep modern gündelik hayatın gizlediği şiddet, cinsellik ve iktidar ilişkilerinin karanlık mikro dünyalarında gezinmeyi adet edinmiştir.

Ballard’la klasik BK çevresi arasındaki bu gerilim, günümüze kadar süre geldi. Sadece 1964’te Drowned Giant öyküsü ile Nebula BK ödülüne aday olsa da, klasik BK çevresinin hiçbir ödülüne Ballard layık bulunamadı. Zaten, “Crash” (Çarpışma) ile başlayıp, son 15 yılda yoğunlaşan geleneksel edebiyatla BK arasındaki duvarı yıkma ve geniş tabanlı bir BK söylemi yaratma çabası, klasik BK çevrelerini Ballard’ın “artık bir BK yazarı sayılamayacağı” sonucuna vardırdı. Ayrıntı yayınlarının 2001 yılı içinde ard arda bastığı “Cennete Koşu” ve “Kokain Geceleri” romanlarını BK referansı yerine “edebiyat” ibaresi ile yayınlaması, Ballard yazını konusundaki karmaşayı yansıtıyor. Ballard’ın provakatif ve ayartıcı bir mantık dizini ile kurguladığı “Kokain Geceleri”’nin temalarını ve BK mantığını, yine yazarın BK literatürüne kazandırdığı “iç uzay” ve “şimdiki gelecek” kavramları doğrultusunda ele alacağız.

-Suç ve Hazzın Ayartıcılığında-

Marki de Sade açığa vurduğundan beri, suç –iktidar- haz üçgeninin, burjuva toplumunun, tüm ahlaki söylemlerine rağmen içinde geliştiği gün ışığına çıkmıştı. Sistemin mantığı içindeki sosyologlar, psikologlar ise sürekli suçun kökeni mülksüz sınıflarda arayıp durmuşlardır. Pasolini , Bunuel, Lynch gibi sinemacılar ve birçok edebiyat eseri suçun gerçek kökeni ve onu oluşturan toplumsal ahlaki koşulları derinlemesine tahlil etmişlerdir. İngiliz yazar Antony Burges’in S. Kubrick tarafından da sinemaya uyarlanan BK klasiği “Otomatik Portakal” (Clockwork Orange) romanı suçun belli bir grup yada katmanda değil, tüm toplumdaki hakimiyetinin altını çizer (Suçlu- hükümet mekanizması , güçlü-güçsüz, zengin-fakir).

Ballard’ın “Kokain Geceleri”’nin kahramanı Prience ‘te ilk başta gelişen suç kültürüne ahlaki bir mesafeyle baksa da, sonradan suç-haz- iktidar formülünün “ayartıcı” çekiciliğine kendini kaptırır. Olaylar, sorunlu aile hayatında sürekli kardeşi Frank’e babalık yapıp, onun küçük suç ve hınzırlıklarının sorumluluğunu üstlenen Prience’in, kardeşi Frank’in otel işlettiği İspanya tatil şeridinde tutuklandığı haberini almasıyla başlar. Kardeşinin bir yanlışlık sonucu hapsedildiği ve onu bir an önce kurtaracağı düşüncesiyle yola çıkan kahramanımız, Estella Demar sahil şeridine geldiğinde işlenen suçun ağırlığı ile sarsılır. Ortada dehşetengiz bir zekanın kundakladığı bir villa ve beş ölü vardır. Ve Frank’in suçu üstlenmesi ile kaza yada intihar ihtimali gündem dışı kalmıştır.Bölgedeki herkes sakin bir insan olan Frank’in suçu itirafı, huzurlu bir kıyı şeridinde böyle bir suçun işlenmesi karşısında şaşkındır. Estella Demar, sakinlerini genç yaşta emekli olmuş Avrupalıların oluşturduğu bir tatil beldesidir. Tıpkı Ballard’ın “Yakın Geleceğin Mitosları” kitabındaki “Harika Vakit Geçiriyoruz” öyküsündeki gibi, Estella Demar’da kültür, sanat, spor, eğlence etkinlikleriyle içiçe bir yaşam hüküm sürmektedir.

Kahramanımızın, sakin görülen bu coğrafyada tanık olacağı saldırı, tecavüz, sabotaj, fahişelik, uyuşturucu trafiği gibi yeraltı faaliyetleriyle birlikte, cinayet üzerine şüpheleri artacaktır. Prience bir yanda cinayeti çözüp, kardeşini kurtarmaya çalışırken diğer yandan E. Demar’ın suçu bir gösteri sanatı haline getirmiş tuhaf insanlarının gizemli ve sapkın çekiciliğine kendini kaptırır. Diğer komşu ölü sahilleri kaplayan durgunluk aksine, Estella Demar’ı canlandıran şiddet, sex gibi aşırılıklar yakın geleceği kapsayan geniş bir alternatif toplum yaratmaktadır. Daha kitabın 20. sayfasında, Frank cezaevi görüşmesinde abisine “Burası Avrupa’nın geleceği, çok yakında her yer burası gibi olacak” der. Romanın akışında Estella Demar’ın geleceğin çehresini bugünden oluşturup, sürekli yayılan bir mikro laboratuar şeklinde ele alınır. Gelişmiş dünyanın hükümetlerinin, insanları neredeyse hiç çalışmayacak şekilde teknolojik bir yaşamın durgunluğuna, ölgünlüğüne bırakmasına karşı “Gelecekteki tüm boşta gezer toplumların bir prototipi” halini almıştır. Ballard dil, ideoloji gibi büyük söylemlerin ölümünün ilan edildiği post-modern çağa uygun olarak geleceği değil , geleceğin nüvelerin bugünden oluşturan bir suç imparatorluğunun gelişimini aktararak, farklı bir Bilim Kurgu mantığı oluşturmaya çalışır.

Sanat ve suçun iç içe ilerleyişinde , uygarlığı geliştiren insanları ölü uykusundan canlandırıp harekete geçiren sapkın bir çekicilik vardır. Herkes benzer günahları kendi zihninde işleyerek görünmez suçlar işler. Önemli olan, insanların içlerindeki karanlık yaratacalığı tetikleyip, öne çıkarmaktır. Estella Demar’da bu işi üstlenen tenisçi Boby Crawford’dur. Küçük yaşlarda babasının kayış dayaklarından haz alıp, onu suçlamayan Crawford genç yaşta militarizmin işkence ve rüşvet dolu kokuşmuş dünyasında, mazoşizmin ardından sadizmin hastalıklı zevkini alır. Estella Demar’daki suç sendikalarıyla ilişkiye geçtiğinde o zaten haz-suç-iktidar üçgenini kanıksamış ve diğer insanları sanat, spor ve suçla uyandırmaya hazır haline gelmiştir.

Ballard, romanda sık sık gönderme yaptığı Kafka ‘nın Dava’sının sanığını “harikalar ülkesine” göndererek, suçluluk duygusunu bertaraf eder. Bir gizemli polisiye atmosferiyle “near future-yakın gelecek” BK ‘sunu birleştirerek, çarpıcı bir anlatım yaratan romanın sırrı ve heyecanı 309 sayfa boyunca devam eder.

Ballard’ın romanı 11 Eylül sonrası suçu, şiddeti ve saldırganlığı; ezilmişlere, mülksüzlere, cahil bırakılmışlara yükleyip, “sonsuz adalet” çığırtkanlığı yapan kesimlere bir cevap teşkil eder. Suçu mülksüzlere yıkıp, “medeniyetler çatışması” gibi ucube görüşlerin teorisini yapan egemenlere, suçun gelişkin burjuva toplumdaki köklerini hatırlatır. Tıpkı Stephen King’in, 11 Eylül sonrası okullarında katliam yapan wasp kökenli öğrencilerin, ikiz kuleleri yok etme planları yaptıklarını hatırlatması gibi. Marx’ın söylediği gibi burjuva dünyanın karabasanları, onun gün ışığı altındaki hayat tarzından kaynaklanmaktadır.

RAFET ARSLAN

TÖREN

2007-12-30T07:10:00.000-08:00

Çocuk durup dinledi. Ses yok. Arkasına döndü. Nereye kayboldu bu? “Hey!” Ateşi hızla yükseldi. Son zamanlarda her şey çok hızlı oluyor. Kollarını çaprazlayıp uzattı, dikenlerin arasında kendine geçebileceği kadar yer açarak biraz önce geldiği yoldan geri yürüdü. Şimdi yüzü yanıyordu. Kahretsin! Göğsü de boğazı gibi tıkandı. Nerde bu?!

Bitkilerin arasından açtığı yarıktan yüzünü ve başını korumaya çalışarak sıyrıldı, ayakta durabileceği dar bir açıklıkta durdu. Yok! “Hey!”

“Burdayım.”

Sesin geldiği yöne döndü. Sessiz ol. Kolunu döndürüp elini dışa büktü. Belindeki transformatörü çalıştırıp kolunu gerdi, düz tutarak kolluğun bağlantı yerindeki sonarı açtı. Şimdi boynundaki damarların attığını duyuyordu. Geberesice. Öfke matabolizmasını hızlandırıyordu. İşte bu harika. Doğal yükseltici. Ama çok geçmeden bitkin düşeceğinin farkındaydı. Sonarı her kullanışı ona en az bir saat kaybettirirdi. Kahretsin.

Avcunun hemen altındaki küçük göstergeye baktı. Burada daha önce sonarı hiç kullanmamıştı. Kaşif değildi. Gerekmedikçe kullanmazdı. Bu ne? Seri hareketlerle bitkileri yararak yürüdü. Öfkesi gitgide artıyordu ve bu iyiydi. Şimdilik.

Metal döküntü bir duvara çarpıp çınlayınca durdu. Yoklayarak duvarın yıkıldığı yeri buldu, burası dik bir merdiven gibiydi. Sonarı bir kez daha çalıştırmayı göze alamazdı. İşin bitti senin oğlum. Ne kadar kızgın olursa olsun... Kalan enerjisiyle yıkıntıya tırmanmaya başladı. Sırtında otuz kilo yükle kollarını yukarı kaldırıp kendini çekmen gerekiyorsa hafif metal bile yeterince ağırdır. Özellikle enerjini transformatöre emdirdikten sonra ve çıktığın yerde neyle karşılaşacağından emin olmadığında. İşte şimdi bitti.

Duvarın üzerinde dar bir platform sağlam kalmıştı. Sağlam? Binanın kalanı görünüşe bakılırsa kendine çarpan bir aracın üstüne yıkılmıştı, ne zaman olduğunu söylemek zordu. Platformun üzerinde oturan birinin bitkilerin üzerinden ancak burnundan yukarısı görülürdü. Normalde o birini görmek kolay olmazdı. Moron. Ama şimdi hafifçe sallanan koyu kahverengi dikenpüskülleri arasından yükselen sapsarı baş siyah saten üzerinde serilmiş yatan bembeyaz bir kıç kadar –dikkat- çekiciydi.

Çocuk dizlerinin üzerinde durup burnundan soluyarak kolluklarını gevşetti. Dikenler arasında yol açmak için kullandığı enli kör süngüleri yuvalarına itti. Kollukları kalçasının iki tarafına yerleştirip elinin tersiyle alnını ovuşturdu. Kan. Tırmanırken koruyamadığı başı çizik içinde kalmıştı. Çabuk kurur. Elini pantolonuna sildi. Eh, çıplak deriden de sarı saçtan da daha az parlar. Tek kelime etmeden atılıp sarışın, çelimsiz çocuğu boynundan yakaladı. “Şimdi kımıldarsan, ya da gıkını çıkarırsan saçını değil gırtlağını keserim. Anladın mı götkafa?” Belinin arkasından çektiği keskin yassı çelik çubukla kabarık sarı saçları temizledi. Çabuk. Uzun zamandır böyle olduğunu hatırlamıyordu. Bu sinirle sonarı on saniye çalıştırabilirdi. On saniye! İşi bitince kurbanının boynundaki kolunu gevşetti.

“Arkamdan ayrılmayacaksın demiştim,” kulağa asılıp sertçe büktü, “ama küçük sıçanın kulaklarından beynine giden barsaklar tıkanmış,” çubuğun ucunu kulağa yaklaştırdı, “bir daha bir şey söylemeden önce yolu açacağım.”

“Reks.”

“Ne?”

“Adım Reks, götkafa ya da küçük sıçan değil. Neden hiç adımı söylemiyorsun? Her seferinde bir ad bulma zahmetinden kurtulursun.”

Çocuk omuz silkti. “Adlardan hoşlanmam. Üstelik seninki berbat. Kim koydu?”

“Abla.”

“Hangisi?”

Reks dudak büktü. “Hiç peşinden ayrılmıyormuşum ve...” Çocuğun kendisine bakmasını bekledi. “Çok kötü göründüğünün farkında mısın? Abla seni bu halde görse bağırırdı.”

“Ve?”

“Ha... Ve ulurmuşum. Geceleri. Küçükken yani. Öyle dedi.”

Çocuğun yüzündeki küçümseme dolu gülüş dondu. Ateş.

“Paket nerde?”

“Çok ağırdı... Ben de...”

Çocuk iki parmağıyla Reks’in omzunu yakalayıp diğer eliyle bir tokat indirdi. On sekiz saniye. “Nerde?!” Maksimum.

“A-aşağıda...”

Çocuk duvarın üzerinden atladı. Reks tutuna tutuna aşağı inip yanına geldiğinde çocuk paketin başına çökmüştü. “Sana sırtından çıkarmayacaksın dedim! Kaburgaların birbirine geçse bile...” Yavaşça başını kaldırıp dişlerinin arasından güçlükle “Senin yüzünden...” dedi, “sonarı çalıştırdım...” Kesildi. “İki defa...” On dakika konuşmadan, kıpırdamadan durdular. Reks “Yerini biliyordum...” diye başladı. Çocuk doğrulup uzandı, tokat Reksin yüzünü yalayıp geçti. İki saat... “Aptal.” Kaybettik...

Paketlerin kayışlarını sıkılaştırdılar. Çocuk kollukları takıp kapadı. Kollarını sallayıp süngüleri ortaya çıkardı. Alçalmaya başlayan güneşe ve bileğindeki göstergeye bakıp gidecekleri yönü gösterdi.

“Bir adım,” dedi, “bir tek adım geride kalırsan seni doğrarım. ”

“Bir daha olmaz.”

“Bir daha diye bir şey yok.” Yol açıp yürümeye başladı.

“Ne demek istedin?”

“Ne dedimse onu. Artık yoksun.”

“Ama neden? Ben...”

“Sen artık benimle değilsin. Oraya varır varmaz barakana dönüyorsun.”

“Ama...”

“Kapa çeneni.”

Bir süre yürüdüler. Reks zayıf bir sesle “Bıraktığım yeri biliyordum,” dedi, “Paketi...”

“Burada hiç bir şeyi bilmiyorsun. Zayıfsın. Bütün barakalılar zayıf.”

Arkasına dönüp durdu, Reks’in yüzüne baktı. “Başaramadın.” Reks ağlamaya başladı. “Yapabilirim. Bu daha ilk sefer. Hem daha bitmedi,” Çocuk çaprazladığı süngülerle Reks’in boğazını kıstırdı. “Gece ilerleyemeyiz. Çok zaman kaybettik, daha da kaybedeceğiz. Koşamıyorsun. Paket bile taşıyamıyorsun. Vaktinde varamayacağız. Bunu o küt kafan alıyor mu? Sen bittin. Anladın mı? ” Süngüleri çekip kendi kafasına vurdu. Ben de bittim.

Reks sustu. Ağlayınca beyaz suratı pis bir tabağa benzemişti. Açık ağzından, “Yetişebiliriz,” sözleri döküldü. “Şeye binebiliriz.”

“Neye?”

“Ne olduğunu bilmiyorum.” Eliyle yukarıyı gösterdi. “Yukardan bakınca gördüm. O parlak yol, yürüyen yollar. Onlar çok hızlı.”

“Çöp bandı mı? Olmaz. O insan taşımaz.”

“Üzerinde bir sürü insan vardı ama.” Aslında bütün vadi boyunca bant üzerinde ilerleyen ancak yirmi kişi vardı ama o zaten hayatında bundan fazla insanı birarada görmemişti. Çocuk hasta bir sesle güldü “Onların kaybedecek hiç bir şeyleri yok, anladın mı? Bizimse altmış kilo granımız var. Sence neden sürüne sürüne bu yoldan gidiyoruz, seni gidi kurnaz piç! Dur hatırlatayım: Saklanıyoruz. Peki neden saklanıyoruz? Çünkü görüldüğümüz anda gebeririz, bu gran da...” süngünün ucuyla havada bir helezon çizerek gökyüzüne doğru ıslık çaldı, “...uçar. Barakadakiler de teker teker gider. Son. Şimdi planını tekrar gözden geçirelim...”

“Tamam... Özür dilerim.”

“Yoo, her şeyi düşünelim. Ben nasıl da düşünemedim? Aptalım ben.” Kafasına vurdu. “Tabii ya... Banda atladığımız gibi ver elini düzlük. Oradan da bir kızağa atlar barakanın çatısına konarız. Sonra da halkına neşe ve gran dağıtırız. Herkes mutlu olur.” Geri zekalı.

“Tamam dedim ya...”

Çocuk başını kaldırmış başının üstünde yükselen dikenlerin arasında kaynayan loş maviliği seyrediyordu. Reks’in ağlamasının bitmesini bekliyordu. Sonra yola koyulacaklardı ama bir anlamı yoktu artık. Oraya vardıklarında Abla gitmiş olacaktı. Durgun bir sesle “Abla,” dedi, “Ne oldu ona?”

“Hangisi?”

“Adını koyan Abla.”

“Bilmem. Hatırlamıyorum. Bunları hatırlamayız.”

“Sen ne yapacaksın?”

“Ben...” umutla sustu, cevap gelmeyince sönük bir sesle devam etti, “Bakıcı olacağım.”

Çocuk dönüp ona bakmadı. Taş gibiydi. O gittikten sonra buna devam etmek için nedeni kalmayacaktı. Bir baraka dolusu sıska çocuğun ne bakıcılığını ne yetiştiriciliğini yapacak değildi. O yokken... Bunu neden yapsındı ki? Reks için mi? Bilemiyordu. Kendisi olmadan üç gün bile yaşayamazdı. Kurmaya çalıştığı ilk bağlantıda inek gibi boğazlanacaktı. Peki o? O şimdi ne yapıyordu? Yarın sabah gitmiş olacaktı. Gidecek miydi gelip alacaklar mıydı? Nereye giderdi, kimle anlaşırdı, hiç bir fikri yoktu. Genç kızlar kaç gran ediyordu, peki o çocuk fiyatından mı giderdi kadın mı acaba? Fuhuş mu daha pahalıydı et mi? Kalorisi çok daha düşük olduğu halde hala insan etini grana tercih eden birileri vardı. Ya da şehirde şansını mı denerdi? Hiç şansı yoktu ki... Barakadan ayrılma vakti geldiğinde ne yapacağını niye sormamıştı ki ona? Hiç bir şey sormamıştı ki bunu sorsun. Kahretsin. Her şey için çok geçti. Çok geç. Reks’ten nefret etti, o iki saati kaybetmelerinin bütün suçu ondaydı. Geberse umurunda değildi. Peki neden kendisi bu kadar geç kalmıştı? Neden son güne kadar beklemişti? Neden daha önce karar verememişti? Neden!!! Kendi de geberseydi keşke.

“Dön.”

“Ne?”

“Dön dedim. Şu banda bir daha bakalım.”

Sırtlarında gran paketleriyle duvarın üstüne oturdular.

“Çöp bandı ne demek?” Bu barakalılar hiç bir şeyden anlamazdı.

“Fraktal bant. Eskiden üslere çöp taşımak için yapılmış.”

“Üs nedir?”

“Çöp gönderme merkezi. Eskiden çöpler uzaya gönderiliyordu.” Çok eskiden. “Ama artık üsler çalışmıyor.”

“Neden?”

“Uzun hikaye. Bant artık kullanılmıyor.”

“Neden çalışıyor o zaman?”

“Kendiliğinden çalışıyor. Bant güneş ışığını emip depoluyor. Fraktal parçalar radyasyon yüzünden sürekli titreşiyor, titreşim de bantı hareket ettiriyor. Tekyönlü yüzeysel hareket. Bant asla durmaz.”

“O insanlar nereye gidiyorlar?”

“Hiçbir yere.”

“Peki neden banda binmişler?”

Çocuk gözlerini kısıp bandın üzerindeki karaltılara baktı.

“Onların korkacak bir şeyleri yok. Kimse onlara dokunmaz. Hiç kimsenin hiçbir işine yaramazlar. Onlar yolcu.”

“Yolcu nedir?”

“Kimyasal ayrıştırıcı almışlar. Gran bulamayanlar bazen bunu yapar, az da olsa kolay yaşayıp kolay ölmek için. Hücreleri yavaş yavaş parçalanıyor, kendi hücrelerinin parçalanma enerjisiyle bir ay kadar besinsiz yaşayabiliyorlar, bu arada gran bulabilirlerse belki biraz daha uzun. Bu arada korkmalarına gerek yok. Dedim ya, kimse onlara dokunmaz, piyasada beş para etmezler.”

“Banta gidelim, bizi de yolcu zannederler.”

Çocuk güldü.

“İmkansız, parçalanma kıkırdak dokularda başlıyor. Öncelikle burun ve kulaklarda. Bir yolcuyu hemen tanırsın. Yüzlerini saklamazlar.” Duraksadı. “Neden bantta olduklarını anladın mı? Ayrıştırıcıyı alınca çoğu ilk iş kendini banda atar, henüz yürüyebilirken. Eh, son zamanlarını geçirmek için hiç fena bir yol değil. Belki de en iyisini yapıyorlardır.”

İkisi de bir süre sustu. Belki de aynı şeyi düşünüyorlardı.

“Peki şu nedir?”

“Ne?”

“Şu gelen şey...”

Çocuk dürbünü gözlerine yerleştirdi, transformatörü çalıştırdı. Bir saniye. Objektifler vücut enerjisinin küçük bir kısmıyla odaklandılar. Olamaz!

“Söylesene... Sen nereden buluyorsun?”

Çocuk ilgisiz bir sesle homurdandı.

“Granı diyorum. Nereden buluyorsun? Bu altmış kiloyu nasıl buldun?”

“Şşşt.” Nasıl olamaz! Olmuş işte!

Dürbünü sırtına atıp durdu. Gerçekmiş demek! Aceleyle kayışları çözmeye başladı. Hepsi gerçekmiş! Elini boynundan sokup sokup göğsüne bantlı enjeksiyon uçlarından birini söktü. Kol damarına bir miligran verdi. “Napıyorsun? Hani paket asla sırttan çıkmazdı? Hey, noldu?” Çocuk sırtındaki paket düşünce Reks’e döndü. “Burada bekle.”

“Ne? Beni bırakmayacaksın değil mi?”

Çocuk eğilip iki elle boğazına yapıştı.

“Burada bekle dedim. Biri gelirse, kaç. Bu kadar granı bulan hiç kimse yirmi kilo etin peşinden koşmaz. Anladın mı? Sonra başının çaresine bakarsın.”

“Beni bırakma!” diye hırıldadı Reks, gözleri büyümüştü.

“Geri geleceğim,” diye bağırdı çocuk duvardan atlarken, “Geldiğimde burada olursan seni alırım. Tamam mı?”

“Gelecek misin?”

“Geleceğim. Ama...”

“Ne?!!”

Çocuğun sesi uzaktan geldi, kim duyarsa duysun, “Ama benden önce başkaları gelebilir. Granı boşver, kalabalığa karış.”

“Kalabalık mı?” Sesi çığlıktı.

“Kalabalık!”

Çocuğun sesi kayboldu.

Güm! Güm! Güm! Çabuk... Kapı aralandı, yedi yaşlarında uzun, kızıl saçlı bir çocuk göründü. Kendisini kapının aralığına sıkıştırıp kırıtarak çocuğa gülümsedi.

“Ablayı çağır.”

“Hangisini?”

“Git çağır dedim.”

Kıkırdayarak içeri kaçtı. Ne kadar da umursamazdı. Umursamaz değil, sadece unutkan.

Çocuk sabırsızlıkla bekledi. Birazdan kapı tekrar aralandı, kızın yüzünü görünce rahatladı. Hala oradaydı. Derin bir soluk aldı. Gücünün son sınırında koşmuştu. Şimdi kendisini yıkılacak gibi hissediyordu. Dayan.

“Gelsene buraya.”

“Neden?”

“Konuşalım.”

Kızın yüzü şimdi ifadesizdi. Son gördüğünden beri eskimiş gibiydi. Uykusuz geceler geçirmiş olmalıydı. Barakada son gece...

“Ne hakkında?”

Bu kadar doğaldı demek her şey onun için.

“Ben, diyecektim ki, benimle gelmek ister misin?”

Kızın yüzünde en küçük bir değişiklik aradı, dudak ucunda bir kımıltı, gözlerinin kenarlarında tek bir çizgi. Ama yoktu. Bitmiş. O da bitmiş.

“Hayır.”

“Neden?”

“Bize borcun yok. Git.”

“Anlamıyorsun.”

Kız birden avazı çıktığı kadar bağırmaya başladı. “Sen anlamıyorsun. Ben, yapabilirim tamam mı? Gran bulabilirim. Bu ne ilk ne de son. Biz sizin gibi değiliz. Kardeşlerimizi bırakıp gidemeyiz. Sırası gelen herkesi buradan alıp götüremezsin değil mi? Defol git. Benim diğerlerinden bir farkım yok.”

Çocuk önüne bakıp durdu. O şey yükseliyordu, ateş değildi, başka bir şey. Ne olduğundan emin olmadığı şey. “Var,” dedi. “Benim için var.”

“Ya... Ne zamandan beri?”

Sesinde alay yoktu, merak vardı. İnsanın ancak kendi dışında şeylere duyduğu, ilgisiz, duygusuz bir merak... Çok kötü. Ona nasıl anlatacaktı, bütün söylediklerinden sonra; “Sana bakamam. Kimseye bakamam. Seni götüremem. Gittiğim yerde sana yer yok. Yanımda kimseye yer yok.” Defalarca söylemişti. Bir kez olsun üzgünüm dememişti. Çok üzgünüm. Bir kez olsun güzel bir şey söylememişti. Hayatımdaki en güzel şeysin. En çok da “Hayal kurmak yok,” demişti. Aslında tek güzel şeysin. Şimdi ona bir hayalden nasıl bahsedebilirdi.

“Bak,” dedi, “Her şey değişti.”

“Ne değişti?”

“Her şey. Her şey!”

“Benim için hiç bir şey değişmedi.”

“Senin için de değişti. İnan bana.”

Kız duraksadı.

“Nasıl?”

“Benimle gel,” diye yalvardı çocuk, “Sana göstereceğim.”

“Artık olmaz,” diye fısıldadı kız. “Anlaşma yaptım.”

“Ne anlaşması? Yani... hangisi için?”

“İkisi de.” Güldü, “Artık anlaşmalar hep böyle. Kıtlık yüzünden.”

Çocuğun içi ezildi. İkisi de demek. “Kaç kilo gran verecekler?

“On. Verdiler.”

Çocuk sustu. Yetişememişti demek.

“İptal et.”

“Edemem. Çocuklara beşer gran verdim bile. Bu onları dört ay idare eder.”

“Sonra?”

“Sonra... Bilmiyorum. Bu arada bir bakıcı bulurlar.”

“Hayır, bulamazlar. Ben sonra ne olacağını söyleyeyim. Sonra diğer abla, sonra da diğeri. Her seferinde miktar düşecek. Artık bakıcılar yok, o eskidendi. Artık insanlar barakaya bıraktıkları çocuklarını hemen unutuyorlar. Kimse barakalara dönmüyor, atık olduğunuzu düşünüyorlar. Senin geberip gitmen kimsenin işine yaramayacak.”

Kız ters ters bakıp omuzlarını silkti. Bunları bilmediğini mi sanıyordu.

“Tamam, anlaşmayı iptal et, onlara yüzde dörtyüz faizle geri ödeyeceğini söyle. Ben sana bulurum.” O altmış kiloyu neden daha önce getirmemişti sanki? O zaman bu olmayacaktı. Niye daha önce bulmadın o zaman dese ne diyebilirdi? Hiç.

“Anlaşmalar iptal edilmez.”

“Kaç o zaman. Seni bulamazlar. Ben seni saklarım.”

“Yine de gelip etlerini alırlar. Ben olmazsam diğeri.”

“Alsınlar. Nasıl olsa dört ay sonra alacaklar onu da.”

“Daha on beş yaşında.” Tıkanıp sustu. “Bir bakıcı bulurlar...” dedi, “Benden sonra...”

“Abla...” Ona çocukların seslendiği gibi seslendiğini ilk kez farketti. Neden önceden ona seslenirken söyleyebileceği bir ad bulmamıştı? Neden böyle olacağını hiç düşünmemişti? Düşünmek istememişti. İşte şimdi düşünecek vakit kalmamıştı. İçi sızladı.

“Git burdan.”

Kapı kapandı.

Güm! Güm! Güm!

“Ne istiyorsun?”

“Ablayı çağır.”

“Abla dedi ki...”

“Git çağır!”

Kızın ince yüzü kapıda belirdi. Gözleri bu bir saatte iki kat büyümüş gibiydi.

“Ne istiyorsun?”

“Benimle geleceksin.”

“Dedim ya...”

“Biliyorum. Ben düşündüm. Her şeyi düşündüm, tamam mı? Hepiniz benimle geleceksiniz. Bu baraka kapanıyor.”

Kız dondu. “Sen çıldırdın mı?”

“Hayır. Her şeyi düşündüm. Her şeyi...”

Çocuk arkasına döndü, sürüyü bellerinden birbirine bağlayan esnek şeridin kendi beline doladığı ucuna asılıp çekti. “Hızlı!”

“Bundan hızlı yürüyemiyorlar. Hiç yürümediler...”

Kız nefes nefeseydi. Bir saat önce çocuklara üçer gran daha vermişlerdi, ve şimdi taşikardi hepsinin nefesini kesiyordu. Granı sindirim yoluyla almak hem gran kaybıydı hem de zamanlamada çok sorun çıkarırdı, ama çocuğun mili enjeksiyon kapsülleri hepsine yetmezdi hem de riskliydi. Yakasını çekip göğsüne baktı. Topu topu altı tane kalmıştı. Gerçi bu gün bir miligran daha alamazdı, transformatörün üstündeki göstergeye baktı, kanı defekte olursa hiçbirinin şansı kalmazdı. Dört saniye... Yarına kadar sonarı ya da zipi kullanmasını gerektirecek bir durumla karşılaşırlarsa işleri biterdi. Maksimum beş.

Durdu. “Biraz dinlenelim.” Adamların granlarını barakada bırakmışlardı. Hemen hemen hepsini. Belki peşlerinden gelmezlerdi. Başka zaman olsa böyle bir umut olmazdı ama belki bu gün...

“Nereye gidiyoruz?”

“Üsse.”

Kız bir açıklama beklemeden yanında oturdu. İstemiyor, çünkü istediği hiçbir şey olmadı. Ne düşündüğü belli olmuyordu. Düşünmüyor. Sadece yürüyorlardı, üs denen yere gidiyorlardı, orada... bunu orada görecekti. Çünkü ben her şeyi düşündüm.

“Eskiden,” dedi, “Atıklar uzaya gönderiliyordu, organik çöpler. Ölüler. Setler inşa edildikten sonra dönencelerin arasında kalan her yere çöp bandı döşendi. Bantlar üslere gidiyor. Orada biriken çöpler de uzaya göneriliyordu. Sonra bir grup çıktı. Sonradan konan adıyla ‘İnsanlık Düşmanları’. Gizli bir örgüt. Çöplerin uzaya gönderilmesine karşıydılar, buna konformizm diyorlardı. Uzaya gönderilen her molekülün dünyadaki doğal çevrimi zedelediğini öne sürdüler. İnsanlar yaptıklarıyla yaşamayı öğrenmeliydi. Uzay üslerini sabote etmeye başladılar. Çok fazla yandaşları vardı. Çöp projesi durdu. O zaman bilimsel projeleri yöneten bir azınlık olduğu ortaya çıktı. Ve bu azınlık çok güçlüydü. İnsanlık düşmanlarının kökü kuruyana kadar tüm projelerin durdurulduğu ilan edildi. Bu büyük bir şaşkınlık yarattı, her türlü yargı ve yönetim mekanizmasının öldüğü sanılıyordu ama öyle değildi işte. İşleri yöneten birileri vardı. Yeni Dünya Projesi ilk kez o zaman açıklandı. Uzaya gönderilen çöpler hammadde olarak kullanılıyordu, yukarıda diamondoid bir şehir kuruluyordu. Dünyaya indirildiğinde insanca bir yaşam başlayabilecekti. İnsanlık Düşmanları adı oradan geliyor. Başlarındaki kişi ele geçene kadar proje kapatıldı. Ama o insanlık düşmanı yüz yirmi yıldır bulunamadı. Yeni Dünya Şehri’nin inşası bu zaman boyunca durdu. Uzaya hiç çöp gönderilmedi.”

Kız başını salladı. Ama gözleri boştu.

“Bu gün,” dedi çocuk, “Proje uyanacak.”

Söylediklerinin kız üzerindeki etkisini görmeye çalıştı. Kız tepki göstermedi.

“Bu gün üsten uzaya bir araç gönderilecek. Şehrin inşası devam edecek. Birçok insan, yıllardır bunu bekliyordu. Ama artık bilenlerin sayısı çok azaldı. Yine de... Her şey değişti. Bu günden sonra her şey değişecektir.”

“Bir proje...” inançsız bakışlarını çocuğa çevirdi, “bütün bunları değiştirebilir mi?”

“Umut değiştirebilir! Yeni bir hayat vaadi. Bizden sonrakiler için. Belki bizim için de.. Artık çocukların bir anlamı var. Yaşayabilecekleri bir hayatları olacak. O zaman geldiğinde dünyada insanlar olmalı. Yeni Dünya’da yaşayacak çocuklar olmalı. Bu her şeyi değiştirir. Anlıyor musun?”

Kız başını salladı, gözleri biraz canlandı. Kafası karışmıştı.

“Herkes farklı düşünmeye başlayacak. Beklemeye değer diyecekler, böyle bir umutla yüz yıl daha dayanabilirler. Korunmaya değer bir şeyler olduğunu düşünecekler. Artık korunmaya değer şeyler var.”

“Ne gibi?”

“Hayat gibi. Hep birlikte hayatta kalmak gibi.”

İçinde coşku hissediyordu. Hiç bu kadar güçlü hissetmediği bir şeydi bu. Bunun da bir tür yükseltici olduğunu farketti. On saniye. Hey, hiç fena değil.

Başı dönüyordu. Yerinden fırladı. Tekrar oturdu. Etrafına bakındı. Uzanıp kızın belindeki şeridi çekiştirdi. “Nasıl gidiyor?”

Dikenlerin arasından, uzaktan bir kıkırdama duydu.

“Bir dakika,” diye seslendi. “Bir dakika sonra hop diye bağırdığımda herkes yürümeye hazır olacak.”

Kız şaşkınlık dolu gözlerle ona bakıyordu. Söylediklerini tartmaya başlamış olmalıydı.

“Ne olacak şimdi?”

“Bilmiyorum. Varınca göreceğiz. Yanılmıyorsam...”

“Eee..”

Çocuk huzursuzca kımıldandı.

“Eğer işler yolunda giderse... Bundan sonra demek istiyorum...”

“Eee...”

“Artık birine bakabilirim.”

Çocuk şeridi yoklayarak elini uzattı. Kızın elini yakalayıp onu çekti. Şerit bu koşullar altında ne kadar dayanabilirdi bilmiyordu.

“Ne kadar çoklar...” Kızın gözleri büyümüştü. Arkalarında biriken insanları itip yol açarak ve ayakta durmaya çalışarak gerilediler. Kalabalık arttıkça çemberin dışında kalmak zorlaşıyordu.

Çocuk güldü.

“Yolcular,” dedi, “bunu hesaplamamışlardı. Sandıklarından çok daha uzun bir yolculuk yapacaklar.”

“Ne?”

“Yok bir şey. Bak.”

Üsse baktılar. Korkunç gürültü koptuğunda herkes olduğu yerde dondu. Araç dev bir alev topu şeklinde kopup yükseldi. Gökyüzünde kaybolana kadar insanların açık ağızlarına sağır edici gümbürtü doldu. Ses azalmaya başladığı anda, insan sesleri yükseldi. Dev bir uğultuydu. Araç tümüyle gözden kaybolduktan bir süre sonra itiş kakış başladı.

“Koşun,” diye bağırdı çocuk. “Şimdi hayatta kalırsak sonsuza dek yaşarız.”

Gözde Genç. 2003

SABAH SAAT SEKİZ

2007-12-29T10:51:00.001-08:00

Ray Nelson

“Uyanın.” dedi hipnozcu gösterinin sonunda deneklerine.

Sıradışı bir şey oldu.

Deneklerden biri bütünüyle uyanmıştı. Bu daha öne hiç olmamıştı. Adı George Nada’ydı ve ilkin olağan şeyler dışında hiçbirşeyin farkında olmadan, tiyatrodaki yüzler denizinin içinde göz kırpıyordu. Sonra, kalabalık arasında orada ve burada seçilen suratların, Etkileyiciler’in suratlarının farkına vardı. Tabii ki, bunca zamandır ordaydılar, fakat sadece George gerçekten uyanıktı, ve bu yüzden de sadece George ne için orda olduklarının farkına varmıştı. Herşeyi bir anda anlamıştı, ki buna eğer dışarıya herhangi bir işaret verirse, Etkileyiciler’in anında, önceki konumuna dönmesini emredeceği, ve onun da buna uyacağı gerçeği de dahildi.

Tiyatro’dan ayrıldı ve neon rengi geceye doğru atıldı, dünyanın hükümdarlarının yeşil, sürüngerimsi etlerini ya da çoklu sarı gözlerini gördüğüne dair herhangi bir belirtiden kaçınmaya dikkat ederek. İçlerinden biri “Ateşin var mı dostum?” diye sordu George’a. Ateşi verdi, sonra da ilerledi.

Sokak boyunca sıralanmış aralıklarda, George, Etkileyiciler’in çoklu gözlerinin fotoğrafları ve altlarına yazılmış “Sekiz saat çalış, sekiz saat oyna, sekiz saat uyu,” ve “Evlen ve üre” gibi çeşitli emirlerle kaplanmış afişler gördü. George’un gözleri, bir mağazanın penceresindeki bir televizyon setine takıldı, lakin tam zamanında başka bir yöne bakmayı başardı. Ekrandaki Etkileyici’ye bakmadığı zaman, “bu istasyonu izler durumda kal” emrine direnebiliyordu.

George, küçük bir yatak odasında kendi başına yaşıyordu, ve eve gelir gelmez yaptığı ilk şey de televizyon setinin bağlantısını kesmek oldu. Yine de, diğer odalarda komşularının televizyon setlerini duyabilirdi. Çoğu zaman sesler insanlara aitti, fakat bazı bazı, uzaylıların kibirli, garip bir şekilde kuş sesine benzeyen vıraklamalarını duyuyordu. Bir vıraklama “Hükümete itaat edin” diyordu, diğeriyse “Hükümet biziz”. “Biz dostuz, bir dost için herşeyi yapardınız, öyle değil mi?”

“İtaat edin!”

“Çalışın!”

Aniden telefon çaldı.

George ahizeyi kaldırdı. Karşı taraftaki Etkileyiciler’den biriydi.

“Merhaba” diye cıyakladı ses. “Ben Polis Şefi Robinson, denetimin için arıyorum. Sen yaşlı bir adamsın, George Nada. Yarın sabah saat sekizde, kalbin duracak. Lütfen tekrar et.”

“Ben yaşlı bir adamım,” dedi George. “Yarın sabah saat sekizde, kalbim duracak.”

Denetimci telefonu kapadı.

“Hayır, durmayacak” diye fısıldadı George. Niye ölmesini istediklerini merak ediyordu. Uyanmış olduğundan mı şüphe duyuyorlardı? Muhtemelen. Birisi onu farketmiş, onun, diğerlerinin tepki verdiği şekilde tepki vermediğini anlamış olabilirdi. Eğer George ertesi sabah saat sekizi bir dakika geçerken bile canlı durumda olursa, artık emin olacaklardı.

“Son için burada beklemenin bir faydası yok” diye düşündü.

Tekrar dışarı çıktı. Afişler, televizyon, geçen uzaylılardan gelen rastgele emirler onun üzerinde mutlak güce sahipmiş gibi görünmüyorsa da, yine de duyduğu, itaat etmek için; şeyleri, efendisinin görmesini istediği şekilleriyle görmek için ayartılmış olduğu hissi güçlüydü. Dar bir sokaktan geçti ve durdu. Uzaylılardan biri burda tek başına, duvara yaslanmış vaziyette duruyordu. George ona doğru yürüdü.

“Yürü,” diye hırıldadı yaratık, ölümcül gözlerini George’a odaklayarak.

George farkındalık tereddütü idrak edişini hissetti. Bir an için, sürüngerimsi kafa, sevimli, yaşlı bir sarhoşun suratının halini aldı. Tabii ki, sarhoş, sevimli olabilirdi. George bir tuğla aldı yerden ve tüm gücüyle yaşlı sarhoşun kafasına geçirdi. Bir anlığına, tüm resim bulanıklaştı, sonra da kafanın içinden mavi-yeşil kan fışkırdı ve kertenkele, seğirerek ve kıvranarak yere düştü. Bir an sonraysa ölmüştü.

George cesedi gölgelere doğru çekti ve üstünü aradı. Bir cebinde minik bir radyo, diğerinde ise garip bir şekilde biçimlendirilmiş bir bıçak ve çatal vardı. Minik radyo, anlaşılmaz bir dilde birşeyler söyledi. George radyoyu cesedin yanına koydu, fakat yemek aletlerini yanına aldı.

“Büyük ihtimalle kaçamam,” diye düşündü George. “Niye onlarla savaşıyorum?”

Ama belki de kaçabilirdi.

Ya diğerlerini de uyandırabilirse ne olurdu? Bu denemeye değebilirdi.

12 blok ötedeki, kız arkadaşı, Lil’in apartmanına yürüdü, ve kapısını çaldı. Lil, kapıya bornozuyla çıktı.

“Uyanmanı istiyorum,” dedi George.

“Uyanığım,” diye yanıtladı Lil. “İçeri gelsene.”

İçeri girdi. Televizyon çalışıyordı. Kapattı.

“Hayır,” dedi George. “Gerçekten uyanmandan bahsediyorum.” Lil bir anlama belirtisi göstermeksizin baktı ona, bu yüzden de, George parmaklarını şıklattı ve bağırdı, “Uyan! Efendiler uyanmanı emrediyor.”

“Kafayı mı yedin, George?” diye şüpheli şüpheli sordu Lil. “Kesinlikle gülünç davranıyorsun.” Lil’in suratına bir tokat attı George. “Kes şunu!” diye bağırdı Lil ise, “Sen bugün neyin peşindesin böyle tanrı aşkına?”

“Yok bir şey” dedi George, yenilmişcesine. “Sadece takılıyordum.”

“Suratıma tokat atmak “sadece takılmak” değildir!” diye bağırdı Lil.

O sırada kapı çaldı.

George açtı kapıyı.

Gelen uzaylılardan biriydi.

“Şu patırtıyı sönük bir gümbürteye kadar kısamaz mısınız?” diye söylendi.

Gözler ve sürüngenimsi et görüntüsü bir parça uzaklaştı ve George, sadece atlet giymiş, şişman, yaşlı bir adamın titreşen görüntüsünü gördü. George, yemek bıçağıyla boğazını yardığında da halen insandı, fakat zemine çarptığında artık bir uzaylıydı. Onu dairenin içine sürükledi ve kapıyı kapadı. Yerdeki çok-gözlü yılansı şeyi işaret ederek, “Orada ne görüyorsun?” diye sordu Lil’e.

“Bay... Bay Coney,” diye fısıldadı, gözleri korkudan genişçe açılmış bir şekilde Lil. “Sen... az önce öldürdün onu, sanki hiçbir şeymişcesine.”

George “Bağırma,” diye uyardı Lil’i ona doğru ilerlerken.

“Bağırmayacağım George. Yemin ediyorum ki bağırmayacağım, sadece tanrı aşkına lütfen o bıçağı yere bırak.” Lil, kürek kemikleri duvara iyice dayanana kadar geriledi.

George bunun bir faydası olmadığını anladı.

“Seni bağlayacağım,” dedi George. “Önce bana Bay Coney’nin hangi odada yaşadığını söyle.”

“Merdivenlere doğru giderken solundaki ilk kapı,” diye cevapladı Lil. “Georgie... Georgie. Bana işkence etme. Eğer beni öldüreceksen, temiz bir şekilde yap bunu. Lütfen, George, lütfen.”

Onu yatağın çarşafıyla bağladı ve ağzını tıkadı, sonra da Etkileyici’nin cesedini aradı. Yabancı bir dilde konuşan küçük radyolardan başka bir tane daha, ve bir başka yemek aleti seti vardı, bunun dışında da hiçbir şey yoktu.

George yandaki kapıya yürüdü.

Kapıyı tıklattığında, yılansı-şeylerden biri cevap verdi, “Kim o?”

“Bay Coney’nin bir arkadaşı. Onu görmek istiyordum,” dedi George.

“Az önce çıktı dışarı, fakat hemen geri dönecektir.” Kapı bir şaklamayla açıldı, ve dört sarı göz meydana çıktı. “İçeri gelmek ve beklemek ister misin?”

“Olur,” dedi George, gözlere bakmaksızın...

Uzaylı kapıyı kapatınca, sırtı George’a dönükken, “Burda yalnız mısın?” diye sordu George.

“Evet, neden?”

George, Etkileyici’nin arkasından doğru gırtlağını kesti, ve sonra da daireyi aradı.

İnsan kemikleri ve kurukafaları, bir de yarısı yenmiş bir el buldu.

İçlerinde iri, şişman sümüklü böceklerin yüzdüğü su depoları buldu.

“Çocukları,” diye düşündü, ve hepsini öldürdü.

Daha önce hiç görmediği çeşitte silahlar da vardı. Birini yanlışlıkla ateşledi, fakat neyse ki silah gürültüsüzdü. Silah, küçük zehirli oklar ateşlemiş gibi görünüyordu.

Silahı ve alabildiği kadar çok sayıda ok kutusunu cebine koydu ve Lil’in dairesine geri döndü. Lil, onu gördüğünde, çaresiz bir dehşet duygusuyla kıvrandı.

“Rahatla tatlım” dedi George, Lil’in ağzını çözerken, “Sadece arabanın anahtarlarını ödünç almak istiyorum.”

Anahtarları aldı ve sokağa gitmek için merdivenlerden aşağı indi.

Lil’in arabası yine, onun her zaman park ettiği aynı umumi alanda park edilmiş vaziyetteydi. Sağ çamurluğundaki vuruktan tanımıştı onu. İçeri girdi, arabayı çalıştırdı, ve amaçsızca sürmeye başladı. Düşünerek – umutsuzca bir çıkış yolu arayarak, saatlerce sürdü arabayı. Biraz müzik dinleyebileceğini düşünerek arabanın radyosunu açtı, fakat haberler haricinde hiçbir şey yoktu ve haberlerin tümü de onun, George Nada’nın, katil ruhlu manyağın hakkındaydı. Spiker efendilerden biriydi, fakat sesi bir parça korkmuş geliyordu. Niye korkmuş olsundu ki? Tek bir adam ne yapabilirdi ki?

George, yolun kesilmiş olduğunu görünce şaşırmadı, ve o noktaya varmadan yan bir sokağa saptı. “Sana, kırlara doğru küçük bir gezi de yok, Georgie oğlum.” diye düşündü kendi kendine.

Etkileyiciler, George’un, Lil’in dairesinde yaptıklarını daha henüz keşfetmişlerdi, yani muhtemelen Lil’in arabası arıyor olacaklardı. Arabayı dar bir sokakta park etti ve metroya girdi. Bir nedenden dolayı, metroda hiç uzaylı yoktu. Belki de bu tür şeylere göre çok iyiydiler, ya da belki sadece gece, geç bir vakit olduğundandı.

En sonunda onlardan biri içeri girdiğindeyse George indi.

Tekrar sokağa çıktı ve bir bara girdi. Etkileyiciler’den biri televizyondaydı, tekrar tekrar aynı şeyi söylemekteydi; “Biz dostlarınız. Biz dostlarınız. Biz dostlarınız.” Aptal kertenkelenin sesi korkmuş gibi çıkıyordu. Neden ki? Bir adam onların tümüne karşı ne yapabilirdi ki?

George bir bira söyledi, sonra da, televizyondaki Etkileyici’nin artık onun üzerinde hiçbir gücü yokmuş gibi göründüğü gerçeği aniden sarstı onu. Tekrar ona baktı ve düşündü, “Bana bir şey yaptırtmak için efendim olabileceğine inanmak zorunda. Onun tarafında korkunun en ufak bir belirtisi... Ve hipnotize etme gücü kayboluyor.” George’un resmini televizyon ekranında teşhir etmişlerdi ve George telefon kulübesine doğru geriledi. Denetimcisini, Polis Şefini aradı.

“Merhaba, Robinson?” diye sordu.

"Benim."

"Ben George Nada. İnsanların nasıl uyandırılacağını anladım."

"Ne? George, bekle. Nerdesin?" Robinson’ın sesi neredeyse histerikti.

Telefonu kapadı, parayı ödedi ve bardan çıktı. Büyük olasılıkla yaptığı aramanın izini süreceklerdi.

Başka bir metroya bindi ve şehir merkezine gitti.

Şehrin televizyon stüdyolarından en büyüğüne ev sahipliği yapan binaya girdiğinde şafak sökmüştü. Bina yöneticisini sordu ve sonra da asansörle yukarı çıktı. Stüdyonun önündeki polis tanıdı onu. “Ne, sen Nada’sın!” diye soluk soluğa konuştu.

George, onu zehirli ok silahıyla vurmayı istemiyordu, fakat buna mecburdu.

Stüdyonun kendisinin içine girmeden önce birkaç insan daha öldürmek zorunda kaldı, buna görev başındaki tüm mühendisler de dahildi. Dışardansa pek çok polis sireni, heyecanlı bağırtılar ve merdivenlerde koşan ayaksesleri geliyordu. Uzaylı, “Biz dostlarınız. Biz dostlarınız.” diyerek, televizyon kamerası önünde oturuyordu, ve George’un içeri girdiğini görmedi. George kendisini iğne silahıyla vurduğunda, basitçe cümlenin ortasında durdu ve orda oturdu, ölü olarak. George ona yakın bir yerde durdu ve uzaylı vıraklamasını taklit ederek konuştu; “Uyanın. Uyanın. Bizi gerçekte olduğumuz gibi görün ve bizi öldürün!”

O sabah şehrin duyduğu ses George’un sesi, fakat görüntü, Etkileyici’nin görüntüsüydü, şehir ilk kez uyandı ve savaş başladı.

George, en sonunda elde edilen zaferi görecek kadar yaşayamadı. Saat tam sekizde, kalp krizi yüzünden öldü.

çeviri: Yasin Başaran.

Akışkan Zamanlarda

2007-12-29T10:47:00.000-08:00

Yine karanlık bir sabah, yine aynı zaman ve yine aynı uyanış. Ancak kendisinin girebildiği silindirik tüpünden zorlanarak çıktı. İşine gitmek için yapması gereken sadece iticilerini takmaktı ve öyle de yaptı. Aletinin çalışıp çalışmadığının kontrolü olan tıslamasından sonra küçük mağarasının her sabah onu aynı yöne kovalayan kapısını açtı, spiral şekilde açılıp kapanıyordu nedense. Kapının her kapanışından neden bu kadar korktuğunu hep merak etmişti, her seferinde, her sabah dışarıya süzüldükten sonra kapanıp da asla açılmayacağını zannettiği yuvarlak kapısı onu korkutuyordu, her seferinde bugün geri dönemeyeceksin der gibi ya da seninle hayatımız bugüne kadardı deyip sonra da sımsıkı ağzını kapatan meşhum bir kapı.

Süzülerek çıktığı dışarıda, roketleriyle hafifçe itki sağlayarak her gün o bölgenin işçilerinin toplamaya gelen rokete yapışacağı toplama noktasına doğru ilerliyordu, bütün o diğerlerinin aksine daha yavaş gidiyordu ancak kimsenin buna aldırış ettiği yoktu ya da en azından o anki olaya bakış açılarının darlığı yüzünden o anki hareketteki tuhaflığı yakalayabilmek için daha uzaklardan bakmak gerekirdi, üçüncü kısım astreoidlerinin toplanma yerinin merkez olduğu ve bu merkeze doğru hareket eden eşit hızlardaki bir sürü farklı renkteki noktacık, merkezi daha yoğun ve ufak, sanki bir gök ada gibi görünüyordu uzaktan, kendi içine çöken, hızlandırılmış, kendi etrafından dönmeden içine çöken bir gök adacık ve bu gök adacıkta merkeze doğru toplanan diğer noktalara inat eder gibi bir noktacık gerekli hızda ilerlemiyot, ne büyük bir sırıtış, sanki o gök adanın merkezinde onu çeken gücün etkisine aldırmıyormuş gibi ya da onun üstünde bir etkisi yokmuş gibi.

Herkes neredeyse toplandığında, onları toplayacak olan roketler çoktan gelmeye başlamıştı ve bir nevi kıdem sıralamasına göre herkes roketlerine yapışacaktı, kırmızı, turuncu, sarı, yeşil, mavi, beyaz ve gri ekipler. Roketlere yapışmak belkide işçilerin hayatlarındaki en heyecanlı olaydı, çünkü her seferinde olanca hızıyla geçmekte olan roketlerin önüne kendilerini atarak, roketi yavaşlatmadan ve zaman kaybı olmadan araca yapışıp gitmeleri gereken yere tam zamanında ulaşmak, aslında bu iş ne kadar büyütülürse büyütülsün şu ana kadar roketini kaçıran adam çok azdı ve onlarda arkadan gelen roketlerden birine diğer ekibin arasına rahatça karışabiliyordu ve asıl heyecanlı olay roketle beraber iş merkezine doğru yolculuktu çünkü, yüzlerce kilometre hızlarda bir roketin önüne yapışmış onlarca renk! Sosyalleşme konusunda asla sıkıntı çekmediklerini belli eden ufak bir ayrıntı. Nasıl iniyorlardı acaba. Bunu kendileri de daha çözemediler ancak bir şekilde başarıyorlardı.

Bütün astreoid kuşağının sakinleri, sahip oldukları ya da sahip olundukları, mevcut olan tek kurum olan kuyu da çalışmaktaydılar ancak, yaptıkları işin tam olarak ne olduğunu ne kendileri biliyordu ne de korkmadan sorabilecekleri bir üst renk yoktu ki onlarda bilmiyordu, işletmede zaten yapılabilecek ya da organize edilebilecek pek bir şey yoktu da zaten, sadece bir kuyu, ve işletmede de sadece tek belirgin kural ise kuyuya yaklaşmamaktı.

Bu kuralın kim tarafından ya da ne amaçla konulduğu hakkında kimsenin bir fikri dahi olmasa da yürüttükleri genel mantık sonucu, demek ki bir şey varmış ki yaklaşmak yasak, sonucuyla halihazırda herkes neredeyse merak dahi etmiyordu. Merak etmek zorunda da hissetmiyorlardı kendilerini çünkü sahip oldukları yaşamın sahip olunabilecek en iyi yaşam olduğu üzerine yaptıkları tartışmalarda hiçbir zaman aksi kanıtlanamamıştı.

Ancak yine de bir çıban başı mı denir artık ya da meraklı mı? Bilinmez, ancak kuyunun ne olduğuna dair fikirler aklından geçtikçe kendisini bir kaşıntı tutan alt renklerden bir tanesi vardı ki bu daha önce gördüğümüz isteksizce toplama alanına süzülendir.

Ne yaptıkları belli olmayan iş hakkında biraz daha bahsedecek olursak, bütün o sahip oldukları renklerin içinde tüm işçiler kuyunun etrafından geziniyorlardı, bunun için belirli bir kural yoktu, inançları/fikirleri ya da “her, canları bir şeyi birkaç kişiyle yapmayı çekmiş” olanlar grup halinde dolaşsalar da kuyunun etrafında ki gezinmeler çoğunlukla genel bir kuraldan yoksundu. Kuyuya yaklaşmanın yasak olmasına rağmen kuyuyu koruyan hiç kimse yoktu ve bariz bir şekilde de kuyuya balıklama dalmak isteyen de yoktu, sadece tek ilgileri her gün bu yapmak zorunda oldukları can sıkıntısının zamanını doldurup kendi deliklerine çekilmekti.

İşte öyle zamanların birinde; iş bitimi olduktan ve herkes oyuklarına geri döndüğünde, alt düzeydeki, işe yavaş giden, oyuğuna girdikten hemen sonra dışarıya süzüldü, bunu pek sık yapmazdı ancak kuyunun ne olduğu ilgili düşünceleri sıkıntı verecek kadar yoğunlaştığı zamanlar çıkıp uzayda meteor sektiriyordu, aklından atmak için mi yapıyordu yoksa meteorların hareketlerini düşünerek, aklındakileri de ileriye doğru götürmesi için güç mü kazanıyordu kendisi de pek farkında değildi ancak bunu her yapışında kararlılığı daha da artıyordu ve bir nevi trans haline geçiyordu.

Gözlerini açıp da, transtan çıktığında kendisini yarı beline kadar sarkmış, kuyunun dine bakarken buldu. Bunu fark etmesi iliklerine kadar onu dondurmuş olmasına rağmen, korkusunun yavaş yavaş azalıp da düşünebilme yeteneğinin birazcık geri geldiği anda korkmasının sebepsiz olduğunun farkına ancak varabildi, çünkü bilmediği bir süredir kuyunun dibine bakmaktaydı ve o “kuyuya yaklaşmayın” uyarısının gerisinde sağlam bir temel olmadığını anladı, bir şey olmamıştı. Bundan daha da cesaret alarak bu kez aklı başında kuyunun kör karanlığına doğru bakmaya başladı ve devam etti, bu arada aklından kimbilir işçilerin buraya gelme vaktine ne kadar kalmıştır acaba diye merak etti ve karanlığın içerisinde, kuyunun ağzının biraz aşağısında derinlere inen bir merdivenimsi bir şey görmesiyle daha da ileri giderek aşağıya inmeye başladı. Yasağı çoktan çiğnemişti ve artık sonuna kadar gitmemesi için bir neden yoktu. Bu yaptığının cezası neydi acaba, bunu hiç bilememişti, bilen olduğunu da zannetmiyordu, kuyudan aşağıya indikçe düşünceleri de daha cüretkar olmaya başlamıştı. Diğer üst renkler benim bildiklerimden daha fazlasını bilmiyorlar diye düşündü, diğer hiç kimsenin veremediği bir cevabı onlarda veremiyordu ya da herkesin bildiği bir cevaba farklı bir şeyler eklemiyorlardı. Tümüyle hepsi gereksizdi. Derinlere doğru ilerledikçe ne korkusu kalmıştı ne de cesaretsizliği.

Merdivenimsinin bitmesinden sonra kuyunun dibine ulaştığını zannederek kendisini, çokta kendinden emin olmasa da, yine de rahatça aşağıya doğru bıraktı ancak düşüşün şiddeti, bir düşüşü değil de yutuluşu andıracak denli şiddetliydi, ne o roketlere yapıştığı günlerdeki gibiydi ne de böyle bir şey olmamıştı ki daha önce. Bütün o cüretkar düşünceleri ve cesareti tümüyle yok olup gitti, sadece kendine acımalar ve aptallığına küfür etmeler, emilişinin hızı arttıkça küfürlerinin şiddeti de artmaktaydı. Sonunda düştüğünü zannetti ya da çakıldığını ancak, bütün o emilişinin ardından birden kesilen çekimden sonraki çekimsiz bir yere varmış olduğunun ayırtına; aklından gecen bütün yok oluşunun sonrasındaki senaryoların hepsini bir bir yeniden hatırlayıp da hiçbirisinin yakınından dahi geçmediğini ve varlığını önceden beri nasıl hissedebiliyorsa öyle duyumsayabildiğini anladıktan sonra ancak varabildi.

Daha sonra, aklının körlüğü geçtikten sonra, nasıl bir yere vardığını anlayabildi, burası yaşadığı astreoid kuşağı olmadığıydı bu anlayışı da. Ancak kaba bir tabirle vardığı yer; renklerin şekillerini değiştirip etraftaki artık nesneler midir bilinmez onlarla oynayışlarından ibaretti. Burada daha önce gördüğü renklerden başka adlandıramadığı ve adlandırmaya başlasa zamanının yeterli olup olmayacağı çeşitlilikte renkler vardı ve onlar kimi zaman incelip uzayıp, ardından küçük tanelere ayrılıp etrafta duran nesne gibi şeylerin etrafını bulut gibi kaplıyor ardından başka bir renkle karışıp ardından tekrar kendi rengine dönüyor, nesnelere yapışıp çeşitli yönlere doğru yavaş yavaş damlayarak süzülüyordu. Burada kesin olan bir şey var ise o da renklerin hiçbir zaman hareketsiz kalmadıklarıydı.

Kendisi oraya geldiğinden beri ne kadar zaman geçmişse, o da o kadar süre etrafını seyretmekle geçirmişti ve yok olmaya başladığı zaman da, onun da hareket etmesi, bu curcunaya katılması gerektiğini çok geç olduktan sonra anlayabilmişti. Sahip olduğu rengi yitirdi ve orada bulunan nesnelerin aslında ne olduklarını anlamıştı, kendi kendisine soracağı son soruyu da soramadan bir nesne olmuştu çoktan.

Ve orada bulunan bütün renkler, düşüncelerinden azad edilmiş, sadece yaptıkları şeylerle anlaşabilen renkler, tümü birleşerek sahip oldukları her farklılığı saydamlığa dönüştürüp, arkalarında bulunan dipsiz karanlığın renginde, yeni oluşmuş nesnenin etrafında belirsizce bir damla olup yıkadılar.

Ali Kartal